Các tín đồ của học thuyết Mác đều rất tin môi trường xã hội và hoàn cảnh cá nhân có ý nghĩa quyết định tới sự hình thành tính cách con người.
Một địa phương có nhiều phong trào cách mạng tích cực ắt phải sản sinh ra nhiều tập thể tốt, một tập thể tốt sẽ sinh ra nhiều cá nhân tốt.
Con người là một thực thể vật chất nên không thể thoát ly những điều kiện vật chất đã cho phép nó tồn tại. Nhưng nó còn là một thực thể sinh học, một thực thể tinh thần, tâm linh, văn hoá bao gồm lịch sử cá nhân và dòng họ ở trong nó.
Nó cũng không thể biết hết nó, không thể biết hết những phản ứng bất thần trong chính nó khi vấp phải những đối nghịch trong cuộc sống. Nên cái thế giới tinh thần, tâm lý của con người là rất đa dạng, phức tạp, có muôn vàn lối đi ngoắt ngoéo.
Từ thời con người có ngôn ngữ để giao tiếp, có chữ viết để lưu lại, có văn chương để bày tỏ những bí mật của riêng mình, nó vẫn không ngớt than thở là chả biết được bao nhiêu về mình và đồng loại. Con người vẫn nguyên vẹn là một bí mật mênh mông, sâu thẳm như từ thủa nguyên sơ vậy.
Người cộng sản phải kiêu ngạo lắm mới dám bày cái trò chỉnh huấn phê bình để lãnh đạo một cách chuẩn xác cái phần khó nắm bắt nhất trong con người. Vì nó biến hoá, nó phù du như mây như gió vậy.
Đi tìm cái tôi đã mất (biết qua Diễn Đàn), tùy bút chính trị cuối cùng (2006) của nhà văn Nguyễn Khải (1930-2008).
Trong ngày kỷ niệm chiến thắng Điện Biên Phủ, đọc những dòng viết bề bộn câu chữ và ngổn ngang tâm sự của cây bút quân đội kỳ cựu để câm lặng ngậm ngùi cho số mệnh dân tộc mình, càng thêm thấy chua xót với thân phận làm người Việt Nam.
Một xã hội không tự hiểu mình, mỗi cá nhân cũng không tự hiểu mình, vàng thau, phải trái, cao quý ti tiện lẫn lộn, các giá trị lẫn lộn bắt đầu từ sự không chuẩn xác của ngôn từ.
Câu mở đầu kinh thánh Cựu ước “Thoạt Tiên Là Ngôn Ngữ…” (Au conmmencement était le Verbe).
Ngôn ngữ làm nên văn minh này, vì nó có thể lưu giữ và truyền lại toàn bộ kinh nghiệm của nhiều đời trước cho nhiều đời sau, càng ngày cái khả năng nhận thức càng gần đúng như nó có, khiến sự lựa chọn của con người khách quan hơn, có hiệu quả tích cực trong quá trình chủ động thích ứng với mọi đổi thay của môi trường sống và môi trường xã hội.
Vậy mà ngôn từ lại là cái mặt yếu nhất trong các lãnh vực thuộc thượng tầng kiến trúc ở các nước xã hội chủ nghĩa.
Công dân của các nước ấy dùng ngôn từ để che đậy chứ không nhằm giao tiếp, hoặc giao tiếp bằng cách che đậy, “nói vậy mà không phải vậy ”!
Nó là cái vỏ cứng để bảo vệ mọi sự bất trắc, chống lại thói quen hay xét nét lời ăn tiếng nói của công dân của mọi chính quyền chuyên chế.
Cái cách tự bảo vệ ấy lại càng rõ rệt ở cấp lãnh đạo và các viên chức nhà nước làm việc ở các cơ quan quyền lực.
Họ nói bằng thứ ngôn ngữ khô cứng đã mất hết sinh khí, một thứ ngôn ngữ chết, ngôn ngữ “ gỗ ”, nói cả buổi mà người nghe vẫn không thể nhặt ra một chút thông tin mới nào.
Các buổi trả lời phỏng vấn báo chí, diễn văn tại các buổi lễ kỷ niệm, báo cáo của Đảng, của chính phủ, của quốc hội, tất cả đều dùng các từ rất mơ hồ, ít cá tính và ít trách nhiệm nhất.
Người cầm quyền cấp cao nhất và cấp thấp nhất đều biết cách nói mơ hồ, càng nói mơ hồ càng được đánh giá là chín chắn.
Và nói dối, nói dối hiển nhiên, không cần che đậy. Vẫn biết rằng nói dối như thế sẽ không thay đổi được gì vì không một ai tin nhưng vẫn cứ nói.
Nói đủ thứ chuyện, nói về dân chủ và tự do, về tập trung và dân chủ, về nhân dân là người chủ của đất nước còn người cầm quyền chỉ là nô bộc của nhân dân. Rồi nói về cần kiện liêm chính, về chí công vô tư, về lý tưởng và cả quyết tâm đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa cộng sản.
Nói dối lem lém, nói dối lì lợm, nói không biết xấu hổ, không biết run sợ vì người nghe không có thói quen hỏi lại, không có thói quen lưu giữ các lời giải thích và lời hứa để kiểm tra.
Hoặc giả hỏi lại và kiểm tra là không được phép, là tối kỵ, dễ gặp tai hoạ nên không hỏi gì cũng là một phép giữ mình. Người nói nói trong cái trống không, người nghe tuy có mặt đấy nhưng cũng chỉ nghe có những tiếng vang của cái trống không. Nói để giao tiếp đã trở thành nói để không giao tiếp gì hết, nói để mà nói, chả lẽ làm người lại không nói.
Thật ra nói thế mà vẫn hiểu nhau cả. Người cầm quyền thì biết là nhân dân đang rất bất bình về nhiều chuyện, nhân dân thì biết người cầm quyền đang nói dối, nhìn vào thực tiễn là biết ngay họ đang nói dối. Nhưng hãy mặc họ với những lời lẽ dối trá của họ, còn mình là dân chả nên hỏi lại nói thế là thật hay không thật. Mình cứ làm theo ý mình và mình cũng sẽ nói dối, nói che đậy nếu như có dịp được người cầm quyền hỏi.
Trong hàng trăm cuốn hồi ký của các nhà văn hoá, của những người hoạt động chính trị, của nhiều tướng lĩnh, ta chả biết được bao nhiêu cái thế giới riêng của họ, cái thế giới cá nhân của họ.
Cái phần đóng góp của họ càng nhỏ thì cái ý nghĩa quyết định của tập thể càng lớn, cái có tên thì bé tí xíu, vô nghĩa, cái không tên thì bao trùm rộng khắp nhưng cũng không có hình thù rõ rệt, cứ mờ mờ mịt mịt, có đấy mà cũng không có đấy, cái chung ấy chả phải chịu trách nhiệm với một ai, có biết nó là ai mà truy cứu.
(Xăm hình vì niềm đam mê chất dẫn truyền thần kinh serotonine)
Hiện giờ, cơ thể chúng ta rõ ràng là trung tâm của toàn thể vũ trụ.
Chúng ta liên kết nó, mà không suy nghĩ, với bản ngã và cái tôi, và sự liên kết hợp giả tạo và nông nổi này cứ củng cố cái ảo tưởng về sự tồn tại cụ thể không sao tách rời được này.
