Cái tôi

Lời ngỏ: Bắt đầu từ số này, cứ vào ngày cuối tháng, blog Cái Tôi sẽ post bài cho tiểu mục mới: "Câu chuyện Tâm lý học" nhằm giới thiệu đặc điểm của các trường phái chính yếu; những học giả lừng danh; lai lịch một căn bệnh, hội chứng, rối loạn; điều mới nghe không thể nghĩ là khoa học; sự vụ dính dáng xa gần đến công trình nghiên cứu và đời sống của các chuyên gia sức khoẻ tâm thần; lời đồn thổi, tác động cộng đồng, dư luận xã hội trước một tin tức sốt dẻo; v.v...

Nói gọn lại, là tất cả chuyện gì có thể kể lể làm quà... về con người thực và những mối quan hệ thực.
-------------------
Dưới đây là trích đoạn nội dung hai buổi diễn thuyết với đề tài "Tôi là ai?" của nhà tâm lý học nổi tiếng Hoa Kỳ Carl Rogers (1902-1987) tại Đại học Brandeis và trong chương trình "Những buổi diễn thuyết cuối cùng" của Đại học Wisconsin mà theo đó, vị giáo sư diễn giảng bài cuối cùng và có lồng vào phần nói hoàn toàn về cá nhân ông.

Nhân tiện, xin phép dịch giả bản tiếng Việt cuốn Tiến trình thành nhân./ On Becoming A Person. [(1961). Vũ Trọng Ứng dịch, TP.HCM: Nxb. TP.HCM, 1992, tái bản lần thứ nhất, tr. 14- tr.18] được ngắt đoạn văn để bạn đọc tiện theo dõi.
------------------------------------
Tôi bắt đầu theo học ngành canh nông tại Đại học Wisconsin. Một trong những điều mà bây giờ tôi còn nhớ rõ nhất, đó là lời tuyên bố hùng hồn của một giáo sư nông khoa về vấn đề học hỏi và sử dụng những sự kiện.

Ông đã đặc biệt nhấn mạnh tính chất vô dụng của một kiến thức thuần tuý sách vở và đã thẳng thắn tuyên bố: "Không nên là kho đạn, mà phải là khẩu súng."

Trong hai năm đầu của tôi ở Đại học, mục tiêu nghề nghiệp của tôi đã thay đổi, từ ước muốn được là một khoa học gia về nông nghiệp thành ước muốn đi giảng đạo.

Sự thay đổi này bắt nguồn từ những buổi đi nghe diễn thuyết về tôn giáo dành cho sinh viên. Rồi tôi quay sang học lịch sử, bỏ nông khoa, vì tin rằng môn học này sẽ chuẩn bị cho tôi một cách tốt đẹp hơn.

Trong năm đầu, tôi được tuyển chọn trong số mười hai sinh viên Mỹ sang Trung Hoa tham dự Hội nghị của Liên đoàn Sinh viên Kitô giáo Thế giới.

Đây là một kinh nghiệm quan trọng nhất đối với tôi.

Năm đó là năm 1922, tức là bốn năm sau thế chiến thứ nhất. Tôi nhận thấy người Pháp và người Đức vẫn còn hiềm khích nhau một cách trầm trọng mặc dù giữa cá nhân với nhau, họ có vẻ rất thân thiện.

Hoàn cảnh đã đẩy đưa tôi đến chỗ xác quyết rằng những người thành thật và ngay thẳng có thể tin tưởng vào những chủ thuyết tôn giáo dị biệt. Đây là lần đầu tiên, tôi đã tự giải phóng mình khỏi những tư tưởng tôn giáo của cha mẹ tôi, nghĩa là tôi nhận thấy tôi không thể cùng chung một đường lối suy tư như cha mẹ tôi.

Thái độ độc lập về tư tưởng này của tôi đã tạo nên sự buồn phiền không nhỏ và sự căng thẳng trong mối tương giao giữa tôi và cha mẹ tôi.

Nhưng bây giờ khi nhìn lại, tôi nhận thấy chính nhờ giai đoạn này mà tôi đã trở thành một người độc lập.

Dĩ nhiên, trong khoảng thời gian trên, tôi đã cảm nhận được nhiều phản kháng và chống đối trong thái độ của tôi, nhưng biến cố đưa đến "rạn nứt" quan trọng đã xảy ra trong thời gian sáu tháng tôi sang thăm Trung Hoa, và từ sau biến cố này, tôi thấy đã bị cắt đứt khỏi mọi ảnh hưởng của gia đình.

