Cái tôi

Theo thông lệ, khi lâm vào tình thế nan giải, cảm thấy va vấp, khó khăn, cực nhọc, ta thường nghĩ mình đã tiếp cận hoặc thực hiện điều gì đó sai lạc, trái khoáy, tự tung tự tác và ngang bướng mắc tội, lẽ ra không nên,...

Hầu hết chúng sinh sẽ chỉ trích bản thân kịch liệt rồi thành khẩn làm bản tự kiểm thảo nghiêm khắc mong tránh không lặp lại vụ việc đáng tiếc này.

Kỳ thực, lỗi lầm và lầm lỗi là dấu chỉ nhắc nhở mình về sự bất mãn của cái tôi.

Với hậu quả nhãn tiền gây phiền muộn, ảnh hưởng nặng nề đến lợi ích và giá trị ta đang gắn kết, thậm chí nguy hại cả sinh mệnh riêng có nữa, bản ngã đòi hỏi mỗi cá nhân quan tâm không ngừng và đánh giá cao hết mức về tầm quan trọng của nó.

Bạn biết thừa là hoạt động tạo nên vóc dáng, nhân cách con người; tức là, hoạt động xây dựng và củng cố cái tôi.

Và như thế, lỗi lầm và lầm lỗi- chẳng hạn bị ốm đau hay bệnh tật- chứng tỏ trạng thái mất cân bằng; có vẻ, chúng ta đã tiêu tốn không phải lối và khá hoang phí năng lượng vũ trụ và sinh lực sống của từng cá thể. (Stuart Wilde. Bản ngã vô biên. [Nguyễn Kim Dân dịch]. Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, 2005, tr. 191).

Lỗi lầm và lầm lỗi xuất hiện nhằm giúp chúng ta hiểu rằng mình đã hoạt động thái quá; và nếu đủ đầy cơ duyên, ta còn được gợi ý cả phương thức điều chỉnh và lập lại trật tự, để mọi thứ ở đúng vị trí cũng như thể hiện hợp lý, hiệu quả chức năng trong tổng thể hệ thống thường hằng phụ thuộc và tương tác lẫn nhau.

Dường như, lỗi lầm và lầm lỗi chẳng thể chỉ là vận xấu tự nhiên xảy tới khiến ta khổ đau hay cảm thấy bị tổn thương; xét ở góc độ chính yếu, nó là cơ hội thú vị cho ta tập trung quan sát và học hỏi những gì đang diễn ra từ nội tâm mình.

Thật đáng ngạc nhiên biết bao, trong ngôn ngữ của người dân sống trên nóc nhà thế giới- xứ Tây Tạng huyền bí kia- không có từ nào chỉ nghĩa tội lỗi cả!

Từ diễn đạt sát hơn khi cảm thấy sai trái về điều đang làm là nỗi ân hận sáng suốt quyết làm các sự việc một cách khác đi. (Michael Roach. Năng đoạn Kim Cương. [Trần Tuấn Mẫn dịch]. Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, 2001, tr.262).

Có khôn ngoan, từng trải chăng vì đã cảm thấy sai trái, đen đủi khi mà cũng chính sự việc ấy, lại xảy đến theo cách tử tế và tốt lành đối với kẻ khác!?

Minh triết cổ xưa dạy rằng, đừng than khóc hay tự thương hại mà nên thay đổi thái độ, góc nhìn và lạnh lùng tính toán giải pháp biến chuyển thực tại trước mắt, sao cho thuận lợi và nhiều ý nghĩa hơn đối với bản thân.

Hàm ý ở đây, các bậc tiền bối đáng kính đang gián tiếp phác hoạ quá trình tiến hoá của loài người từ cái tôi sở hữu luôn luôn đòi hỏi cầm nắm, gìn giữ sang trạng thái tự do, tin cậy giao phó tâm linh toàn thể, sâu thẳm và sáng suốt dẫn dắt đời mình?