Vì cơ thể ta dường như tồn tại một cách thuyết phục nên cái "tôi" cũng dường như tồn tại, và cái "bạn" cũng dường như tồn tại, và toàn bộ thế giới nhị nguyên và hão huyền mà ta không ngừng phóng chiếu quanh ta, rốt cuộc, cũng có vẻ vững chắc và có thật.
Khi ta chết, toàn bộ cái cấu trúc phức hợp này sụp đổ tan tành một cách thê thảm.
[Rinpoche, Sogyal. (2006). Mỗi ngày trầm tư về sinh tử. Thế Hùng chuyển ngữ. Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, tr.74].
"Không chân, không tay, không vướng bận đọa đày"!
Đó là chuyện ở xứ trời Tây xa xôi.
Chú tâm giật tít "Đôi chân độc đáo của em Trí", báo trong nước kết thúc bài viết bằng tâm sự của bà mẹ.
Gia đình tôi nghèo, lại không ruộng đất, quanh năm sống dựa vào những đồng tiền làm thuê nên chưa biết có lo nổi cho Trí học tiếp hay không. Cũng vì nghèo khó mà bốn đứa anh chị của nó chỉ mới học hết cấp một đều đã nghỉ. Bây giờ gia đình chỉ còn trông mong vào một mình nó thôi” - bà Hây tâm sự.
Ngày Giỗ Tổ, ghé xem Giếng Ngọc Mắt Rồng, một trong khu vực tứ trấn Thăng Long.
Đình Kim Liên rộn ràng chuẩn bị cờ quạt đón lễ hội chính sắp diễn ra vào 15 và16 tháng Ba Âm lịch tới.
Sải thêm vài bước chân là đến cái chợ họp tự phát dọc con phố nhỏ; mấy mẹt ốc đầy vun tự tin chờ người hồ hởi mua về luộc, rồi chấm mắm gừng ăn chơi cho thanh lịch.
Một ngày oi nồng, càng bức bối vì cảnh bày bán ngay trên vỉa hè công viên Thống Nhất gần đấy cơ man nào là san hô còn bốc mùi tanh tưởi.
Giao lưu cùng câu lạc bộ những người có H (nhiễm HIV/AIDS) sinh hoạt định kỳ gần phòng trọ.
Khỏe mạnh, xinh xắn, tử tế: một cậu đội mũ bê rê mới tham gia lần đầu, tự giới thiệu 19 tuổi từ bên Sóc Sơn qua; cô đang mang thai; người hiện có 2 con trai rồi; cánh nam thanh niên đều chưa lập gia đình.
Họ không phải người dưng xa lạ, ở tận đẩu tận đâu. Không khó nhận ra vài ba người bán hoa quả sáng nào cũng ngồi đầu ngõ. Chàng kia trông quen, từng thấy lê la quán nước rít thuốc lào.
Nghe trao đổi, bảo ban nhau về các phác đồ điều trị và cập nhật thuốc; cười nói thoải mái lúc kể lại nội dung tập huấn; giọng uất ức vì con mình bị cô giáo tự tiện dẫn đi xét nghiệm và điều tra tên thuốc mà người mẹ ngày nào cũng gửi nhờ cô cho cháu uống đúng giờ,...
Chợt nhớ vừa tròn 96 năm con tàu định mệnh Titanic chìm đáy vực, song hiện giờ vẫn còn gây nên nỗi đau và đánh thức ảo mộng bời bời.
Nghiên cứu khẳng định người lớn tuổi lưu giữ ký ức tích cực, hành xử nghiêng theo lối tránh cảm giác hối tiếc.
Có lẽ, thời điểm này thích hợp để khám phá kỹ càng hơn cảm giác giấu kín bấy lâu: xem xét lần nữa ý nghĩa của 'nhà' đối với bản thân.
Dường như tôi đang bỏ mặc nhu cầu sâu thẳm vẫn không ngừng quấy rối mơ hồ: 'nhà' là nơi chốn đặt để nền tảng; và có vẻ nó đã bị hư hại ít nhiều, khiến tôi cần tập trung chú ý sửa chữa trước khi quá muộn.
Thực tế, Trái Đất cũng đang lêu bêu bên lề trong vũ trụ.
Một nữ sinh viên Học viện Quan hệ Quốc tế nhắn tin vu vơ rằng hình như đông đã về...
Với riêng cá nhân tôi, cái lạnh giá hàm chứa sự quý báu mênh mông của vẻ trắng trong, trinh nguyên không màng diễn giải.
Mùa rét mướt lê thê sẽ lại giúp người đời tỉnh thức, chấp nhận đổi thay thậm cần thiết, và nó minh chứng giữa đất trời tiến trình thanh lọc tâm hồn phải chịu đựng bời bời hoang vắng.
Hồi hôm, mưa giăng trên những hàng cây; mưa rơi ướt đằm cỏ lạ; mưa gột rửa mặt đường nhếch nhác; cần gạt nước trên xe bus nhờ có mưa, xòe ra nhịp nhàng in dấu trong gương cuốn sách mở.
Quanh khu vực Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, mặc kệ gió mưa, lắm đôi vẫn cứ mải mê tình tự.
Có lẽ, bản nhiên yêu thương đang nảy hạt mầm hạnh phúc và bình an lặng thinh, hòa cùng hơi ấm thịt da, nồng nàn bầu khí tự do, pha lẫn ồn ã bốn phương tứ phía ùa về thúc giục.
Chiếc chăn bông được dỡ từ trần nhà xuống. Len lén luồn qua khung cửa khép hờ, nỗi niềm tinh tuyền tí tách...
Dịu dàng giấc mơ mùa đông xuýt xoa chữa lành những muộn phiền, đớn đau của cả thế giới này.
(Sông Hồng ở Bát Tràng)
Vào thu đã lâu. Mùi hoa sữa vô tư hắc sực.
Lũ lụt, ngập nước, cúm gà, dịch bệnh, thực phẩm,...
Dưới bầu không khí se buốt pha rét dịu của một ngày gió mùa đông bắc, trên chiếc xe bus băng qua cầu Chương Dương, thấy sông Hồng ngầu đục, cạn trơ và mờ mờ hình hài cầu Long Biên duyên dáng xa kia.
Vừa đi qua sau lưng Văn Miếu- Quốc Tử Giám; xuyên suốt con đường Hoàng Diệu rợp bóng cây và biệt thự kiểu cổ; đài tưởng niệm Anh hùng - Liệt sĩ, nhà thờ Cửa Bắc (nơi tổng thống Mỹ gần năm trước từng tới cầu nguyện); trờ ngay đấy là tường thành cổ Hà Nội còn mang dấu tích 2 vết đạn thời Pháp công thành gợi nhớ danh tướng Nguyễn Tri Phương; náo nức mấy phố hàng và chợ Đồng Xuân; ô Quan Chưởng;...
Ngẫm nghĩ tại sao mãi không thôi áy náy, cứ cố đánh mắt với chàng soát vé trẻ tuổi cho đến khi cậu ta nhận từ tay ta tờ bạc giấy nãy giờ hết đút túi rồi lại rút ra huơ huơ.
Và nhớ về cái tin má thằng bạn bác sĩ Nội khoa ở quê nhà đang mắc ung thư cũng như liên tưởng đến nghiên cứu chỉ ra rằng, cảm xúc không giữ vai trò chính quyết định tỷ lệ sống sót như người đời gắng tin tưởng bấy lâu.
