Cái tôi

Tối qua, tôi nhận được điện thoại, tin nhắn của một số sinh viên năm thứ 3 khoa Tâm lý học đề nghị gợi ý giúp đỡ các em thực hiện bài tập về nhà môn Tâm lý học Lâm sàng Đại cương (TLHLS).

Đại khái, TLHLS là chuyên ngành/ nhánh của TLH chuyên đánh giá, chẩn đoán, trị liệu và nghiên cứu những nỗi đau tâm lý của con người, dù nó có nguồn gốc như thế nào (thiểu năng, tổn thương, sự kiện cuộc đời, bất thường bên trong và các yếu tố tâm lý). Bằng kiến thức, kinh nghiệm, khả năng quan sát hãy phân tích quan niệm/ định nghĩa trên.

Ngay từ cách trình bày, trao đổi sơ lược vấn đề đã có thể thấy phần nào trình độ hiểu biết và khả năng diễn đạt của sinh viên.

Điều làm tôi thực sự ngạc nhiên lại nằm ở đề bài kia.

"Nỗi đau tâm lý"- câu chữ nghe thật quen thuộc, hay ho, và vì thế, hình như các em mặc nhiên... bỏ qua, chẳng thèm giật mình, vặn vẹo chi-- phản ánh gián tiếp những gì được tiếp thu, lối nghĩ theo kiểu dạy và học khoa nào thì cách tiếp cận và sự quan tâm cũng nên chú trọng, ưu tiên cho ngành nghề mình đang tham gia?

Chẳng hề sai, song không hoàn toàn đúng. Ít nhất, nôm na mà nói, ai cũng thừa biết một sự thực rành rành là, một khi mắc rối loạn nào đó thì người ta đau tùm lum, chứ đâu chỉ có mỗi khía cạnh, ảnh hưởng thuộc tâm lý.

Hơn nữa, thực tế là môi trường làm việc của nhà TLHLS thể hiện sâu sắc quan hệ hợp tác chặt chẽ cùng các đồng nghiệp Tâm thần học, Nhân viên Xã hội trong nỗ lực điều trị các rối loạn tâm lý.

Vì thế, ở góc độ chung chung, có thể chấp nhận cách hiểu rằng TLHLS là nghệ thuật (art) và kỹ thuật (technology) liên quan tới việc điều chỉnh (adjustment) các vấn đề của cá nhân. [Mangal, S.K. (2002). General Psychology/ Tâm lý học Đại cương. (10th edn), New Delhi: Sterling Publishers Pvt. Ltd., p.37].

Tiêu điểm chính yếu trong hoạt động lâm sàng của mỗi một nhà trị liệu là mong muốn nắm vững các cách tiếp cận trị liệu khác nhau, bất kể các cá nhân mắc các rối loạn này ra sao.

Câu hỏi đáng quan tâm của họ: các khía cạnh khác biệt nào của rối loạn nên được đánh giá và điều trị?

Trong khi các ứng dụng lâm sàng luôn làm mất chất (dilutes) các mô hình lý thuyết, thì nhiều nhà lâm sàng cũng sẽ nhận ra những cách tiếp cận hành vi và hệ thống với một số đóng góp về trị liệu tâm động (psychodynamic contributions) như là bối cảnh lý thuyết ưu thế.

Mặt khác, cái gọi là kỹ thuật, công nghệ lại bao gồm một loạt các kỹ thuật (techniques) hoặc phương thức, quy trình (procedures) đã được chứng minh ít hoặc nhiều hiệu quả đối với một rối loạn biết trước (a given disorder).

Đương nhiên, giới chuyên môn có nhiều bằng chứng về tính hiệu quả của các cách điều trị như thế đối với một số rối loạn này hơn một số rối loạn khác. Tức là, kỹ năng lâm sàng sáng giá yêu cầu phải áp dụng kỹ thuật này một cách hiệu quả nhất.

Do đó, tiến trình trị liệu một rối loạn không những mời gọi nghiên cứu mạnh mẽ hơn nữa, mà nó còn mô tả chi tiết những nghi thức điều trị thực sự (actual treatment protocols) khi các nhà lâm sàng dày dạn kinh nghiệm áp dụng kỹ thuật thay đổi hành vi, trong bối cảnh của các rối loạn thách thức chủ yếu nhất.

[Barlow, David H. (ed.) (2001). Clinical Handbook of Psychological Disorders. A Step-by-Step Treatment Manual. (3rd edn.) New York: The Guilford Press, p.ix].

... Cần khẳng định rằng, kiến thức cơ bản, nền tảng là không thể bị xem nhẹ hay để thiếu hụt. Song, thiết nghĩ, nội dung và phương thức đào tạo nghề nghiệp phải hướng đến bối cảnh và môi trường làm việc thực tiễn.

Cái kiểu bài tập minh hoạ vô thưởng vô phạt, chẳng chết ai song cũng chả đem lại lợi lộc chuyên môn gì ngoài một mớ tích cóp rằng hay thì thật là hay... đã đến lúc cần được nghiêm túc xem xét thấu đáo, dũng cảm thừa nhận thực trạng và nhanh chóng điều chỉnh-- theo một lộ trình thích hợp với mục tiêu đào tạo cụ thể, hợp lý, hiệu quả.

Bởi rốt cục, dù trong giai đoạn chuẩn bị, đang tập huấn hay đã tham gia thực hành, tôi tin chắc rằng bất cứ người nào mong muốn làm nghề TLHLS-- đúng như xác quyết của những chuyên gia hàng đầu-- đều luôn canh cánh thắc mắc:

"Nhưng trong thực tiễn lâm sàng, làm thế nào tôi thực hiện điều đó đây?"