Ở đây tôi đang thuật lại những yếu tố đã ảnh hưởng đến sự phát triển nghề nghiệp của tôi hơn là nói về sự tăng trưởng nhân cách của tôi, nhưng tôi cũng xin được vắn tắt đề cập đến một yếu tố rất quan trọng trong đời sống của tôi.

Đó là sự kiện tôi yêu một cô gái rất đáng mến mà tôi đã quen biết từ nhiều năm trước. Sự kiện này xảy ra vào lúc tôi du hành sang thăm Trung Hoa. Mặc dù đôi bên cha mẹ bằng lòng với thái độ lưỡng lự, chúng tôi đã thành hôn với nhau sau khi tốt nghiệp Đại học để cùng lên học Cao học. Từ đó đến nay, tuy tôi không thể hoàn toàn khách quan nhận định, nhưng tình yêu bền bỉ và sự hợp tác tích cực của nàng đã là một yếu tố quan trọng làm cho đời tôi luôn phong phú.

Tôi đã quyết định theo học khoa Thần học tại Chủng viện Union Theological Seminary, tức là trường có khuynh hướng tự do nhất ở Hoa Kỳ thời đó (1924) để chuẩn bị cho hoạt động tôn giáo sau này của tôi.

Tôi không bao giờ hối tiếc hai năm học tập ở đó. Tôi đã có dịp tiếp xúc với một số học giả và giáo sư tăm tiếng, đặc biệt là Tiến sĩ A.C.Mc Giffert, là người rất tin tưởng vào tự do tìm tòi, dù cho phải đi tới đâu để tìm chân lý.

Sở dĩ tôi biết rõ về các trường Đại học với tất cả những luật lệ khe khắt của nó như hiện nay là vì tôi đã có được một kinh nghiệm rất có ý nghĩa tại Chủng viện Union. Khi theo học ở đó, một nhóm sinh viên chúng tôi cảm thấy rằng người ta đang nhét vào đầu chúng tôi những ý tưởng, trong khi ước vọng chính của chúng tôi là được nói lên những thắc mắc và nghi ngờ của mình và tìm cách khai thông những khắc khoải đó.

Vì thế, chúng tôi đã yêu cầu Ban Giám đốc nhà trường cho phép chúng tôi được tổ chức một khoá Hội thảo để lấy tín chỉ. Khoá Hội thảo này không cần có giảng viên, và chương trình thảo luận bao gồm những thắc mắc của chúng tôi.

Yêu sách của chúng tôi được chấp thuận với một giới hạn duy nhất là sẽ có một giảng viên trẻ tuổi đến dự thính hội thảo và chỉ tham gia thảo luận khi nào chúng tôi yêu cầu.

Quả thật, khoá Hội thảo này đã làm chúng tôi thoả mãn sâu xa và đã làm sáng tỏ mọi vấn đề. Bây giờ tôi mới nhận thấy rằng sự kiện này đã đưa tôi tiến xa hơn nữa trên đường phát triển một thứ triết lý sống của riêng tôi.

Trong cuộc Hội thảo trên, đa số hội thảo viên- trong đó có tôi- đã nêu ra những thắc mắc phản ánh đường lối suy tư của họ ở ngoài phạm vi tôn giáo.

Tôi nhận thấy những vấn đề như ý nghĩa cuộc đời và khả năng cải thiện tốt đẹp đời sống cho cá nhân có lẽ thực sự là mối quan tâm cho tôi, nhưng tôi không thể hoạt động trong một lãnh vực mà tôi cảm thấy bị bó buộc phải tin theo một chủ thuyết tôn giáo đặc biệt nào.

Niềm tin của tôi đã thay đổi rất nhiều, và rất có thể còn tiếp tục thay đổi.

Đối với tôi, nếu phải tuyên xưng một lô niềm tin để cốt giữ vững nghề nghiệp của mình thì thật quả là một điều đáng sợ.

Tôi muốn tìm một lãnh vực trong đó tôi có thể chắc chắn rằng tự do tin tưởng của tôi sẽ không bị giới hạn.
------------------------------
Ghi chú: Liên quan đến chủ đề nêu trên, cá nhân tôi, rất thích những dòng nhật ký của chàng trai trẻ Carl ghi lại chuyến đi sang phương Đông từ tháng Hai đến tháng Bảy năm 1922:

Rogers, Carl R., & Russell, David E. (2002). Carl Rogers- The Quiet Revolutionary.- An Oral History. California: Penmarin Books, pp.55- 71.

Đồng thời, nếu bạn muốn biết thêm thông tin bài diễn thuyết This Is Me kể trên, xin tham khảo bản tiếng Anh:

Kirschenbaum, Howard & Henderson, Valerie Land. (1989). The Carl Rogers Reader. New York: Houghton Mifflin Company, pp.6-29.