(Thực tế, căn bệnh nan y này làm xấu đi sức khỏe tâm thần, nên bệnh nhân ung thư cần được lượng giá nghiêm túc; việc kết hợp giữa điều trị ung thư và trị liệu tâm lý chứng thực hiệu quả ấn tượng; dĩ nhiên, người bệnh cũng cần sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và tôn giáo, bởi chí ít thì qua điều tra, 90% các bệnh nhân ung thư tin sự hồi phục là nhờ lòng thành.)
Một ngày sắp kết thúc, mệt nhọc thể lý rõ ràng. Đêm khuya thấu lạnh.
Dù sao, vẫn còn hy vọng và cơ hội; vì "mai là một ngày khác" (lời nhân vật Scarlett O'Hara trong bộ film Cuốn theo chiều gió.)
Nắm xôi dường như cũng đã khác theo mùa.
Khi tinh mơ còn dịu nhẹ mặt người, không gian sực mùi nhún thuận, đẹp và cụ thể.
Nắm xôi sáng thu này không màu mè "hị hị", "ha ha", "hê hê", "hơ hơ", hoặc hay ho chêm vào thập cẩm ký cảm điểm tô ý tưởng. Tự nó đã đảm bảo đủ đầy thực tế sống động.
Bất luận cá thể nào đều luôn sẵn có cái gì đấy để chia sẻ, cho đi: "Phú ông xin đổi nắm xôi... Bườm cười."
Gói vào lá chuối, bọc ngoài bằng nilon, đựng ở bát, để nguyên trên nồi chõ,... thì rốt cục ăn xôi vốn chỉ nhón tay bốc từng miếng mới đúng điệu; sành hơn nữa, cứ tình ngay mà ngắt véo, vân vê, thong thả nhai nuốt,... cốt sao hài hoà giữa hạt ngọc của đất đai với vị mặn mà, thô mộc của trời bể.
Rồi ra mọi thứ thơm thảo dần được thẩm thấu tận đáy sâu dạ dày; nhờ thế, sự biết ơn chắc chắn không thể phù du, hư ảo, nhợt nhạt bề nổi.
Vaswani, J.P. bảo, sự đói khổ cùng cực của thế giới hiện thời là thiếu vắng tình yêu; cả đàn ông lẫn đàn bà đều không mấy hạnh phúc, dù lắm đồ dùng, tiện nghi hiện đại. Mong mỏi thảm hại của mỗi người chúng ta là tình yêu; thứ tình yêu chân thực, không vị kỷ; một tình yêu bày tỏ bản thân qua các hành động phục vụ và hy sinh.
Tôi muốn bổ sung ngắn gọn: căng thẳng, bất an.
Thực tế thì việc học hỏi đã trở thành tiêu điểm xem xét của tâm lý học ngay từ các phòng thực nghiệm đầu tiên vào những năm 1800. Kể từ đó, một mục tiêu quan trọng của nghiên cứu tâm lý học là mô tả cách thức đạt được và lưu giữ thông tin thiết yếu cho sự sống còn.
Ngoài lựa chọn tự mình trải nghiệm, may mắn thay, người ta còn có thể học hỏi nhờ quan sát người khác (làm thay); chẳng hạn, nếu muốn biết vật này nóng như thế nào, mình thường: a) chạm tay vào nó; b) xem người khác sờ vào nó.
Và con đường nhẹ nhàng, dễ dãi hơn được thực hiện trong não, thông qua quyết định của hệ thống thuỳ trán trước trung gian (mPFC)-- vùng có gắn bó chặt chẽ với năng lực hiểu biết hành vi người khác-- biểu hiện cho những gì họ đang cảm nhận, suy nghĩ; đóng vai trò chủ chốt trong học hỏi xã hội.
Nghiên cứu gần đây của Olsson & Phelps chỉ ra: việc học hỏi thông qua quan sát có thể là tiến trình nhận thức xã hội phức tạp-- song song với dạng quyền năng học hỏi cơ bản hơn ở cả người và động vật của amygdala (xem tìm hiểu của LeDoux).
Từ bối cảnh lâm sàng, nghiên cứu trên gợi nhiều ứng dụng: khám phá những thiếu hụt của hình thức học hỏi qua quan sát (chẳng hạn, có hay không và bằng cách nào mà sự thiếu hụt năng lực quy vào các trạng thái tinh thần-- như với hội chứng Asperger và tự kỷ); phương thức học hỏi nhờ quan sát có tuơng tự nhau giữa con người và các giống loài khác,...
Cần nhớ, các nhà trị liệu hành vi cũng đã cho thấy tầm quan trọng của việc học hỏi nhờ quan sát người khác so với điều kiện hoá cổ điển và điều kiện hoá công cụ: chúng ta hiểu những điều mang tính thao tác như mô hình củng cố hoặc phạt lỗi, chú ý tới mô hình, áp dụng mô hình tương tự của người quan sát; rằng, nỗi sợ có thể bị "bỏ lỡ" nhờ học hỏi qua quan sát (ví dụ, nghiên cứu của Albert Bandura về ám sợ rắn chẳng hạn).
... Nắm xôi An bình trong thực đơn điểm tâm. Cuộc sống bận rộn và những lo toan thường nhật khiến người đời nhiều lần không thực sự đủ thời gian, tâm trí thậm chí chỉ để ăn một nắm xôi thật ngon lành.
Trái với tưởng nghĩ lâu nay, sự giảm sút, thiếu hụt sức chú ý không khoanh vùng riêng cho đối tượng trẻ em; chủ đề này ở người lớn không thể bị lờ đi nữa, bởi tác động của nó ngày càng lan rộng hơn rất nhiều so với nghiên cứu trước đây, chí ít do tính dai dẳng của các vấn đề thuộc chức năng và hành vi của người trưởng thành.
Mức độ phổ biến và các tương quan của hội chứng tăng động, giảm chú ý ở người lớn là rất đáng quan tâm. Bây giờ, hầu như bất cứ ai đều có thể biết một người bạn, đồng nghiệp hoặc thành viên trong gia đình mình phải chịu đựng vài ba dấu hiệu, triệu chứng liên quan đến ADHD của người lớn.
Các cá nhân này dễ quên; quen thói để đầu óc "ngoài vùng phủ sóng" suốt thời gian trò chuyện; đi làm hoặc đến điểm hẹn muộn giờ; thường bị đánh giá là "kẻ cách biệt và kiêu ngạo, hoặc lắm lời đến phát chán"; hay gặp trục trặc lúc khởi sự hoặc vào thời điểm kết thúc công việc được giao; thiếu khả năng tự mình hoàn thành nhiệm vụ.
Sống với tính khí lãng quên trẻ con, các cá nhân này thường duy trì những tiêu chuẩn cực cao về tự đánh giá bản thân, và thể hiện một sự hụt hẫng triền miên với tri nhận thiếu hụt năng lực vượt thoát của chính bản thân.
... Xúm quanh thúng xôi nóng hổi đầu con hẻm nhỏ thấy cả người già lẫn em bé, phụ nữ và đàn ông, học sinh và công chức, với vô vàn sắc thái hành vi: ngồi trên xe máy thúc giục, đảo mắt liên tục chờ đến lượt, huơ huơ tiền giấy trong tay, cắm cúi mặt thinh lặng xúc xôi, ồn ào pha trò, rung chân lia lịa cùng cái miệng tóp tép, khép nép dạt vào góc,...
