Cái tôi

Làm bạn vong niên với các người đáng bậc cha chú mình, nghĩa là chấp nhận những lề thói sinh hoạt và quan niệm sống đôi khi hơi trái khoáy.

Cái sự thú vị thiết tha của tình thân ái ẩn chứa trong rất nhiều chi tiết đời thường, chúng tạo mối gắn bó bền vững tự nhiên qua tháng năm, với niềm vui be bé chấp nhận lần hồi quên đi cái tôi cá nhân và những nụ cười sảng khoái, bao dung của đấng trượng phu từng trải, ngang dọc đã từng.

Tình bạn của người đã có tuổi chứa vẻ cảm động lóng ngóng thật dễ thương lúc họ cảm thấy đang được lắng nghe vô tư và trọn vẹn, được tự nhiên nói ra đủ thứ chuyện riêng của gia đình mà với tư cách trụ cột bấy lâu cứ phải chôn chặt trong lòng sao cho trong ấm ngoài êm, nội ngoại đề huề; ở nét ngây thơ hai lần trẻ con khi hồ hởi quá độ trong việc bình phẩm điều này, nhận xét kẻ kia; ở cơn giận nhanh đến nhanh đi, nửa muốn được chiều chuộng nửa lại cố tỏ ra vai vế đạo mạo,...

Và đã thành thói quen khó bỏ, hay lặp đi lặp lại hoài hoài những thoáng ngại ngần áy náy vì lỡ gọi điện cho bạn bè lúc trời còn mơ màng sương giăng sáng sớm. Bởi người đã có tuổi bị cuốn theo một nhịp sinh học chợt biến chuyển mới lạ, ngày ngắn đêm dài.

Nguồn cơn, biểu hiện đặc trưng nhất là hiện tượng mất ngủ và những rối loạn tâm sinh lý liên quan, khiến người đã có tuổi hành xử mang hơi hướng cực đoan và đồng bóng.

Theo ý của chuyên gia Helen Dennis, viết trong một bài báo đáng đọc về sự thay đổi trong giấc ngủ ở người có tuổi, thì đây là một trong những vấn đề tất yếu xảy đến với đối tượng này.

Số liệu thống kê cho thấy, hơn một nửa số người từ 65 tuổi trở lên đã gặp phải lắm vấn đề trong chuyện ngủ, khoảng 1/3 bị hành hạ vì chứng mất ngủ.

Cách phàn nàn của hai giới khác hẳn nhau về chuyện mất ngủ. Từ 45 (với phụ nữ) và 60 (với đàn ông), họ bắt đầu than van chất lượng giấc ngủ trở nên kém đi.

Chứng mất ngủ/ insomnia, có thể được hiểu như là nỗi niềm ngủ không đủ/ complaints of insufficient sleep. Và những cơn mất ngủ thi thoảng xuất hiện là do buồn phiền, sử dụng thuốc, giới hạn thể lý, hậu quả xuất phát từ các vấn đề sức khoẻ đang chịu đựng,...

Nguyên nhân của cả những cơn mất ngủ ngắn hạn lẫn mãn tính nằm ở sự thay đổi các nhịp điệu trong ngày/ circadian rhythms. Đây là một chu kỳ sinh học kéo dài trong khoảng 24 giờ, ban ngày thì tạo ra sự phấn khích rồi đưa ta vào giấc ngủ khi đêm đến.

Những nhịp điệu trong ngày ở người đã lớn tuổi tỏ ra thiếu dứt khoát, chùng chằng. Chúng dường như chuyển theo cùng năm tháng dồn tới khiến người ta cảm thấy muốn ngủ khi lẽ ra cần được đánh thức, tự dưng tỉnh dậy lúc mọi người đang say giấc nồng. Có lẽ đó là lý do vì sao người đã có tuổi hay trò chuyện ban đêm.

Bơ phờ sau một chuyến đi dài/ jet lag, hoặc vì chuyển đổi công việc rất dễ làm cho người có tuổi mất ngủ. Suy đoán nguyên do là bởi hệ thống nhịp sinh học 24 giờ của họ không kịp thích ứng với sự thay đổi trong thời gian biểu nhanh chóng vốn quen thuộc trước đây.

Dân gian vẫn bảo là nếu đêm không trọn giấc thì ban ngày tranh thủ chợp mắt một lát-- vì thế chăng, mà người có tuổi trông cứ gà gật, ngái ngủ suốt ngày. Các nhà nghiên cứu không đồng ý như vậy, theo họ thì chức năng của việc tranh thủ chợp mắt ban ngày tạo cơ hội cho người ta gà gật, chứ chẳng hề thực sự cần thiết ngủ đến thế.

Chuyện người có tuổi cần ngủ nhiều hơn giới trẻ chưa thật sự ngã ngũ, rạch ròi. Nghe kể là Albert Einstein mỗi đêm phải ngủ tới 12 tiếng đồng hồ.

Cuối cùng, là một vài gợi ý dưới đây của Tiến sĩ John Stradling thuộc đại học Oxford, Anh quốc nhằm giúp mọi người có được một giấc ngủ ngon-- với giả định là ta không hề mắc rối loạn giấc ngủ.

* Nên mong đợi thực tế về một giấc ngủ đêm bình thường của người đã có tuổi.

* Tránh lo lắng trong lúc sửa soạn ngủ, dành một khoảng thời gian khác trong ngày để làm việc này.

* Đọc tí chút trước giờ ngủ. Tốt hơn cả là đừng cố ru mình thiếp đi.

* Ứng xử một cách thân tình và tập thể dục đều đặn sẽ dễ ngủ hơn.

* Đảm bảo tiếp xúc với ánh sáng vào ban ngày, điều này tác động tốt đến các nhịp sinh học 24 giờ.

* Dĩ nhiên, chớ sử dụng các chất kích thích như café, trà và nước uống có ga.

* Tránh rượu. Thoạt tiên nó làm ta dễ ngủ, rồi thì thực sự tàn phá giấc ngủ.

* Tạo môi trường thuận lợi tối đa cho việc ngủ. Cần thiết, sử dụng bông nhét tai và mạng che mặt.

(Vĩ thanh: Tôi post bài này sau khi bị đánh thức đột ngột, với lời mời dùng điểm tâm rồi ghé quán nước chè nghe mấy người bạn đã có tuổi tâm sự gần hết buổi sáng hôm nay.)