Nguyên nhân dẫn đến ADHD gồm cả yếu tố sinh học và môi trường; trong đó, nghiên cứu dinh dưỡng phát hiện liên hệ giữa các chất thêm vào thực phẩm và hội chứng ADHD, đặc biệt là vai trò của những phụ gia trong các loại đồ uống nhẹ, không cồn.
Hà Nội, nắm xôi một sáng thu này. Mưa vội vàng rơi và ngày dần chuyển khẩn trương trên khuôn mặt người che kín đang thay thế không gian sực mùi nhún thuận, đẹp và cụ thể.
[nguồn ảnh]
Thế giới không khởi đầu vào ngày 11.9, song kể từ biến cố xảy ra ở Toà Tháp Đôi Thương Mại (Hoa Kỳ) 6 năm trước, cái nhìn của nhân loại-- dẫu dưới hình hài đứa bé vừa mới đủ tuổi phổ cập giáo dục Tiểu học-- dường như tự nhiên nhuốm màu bi thương, hư ảo bội phần.
Người đàn ông xa lạ trong bức hình trên là một trong những bệnh nhân đầu tiên của thảm hoạ đổ sụp 11.9.2001, với vô số thuốc men phải dùng để chữa trị nhiều hội chứng mãn tính thấy rõ (PTSD và trầm cảm, cao huyết áp, hen suyễn và viêm xoang, mất ngủ, sợ hãi,...).
Tôi còn nhớ thời điểm ấy mình chưa từng có máy vi tính, không biết kết nối internet cụ thể như thế nào và đang dạo chơi vô tư lự thì chợt nghe thiên hạ trên đường phố Đà Nẵng vừa xem bản tin trên truyền hình Việt Nam xôn xao bàn tán rầm trời.
Nghĩ tới bà giáo già người Mỹ thân thiết mà thót tim buốt lạnh-- dù California cách xa New York-- biết đâu, biết đâu,...; song, tôi đủ kiên tâm quyết định đến sáng mai chờ hàng Net công cộng mở cửa mới gửi e-mail chia sẻ thật bình lặng, để rồi nhanh chóng nhận được hồi âm cũng ngắn gọn nén lòng.
Và giờ đây, tôi không hề ngạc nhiên khi còn nghe hay đọc thấy ai đó hí hửng, châm chọc, giữ trọn niềm tin thù hận kẻ thù một thuở, hoặc ngu muội cổ vũ cho chiến tranh, bạo lực lan tràn khắp nơi.
Sự sống quý giá; sinh mệnh mỗi một con người là duy nhất trên tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại.
Hiểu biết và tôn trọng tính đa dạng của thế giới xung quanh chắc chắn ngăn ngừa ta hâm hấp toa rập bầy đàn, vội vã định kiến và phân biệt đối xử thậm tệ; đồng thời, lại sẵn sàng uyển chuyển thương thảo, phấn hứng đổi thay, vì một tâm thế bình an đem tới lợi lạc cho tất cả.
Cần một không- thời gian nuôi dưỡng phẩm chất khoan dung và nhẫn nhịn, như cần khí trời, thức ăn và nước uống.
Đêm qua, tâm tưởng bỗng dưng gợi lên câu chuyện cổ tích Tấm Cám, khiến tôi chợt ngộ ra vì sao mình chẳng thể mê nổi ẩn dụ về cô Tấm dịu dàng buộc phải hành động làm mắm người rất dã man, đơn giản-- như lời giảng giải trong sách giáo khoa và thầy, cô giáo dạy phổ thông, đại học-- vì rằng, việc đó tuân theo quy luật "có áp bức, có đấu tranh", "ác giả ác báo",...
Không, nếu dân tộc Việt quả thực mặc nhận hình tượng cô Tấm là xứng đáng tuyên dương, ngợi ca mạnh mẽ, đối lập dứt khoát với cái Cám kém người xấu nết một cách toàn diện thì có lẽ, đất nước này nào đâu chỉ muôn đời rờ rỡ truyền thống yêu chuộng hoà bình, nhân ái vô biên mà tuyệt không thắm đượm hơi hướng hiếu chiến ít nhiều; "được ăn cả, ngã về không"; "lạc quan tưng tửng"; "hùng hổ quá khích" và "ảo tưởng kiểm soát thế sự"?
Cố nhiên, thói hiếu chiến xem ra từng đã tỏ lộ đó đây trong lịch sử hiện tồn khi các bè lũ nghịch tặc thực sự không ngừng gây lộn, và khi mệnh lệnh quốc phòng ưng thuận hoặc cần được thể hiện mạnh tay hơn trước nhiều.Nghiên cứu cho thấy, người mang quan điểm cố chấp, bảo thủ thường thiếu vắng tinh thần sáng tạo-- so với người nhìn nhận cởi mở, thoải mái; lý do: "càng quá hãi sợ bị đe doạ (ví dụ, mối đe doạ từ việc nhận ra vẻ mơ hồ, nhập nhằng của các công việc sáng tạo), họ càng dễ nghiêng theo tập tục quen thuộc, và đả phá giá trị của sự tưởng tượng."
Chứng thực minh bạch của một định kiến tâm lý trong chuyện ủng hộ những kết cục xung hấn như thế không thể chấm dứt hẳn cuộc tranh cãi lu bù giữa các phe diều hâu, hiếu chiến với bồ câu, bình hoà.
Tuy không trở thành tiêu điểm sáng giá cho việc định hướng rành mạch thời cuộc ở Iran hay Bắc Triều Tiên, song hiểu biết về các định kiến-- mà hầu hết mọi người đều chứa chấp-- chí ít lại góp phần đảm bảo rằng, thói hiếu chiến không thể quá thừa lý lẽ để tranh phần thắng.
(Nói thêm tí chút, những người có thái độ bảo thủ vốn yêu thích các tranh trình bày đơn giản hơn là nghệ thuật cực kỳ trừu tượng.)
... Dấu tích vật thể tại địa điểm vốn xảy ra sự kiện kinh hoàng giờ chẳng còn bao lăm. Cõi trần gian vô thường xác tín sự vô ích và phi lý của nỗ lực đeo bám, chiếm hữu, níu giữ điều, việc, vật, người.
Khủng bố, dịch bệnh, đói nghèo, chạy đua vũ trang, ô nhiễm môi trường, kinh tế bất ổn, xã hội mất niềm tin,v.v... May mắn là, thế giới hậu 11.9 tạo cơ hội giải quyết được thực trạng lựa chọn đan cài, xen trộn phức tạp:
Băn khoăn tự hỏi 'Tại sao họ thù ghét chúng ta?', thẳng thắn chất vấn 'Cơn cớ chi chúng ta ghét nhau?', hay kiên trì lặng lẽ thực hành hàng ngày thái độ hàm ơn, tri ân vì nó có thể làm tăng mức độ hạnh phúc của mỗi chúng ta lên 25% đấy?
Hành xử với ngôn ngữ như thể đối tác giao tiếp; tùy lòng gia chủ rộng, hẹp mà được khoản đãi trân trọng hay hắt hủi, khinh khi-- tất cả, tận cùng rốt ráo là khởi tự bản thân mình.
Cái lúc chia tay để rồi gặp lại, cô gái đang yêu đau đáu nhìn theo dáng người thương dần đi xa khỏi tầm mắt ấy, chợt dâng lên một nỗi gì nao nao.
Đời tục bâng khuâng, vu vơ vốn thế; bước vào thơ văn hiện thực hoá trụi trần, trơ khấc. Quá nổi tiếng, vốn quen thuộc, đến mức bàn luận phân bày say sưa đặng ai ai cũng xứng dự phần thưởng lãm: "Nao nao dòng nước uốn quanh- Nhịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang" (Nguyễn Du, Truyện Kiều, câu 55- câu 56).
Gấp đôi toàn thể nguyên đai nguyên kiện thì lãi lớn, hiệu suất cao, danh vang lẫy lừng khắp chốn; chỉ một đứng riêng tây sao cứ bơ vơ nửa chực hững hờ nửa bồn chồn trong dạ, khát khao cấy ghép cho bớt mênh mông hoang vu nhìn ngắm lạnh lùng.
Vấn đề định dạng bản sắc. Muôn thuở nhập nhằng dính cắt giữa mình với ta; ghép tách, đóng mở tới lui người người và kẻ kẻ.
Vẻ kiêu hãnh của duy nhất trực nhận thân phận tuyệt riêng độc cõi, cầm bằng xót dạ đau lòng.
Khó gọi tên, khó phân loại, khó rõ ràng, khó gọn ghẽ; dễ xoá bỏ, dễ nhạt nhoà, dễ tổn thương, dễ rối rắm. Thực hư, đếm quanh có mấy tay chơi đủ lực nâng niu, nguyện xin gánh lãnh trách nhiệm phát tiết anh hoa nội tình chữ nghĩa-- chấp phá, bỏ mặc muôn vàn điều lẽ quy chuẩn, thị phi?
Câu thúc, giản lược, tiết chế, thu hẹp, uốn vặn, bóp méo, rút ngắn, ép xác, thủ thế,... Bao giờ an nhiên tự tại giã từ?
Đây này, thở thật bình hoà thường nhật xem nào...
LTS: Lạ lùng, khi đọc những dòng gửi gắm của người quen thuộc. Thêm một lần nữa để hiểu rằng, sự sắc sảo và từng trải lắm khi được chuyển tải bằng giọng điệu nhẹ nhàng và biết điều.
Em muốn anh may mắn hơn nên mua ví tặng anh.
Thực ra thì khi nhìn thấy nó, em mới có ý định này. Nhìn nó em thấy thích thôi và em nghĩ đến anh. Hờ hờ, em thích nên mua ngay, bây giờ mới thấy hình như nó hơi to thì phải. Em không biết người ta thường dùng như thế nào, chỉ thấy nhét không vừa túi quần của em. Hy vọng nó hợp với anh!
Có nhiều người quan trọng cái ví lắm. Họ để những thứ quan trọng, những vật bất ly thân trong đó.
Nó có thể quý như tiền hay vô giá như tấm ảnh của người thân yêu. Có một chú đã khóc khi bị cướp giật mất ví, chú ấy không khóc vì tiền mất mà trong cái ví có ảnh của thằng Cu Tý- cục cưng đã bỏ bố nó mà đi năm nó 2 tuổi... Tấm ảnh độc nhất!
Cái ví còn là nơi người ta gửi gắm niềm tin. Thường trong cái ngăn con con, người ta hay cất giữ một lá bùa hộ mệnh. Hơn thế nữa, người gặp vận xui thì hay được nhắc nhở và tự nhắc nhở "thay ví đi, giải đen..." Bản thân nó đã là một vật mang niềm tin chứ không đơn thuần chỉ là vật chứa vật mang niềm tin (lá bùa) nữa...
Ví còn được dùng để giữ tiền cho thẳng, không bị nhăn nhàu. Bố em thường nói: "Đồng tiền là mảnh giấy chứng minh giá trị sức lao động của con người."
Nói như vậy, có thể hiểu hành vi dùng ví giữ tiền cho ngăn nắp, phẳng phiu chính là sự trân trọng, một thái độ đánh giá cao khả năng và giá trị của con người (xét ở góc độ năng lực và khả năng lao động sáng tạo),...
Ơ, em thấy người ta cũng hay đánh giá ai đó qua cái ví lắm, giống như: "ví của anh ta rất ngăn nắp, tiền rất phẳng... chứng tỏ anh ta là người có đầu óc tổ chức, biết quý trọng đồng tiền và biết cách kiếm tiền" (nghe giọng hồ đồ thế chứ, cái nì em cho rằng không tuyệt đối đúng...)
Lại có những kẻ luôn đút tiền túi quần, mọi thứ giấy tờ tuỳ thân hay cái gì đó đại loại như thế thì vứt vạ vật đâu đó trong túi xách. Em đấy- không dùng ví.
Ờ, có thể là tôi lộn xộn, không ngăn nắp, tính tôi nọ, tính tôi kia... hay đơn giản với tôi mọi thứ đều quý giá mà không cái ví nào chứa hết những vật đó?!
Có một chỗ để cất những thứ tôi thích, bao nhiêu cũng vừa, lại không sợ rơi đâu mất... "Luôn luôn bên bạn dù bạn ở nơi đâu".
(ảnh)
... Việc học cần nghị lực, hiếu kỳ mãnh liệt và tự do để thăm dò. Những cái ấy xuất hiện với hành động quan sát, một trạng thái trong đó chấm dứt mọi thẩm quyền và mọi phẩm trật theo lối tâm thần.
Hành động nghe là hành động sống. Lắng nghe là một phẩm chất của tâm trí, một thái độ còn quan trọng hơn điều học được.
... Chính não chúng ta, các tế bào não, bị điều kiện hoá hàng ngàn và hàng triệu năm. Nếu không xuyên phá được tình trạng bị điều kiện hoá này thì luôn luôn có thảm hoạ, luôn luôn có khổ não, luôn luôn có hoang mang, luôn luôn có lệch lạc.
... Có phải các bạn học? Trong hành động học hỏi chân lý thì toàn bộ cấu trúc, toàn bộ đáp ứng của các tế bào não trải qua thay đổi lớn lao. Nó sống trong một chiều kích trọn vẹn của chuyển động, chuyển động toàn bộ chứ không phải chuyển động cục bộ. Trật tự, vốn là sự hoà hợp thì không có bản sơ đồ nào. Trật tự, vốn là sự hoà hợp, chỉ đến khi có hành động học hỏi, hiểu biết về sự vô trật tự. Và từ hành động học hỏi về sự vô trật tự- chứ không phải học cách đem trật tự vào trong vô trật tự là điều bạn không bao giờ làm được- từ hành động học đó xuất hiện trật tự, một cách tự nhiên.
... Người quan sát, người đang học đó, có khác biệt với cái mà người ấy quan sát hoặc học không? Thực tế là người quan sát và cái bị quan sát bị chia làm hai theo bản thể nên luôn luôn vô trật tự. Chừng nào mà người quan sát, người chứng nghiệm, người suy nghĩ, người nói, 'Tôi đang học' còn phân ly bản thân với cái bị quan sát, người chứng nghiệm và cái mà từ đó mình học, chừng nào còn có sự phân ly ấy thì tất nhiên còn gây ra xung khắc, như tất cả những sự phân ly đã và đang gây ra, và vì thế hoang mang, vì thế vô trật tự.
... Như thế làm sao bạn nhìn cùng khắp được trạng thái vô trật tự. Nếu bạn nhìn nó từ bên ngoài như thể bạn độc lập với nó, như thể bạn chẳng dính dáng gì tới nó hoặc như thể bạn sắp mang trật tự đến, thì cái 'bạn' đó chỉ là một mảnh vụn trong số những mảnh vụn khác. Có phải cái 'bạn' đó, kẻ nhìn vào sự vô trật tự khác với sự vô trật tự? Bạn là thành phần của sự vô trật tự đó; bằng không bạn không hiểu được nó, bằng không bạn không nhận ra được cái vô trật tự. Bạn thuộc phần sự vô trật tự đó, bạn, người quan sát, là người tạo ra sự vô trật tự đó.
Nếu bạn thấy sự thật đó, bạn được giải thoát. Vì chỉ có chân lý- không dính dáng gì tới khoái lạc hoặc đau đớn, tới hành động học hoặc nhìn chân lý- mới giải phóng não khỏi tình trạng bị điều kiện hoá của nó, vì thế não lúc ấy là một não mới.
Bạn có thấy vẻ đẹp của nó? Bạn biết đó, giống như nhìn vẻ đẹp của lá cọ trên trời cao rộng, để thấy nó, không như một người quan sát với toàn bộ kiến thức và nhược điểm cá biệt, mà là nhìn nó không có người quan sát, để thấy những chuyển động lạ thường của lá cọ- cũng một cách như thế, nhìn là học.
Và trong việc học có chuyển động toàn bộ cuộc sống trong đó không có sự vỡ thành từng mảnh vụn, và vì thế, chính cuộc sống là một hoà hợp vĩ đại, và hoà hợp nghĩa là tình yêu.
[Krishnamurti, J. (2002). Krishnamurti- cuộc đời và tư tưởng (3 tập). Tập II: Đời không tâm điểm. Nguyễn Ước biên dịch, H.: Nxb. Văn học, tr.478- tr.481]
Đó là một trong những con số tính đếm mà phần mềm Bravenet vô tư thực hiện về lượng người truy cập blog Cái Tôi.
Bữa mô tê xa lắc xa lơ còn mới ti toe mở màn, ô a với sự tròn trĩnh 1000, băn khoăn "blog hay không blog" để rồi chợt thấy chạm mốc thôi nôi...
Và hôm nay thì vừa chẵn 2 năm mò mẫm loanh quanh, va vấp, tìm ra hướng đi và thẳng tiến.
010012. Nào phải dịp đặt bày đặc biệt; lắm lúc số má chỉ thuần túy là số má không hơn không kém.
[Theo tác giả sách, tương tự nhiều loài động vật khác, chúng ta có một "cảm nhận số má" được cài tự động trong não. Việc so sánh định lượng bị cản trở ở nhiều loài, và chính năng lực này là sự thích nghi mang tính tiến hoá nhằm tránh bị cưỡng đoạt, giúp đối tượng kiếm tìm thức ăn và lựa chọn bạn tình tốt nhất. Cấu trúc của con người vốn mong muốn một thứ bậc cao hơn và tính toán chính xác hơn. Toán học của chúng ta tiến hoá là nhờ bộ não và vì bộ não của chúng ta.]
Vậy đấy, giờ thì tôi đang gõ những dòng chữ này trên một máy tính cấu hình khá ổn nối mạng; tạm thời khỏi phải sử dụng cái cũ bấy lâu- ổ cứng cứ tưng tưng nên vội vội vàng vàng chép sang USB rồi thao tác nhanh nhanh, tiết kiệm tiền, kịp đăng bài trước khi hàng Net công cộng đóng cửa.
Truy cập blogger.com chẳng thấy bị chặn tường lửa nữa, song tiềm tàng lắm nguy cơ hư hư thực thực giữa môi trường sống vô nguyên tắc, đa diện, bất ổn và phi lý. Hiện tôi đang ngẫm nghĩ về mô hình trực quan của động cơ blog và hạnh phúc đời thường mỗi ngày- dựa theo nghiên cứu của nhà tâm lý học Edward Deci- là vùng giao thoa trong sự cảm nhận các yếu tố cạnh tranh, tự trị và liên kết.
466 entry; yên ả ngồi đây sau những phiền muộn, thất lạc, lãng quên, gặt hái, bận rộn, tự chỉ trích và lo lắng tận đẩu tận đâu...
Điều rõ ràng nhất nổi bật lên giữa buổi chiều hè nắng nóng là vẻ mãn nguyện lấp lánh, từ mối gắn bó sâu xa của sự tích luỹ kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp với hoạt động duy trì blog; tình thực, tôi tự nguyện chấp nhận hy sinh và trả giá ít nhiều với mục tiêu tăng cường sức khoẻ cho blog Cái Tôi- "thế giới tâm lý học và lòng người."
Có lúc hăng say, có khi mệt mỏi; mải mê với sự vụ bản thân và gắng gỏi đáp ứng mong đợi của bạn đọc. Cộng đồng trách nhiệm, sẻ chia tâm tình, một mình biệt lập. Dẫu đều đặn hay thảng hoặc đôi bài, chừng ấy thời gian đủ chứng thực rằng tôi đã nỗ lực theo đuổi không ngừng cùng cái blog học mà chơi, chơi mà học này.
Bạn bè thủy chung ủng hộ; các mối quen biết bén duyên hạnh ngộ; phát hiện ngẫu hứng ngập đầy thú vị; bản thân nội quan nghiêm cẩn.
Tình hình chẳng còn giống trước, bài vở chểnh mảng và không cập nhật đúng hạn. Diễn biến, đổi thay của cá nhân và thế giới ùa vào khiến tôi cần làm mới lại cam kết để nâng cao hơn chất lượng học thuật, chuyên môn; trình bày thoáng mở, thú vị mà không chói loá; phong phú đề tài, tránh cả dung tục lẫn cao siêu,...
"Que sera sera"... Biết ra sao ngày sau, ai hay tương lai sẽ như thế nào; vì thế, tôi quyết không tốn thời gian vô ích cho việc lập kế hoạch.
Duy nhất điều chắc chắn: blog- trong vô vàn trách nhiệm, công việc và tương tác qua lại giữa các lĩnh vực, khía cạnh khác nhau của kiếp nhân sinh (vật chất, trí tuệ, xã hội và tâm linh)- sẽ dần dần chiếm giữ một phần quan trọng và to lớn trong quãng đời còn lại của tôi.
Hôm kia (26.4), lần đầu tiên Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam chính thức chọn ngày Mồng Mười tháng Ba âm lịch hàng năm làm ngày giỗ Tổ.
Không đi Phong Châu (Phú Thọ) lên đền Hùng như thường lệ; ở tại thủ đô Hà Nội, tôi đến Viện Goethe xem bộ film Quán Con Vẹt Đỏ.
Lâu lắm, mới xem một bộ film Đức phụ đề bằng tiếng Anh, được biết kỹ hơn đời sống của nước Cộng hòa Dân chủ Đức- người anh em trong hệ thống XHCN một thời- trong năm bức tường Berlin (13.8.1961) ngăn cách Đông Đức và Tây Đức được xây dựng.
Theo tác giả Trần Văn Tích trong bài viết Nước Đức và ngày 30.4, đăng trên http://www.talawas.de (26.4.2007) thì bức tường Berlin đứng vững 10.680 ngày, 28 năm (09.11.1989).
Trên cái nền rượu chè, nhạc rock, nhảy đầm, sex và mối tình tay ba diễn ra tại quán Con Vẹt Đỏ ở thành phố Dresden, bộ film phản ánh sự nổi loạn và xung đột lý tưởng của tầng lớp trẻ.
Điều thú vị, không những tôi được xem minh họa bằng hình ảnh bức tường mà tác giả Trần Văn Tích dùng câu chữ viết ra, mà còn hiểu thêm thông qua những thước phim sống động thế nào là chế độ toàn trị, đã được một tác gia người Nga Ivan Alexandrovich Ilyin định hình từ hơn 50 năm trước (bản Việt ngữ của Phạm Minh Ngọc, http://www.talawas.de, 26.4.2007):
Chế độ toàn trị là gì? Đấy là chế độ chính trị can thiệp một cách vô giới hạn vào đời sống của các công dân, một chế độ tìm cách quản lí và điều tiết một cách thô bạo toàn bộ hoạt động của tất cả các thần dân của mình. Từ “totus” trong tiếng Latinh có nghĩa là “toàn bộ”. Nhà nước toàn trị nghĩa là nhà nước bao trùm lên tất cả. (...)Và những scene làm tình tranh thủ, mê mải khoái lạc thân xác như một sự bù trừ, bùng phát hưởng thụ của thanh niên Đông Đức thập niên 60 khiến tôi nhớ lại hiện tượng xã hội tương tự ở Pháp được miêu tả trong cuốn Hạt Cơ Bản của Michel Houellbecq:
(...)Như vậy bản chất của chế độ toàn trị không phải nằm ở hình thức nhà nước (dân chủ, cộng hoà hay độc tài) mà ở khối lượng công việc quản lí: quản lí toàn diện các mặt của đời sống. Nhưng sự quản lí toàn diện như thế chỉ có thể thực hiện được dưới một chính thể chuyên chế nhất quán, dựa trên cơ sở thống nhất về quyền lực, một chính đảng duy nhất, sự độc quyền về sử dụng lao động, tất cả mọi người phải theo dõi và tố cáo lẫn nhau và một chế độ khủng bố tàn bạo.(...)
(...) Điều quan trọng không phải là hình thức nhà nước mà là tổ chức quản lí bao trùm lên tất cả, từ một căn phòng trong thị xã cho đến một túp lều ở nông thôn, từ tâm hồn của một cá nhân cho đến một phòng thí nghiệm khoa học, từ ý tưởng bay bổng của một nhạc sĩ cho đến phòng điều trị trong một bệnh viện, một thư viện, một tờ báo, một con thuyền đánh cá cho đến phòng xưng tội trong một nhà thờ.(...)
Ham muốn tình dục chủ yếu tập trung vào những cơ thể trẻ trung, và sự đầu tư ngày càng tăng cho công việc quyến rũ ở các cô gái rất trẻ sâu xa chỉ là một sự quay trở lại cái tự nhiên, một sự quay trở lại về bản chất của ham muốn rất giống sự trở về với bản chất của các giá cả đang bị ấn định quá cao đến bất bình thường trên thị trường chứng khoán. (tr.146)Và cuối cùng, trước sự kiện mang tầm quốc gia và được nghỉ lễ như Giỗ tổ Hùng Vương, tôi cảm nhận mênh mang hứng khởi khi lướt qua rất nhiều bài viết trên mạng.
Tôi tự hỏi bao nhiêu người về đất Tổ mấy ngày qua, biết rằng "đến gần cuối thế kỉ XIII, truyện tích Hùng Vương chưa nảy nở, hay ít ra, chưa phát triển trên đất Đại Việt."
Đọc chương Hệ thống Hùng Vương trong cuốn sách Thần, Người và Đất Việt của tác giả Tạ Chí Đại Trường bạn sẽ hiểu Hùng Vương là hồi quang của lịch sử vọng vào dân chúng kết tập thành ý thức.
Rằng, "trong khi ở các truyện khác, tên Hùng Vương được xen vào một cách không cần nguyên cớ gốc gác thì ở truyện Kim Quy, mối liên hệ với nhân vật lịch sử Triệu Đà khiến An Dương Vương bắc cầu cho Hùng Vương để nhân vật này thoát cái vỏ thần thoại của truyện Hồng Bàng, trở thành có cội rễ bám vững chắc trong trí người đọc, củng cố cái chân lý tràn ngập tình cảm của truyền thuyết bằng chân lý của lý trí, hiển hiện qua bằng cớ sách vở mới..."
Rằng, "chính là do được tập họp trong ý thức vương quyền duy lý đó mà các vua Hùng không còn mang hình bóng thần thoại, lại ngự trị trên cả một không khí thần thoại- tuy chưa thoát khỏi bầu khí đó- để giữ vững địa vị cao tột trong lịch sử đất nước. Rồi theo với thời gian, họ lôi được cả một hệ thống thần linh chuyển hóa từ sự bạc đãi hay thờ ơ của chính quyền, lấy cơ sở ở các xóm làng, núi đồng, liên kết với những thần linh hữu danh thành một hệ thống chuẩn xuyên suốt trên dưới tuy không thu hút, bao gồm cùng khắp nhưng cũng là điểm hướng tới đầy vinh dự càng ngày càng cao giá. (tr.136).
Vậy đó, bất kể Tây Tàu, kim cổ, tầm mức thế giới hoặc phạm vi dân tộc thì dường như quá khứ chưa xa, quá khứ chưa qua, quá khứ vẫn còn đây sống động trong tâm thức người đương thời chúng ta.
Gần đây, hàng loạt sự kiện chính trị- văn hóa- xã hội không ngừng diễn biến ấn tượng khiến thiên hạ nửa bất ngờ nửa ồn ào bàn tán, vừa phẫn nộ mà xem chừng khó che giấu nổi cảm giác được dịp trút xả sự cay cú, tức cười, run sợ.
Bất kể đó là vụ nữ sinh tự tử vì bị cô giáo làm nhục theo sau cơn kinh hoảng của bé gái 10 tuổi, liên quan đến giới chức học đường hay mang tầm bản sắc quốc gia, thuộc lĩnh vực hành chính Nhà nước hoặc tâm linh, khoanh vùng quốc nội lẫn làn sóng bạo lực từ bên kia bán cầu tràn qua...
Tất cả- dù buồn hay vui, mất mát hoặc hồ hởi, dở hơi và nghiêm túc thế nào chăng nữa- thì cũng xem chừng quy về điểm chung: làm hầu hết mọi người giật mình đến độ phải suy ngẫm ít nhiều, chứ không thể thờ ơ bỏ mặc như trước.
Đã đến thời điểm của cảm thông và tôn trọng.
Có thể nạn diệt chủng, đầu rơi máu chảy, thiên tai địch họa đâu đó với hàng trăm người mất mạng đôi khi không đủ sức thu hút và gợi nên lòng xót thương cho người ta bằng một hoàn cảnh, thân phận riêng tư bi đát, khốn quẫn tột cùng.
Có thể xem, nghe, đọc, photo chuyền tay nhau, nhoay nhoáy bấm tin nhắn, nấu cháo điện thoại, tụ tập quán xá hăng say bình phẩm, phán đoán, dự báo, háo hức lên mạng lùng tin,... thỏa thuê rồi vài ngày sau người ta sẽ lãng quên hoặc trở nên lặng lẽ, kín tiếng hơn để nhìn lại trách nhiệm của chính bản thân mình.
Như câu ví von của người Mỹ "muốn nhảy tango phải có hai người", mọi chuyện xảy ra trong sự hiện diện của chúng ta.
Đây không phải sự sướt mướt, vơ vào quá lố; sự thực là chúng ta tự phụ và vô cảm đến độ dễ dàng lý giải, đổ lỗi, nhanh chóng xác định nguyên nhân, tiến hành xử lý nhằm ve vuốt cái tôi ngạo mạn và tiếp tục gắng cố bảo vệ nơi chốn, lối sống, hướng nhìn mà chúng ta quen nghĩ là lợi lạc, an toàn nhất cho bản thân và những người thân yêu, gần gũi với mình.
Thực tế trái ngược với những gì chúng ta hằng tin tưởng. Những cú đập cấp tập và phũ phàng làm chúng ta sững sờ, choáng váng.
Theo tập tính loài, chúng ta muốn có câu trả lời sau khi ngơ ngác tự hỏi tại sao; sự mơ hồ, mông lung, bất định, thiếu thông tin và bế tắc giải pháp khiến chúng ta như muốn điên loạn, bởi trạng thái mất kiểm soát và chơi vơi nơi bờ vực đe dọa trực tiếp sinh mệnh hoặc đẩy chúng ta vào thế bị động, chà đạp không thương tiếc hình ảnh kiêu hãnh, tự hào vốn có lâu nay.
Đáng buồn là tâm lý học không thể giúp chúng ta dự đoán thấu đáo và chính xác ý nghĩa của một hành vi hay động cơ ẩn giấu đằng sau mỗi suy tư, phát ngôn của ai đó. Vô vàn lý thuyết, nguyên lý không nên nhất mực phải là cơ sở cho sự tự tin ngu dốt rằng mọi chuyện đã và sẽ nhất định tìm ra lời phán quyết cuối cùng.
Điều có thể và cần thiết thực hành lúc này là biết cảm thông và tôn trọng.
Lắng nghe, quan sát; sống thật là mình và truyền thông trung thực; gìn giữ tâm thế tri ân thế giới, vạn vật, sinh linh xung quanh ta (những người vẫn lui tới, gặp gỡ nhất lại hay thường bị ta bỏ quên); tôn trọng lối nghĩ cách cảm của đối tượng ta tiếp xúc, đối thoại; gạt bỏ thói xấu ghen ghét tài năng, thành tựu, vật phẩm,... mình không có được, thích thú bệnh hoạn trước vận rủi nỗi đau người khác gặp phải; chỉ trao đổi, chia sẻ những gì mình thực sự chú trọng và khao khát hiện thực hóa, chứ không phải nói như câu chuyện làm quà...
Chắc mọi người chúng ta, ai cũng từng một lần thảng thốt thành lời hoặc trong câm lặng đau đớn:
Tại sao chuyện như thế lại xảy đến với tôi, vào đúng lúc này cơ chứ?
Cuộc đời pha trộn cả nét khủng khiếp và vẻ đẹp đẽ- xuất phát từ chính tâm thức của mỗi cá thể.
(nguồn)
Vỏn vẹn hai từ, lần nào cũng chỉ có thế. Đó là tin nhắn của một người bố sống độc thân mới suýt soát 70 tuổi, gửi cho con gái đầu lòng đã là mẹ của hai đứa con.
Có vẻ, người đàn ông từng ở nước Đức tổng cộng xấp xỉ 30 năm này chẳng thể kiệm lời hơn được.
Ngồi uống rượu nhắm xúc xích và lạc rang cùng ông trên gác ba của căn nhà nhỏ bé ở giữa phố sinh viên, vôi vữa trát tường lâu năm không tô mới càng thêm ảm đạm và luôn tạo cho tôi cảm giác lạ lẫm mỗi lần ông rủ tôi ghé ăn tối.
"Gọi đi!", thi thoảng ông nhờ tôi bấm máy soạn tin trước khi tôi báo đến giờ mình phải ra về. Điện thoại di động rung lên và nhấp nháy sáng, ông nhỏ nhẹ thầm thì cùng cô con gái; một thoáng đùa tếu, một câu châm chọc, một chút khẳng định khi nghe hỏi han điều gì đấy; và tất cả cuộc đàm thoại diễn ra vài phút thật ngắn, dù trông ông cứ mặc nhiên, nhẩn nha thả giọng.
Tôi đoán những đêm khuya khoắt mất ngủ, nằm nghe các bài nhạc trẻ mãi cũng chán thì ông sẽ lại đeo kính mà soạn tin nhắn quen thuộc "Gọi đi!". Có lẽ, cô con gái chấp nhận bị đánh thức đột ngột, bởi chính cô sắm máy để giữ liên lạc cùng ông.
Chia sẻ bữa ăn, đôi khi còn ngồi chung bàn mặt đối mặt cùng với lắm người lạ, quả là hành động kỳ quặc chỉ có ở loài người.
Giới nghiên cứu cho đấy là hành động cực kỳ quan trọng cho sự phát triển xã hội và truyền thông. Tác gia Claude Lévi- Strauss thậm chí tuyên bố rằng, việc nấu nướng đánh dấu nguồn gốc sâu xa của tiến trình văn hoá nhân loại.
Sáng nay, tôi nhận được tin báo mẹ của một người bạn vong niên khác vừa qua đời. Nguyện cầu cho bà cụ đạt được tâm trạng bình yên và hạnh phúc vào giờ phút lâm chung, sau những ngày tháng chờ chết.
Và tôi thầm mong tin nhắn "Gọi đi!" luôn được lắng nghe, hồi âm kịp thời. Trên tờ lịch treo tường hôm nay dẫn lời của S. Hawking rằng, mọi chuyện rồi sẽ ổn nếu bạn có tinh thần lạc quan và một tình yêu vô vị lợi.
Sự cô độc là tự căn tính con người và vì thế, chẳng thể ước định giới hạn và hoàn cảnh, ngay cả khi chúng ta sống gần gũi trong một mái nhà, có gia đình riêng gồm bốn thế hệ.
Khoai là tiếng lóng mang nghĩa: "khó thực hiện được"; như ví dụ bên dưới:Bài toán này hơi bị "khoai" (...) Liệu có phải ăn khoai khó nuốt và hay bị mắc nghẹn nên học trò ta gán cho nó từ "khó nuốt", "hay bị mắc nghẹn" (Báo Hoa học trò, 21.10.1999).
Kể cũng lạ, những hàng quán bán khoai tây chiên ngồn ngộn vàng ươm, kèm cả xúc xích núng nính nóng giãy mải miết chạy theo kiểu "fast food" tân thời- như mối tình chụp giựt, lẹ miệng nhai nuốt và nhanh tay điệu đàng nhón bốc- thường khiến tôi nhớ đến hình ảnh cô gái tóc tai bù xù, lắc lư cả thân hình trong cơn cuồng dở khôn dở dại.
Năm nảo năm nao từng sung sướng vì còn có tờ bạc nhỏ 200VND, đủ làm cho hai đứa được ăn chung vài củ khoai ấm lòng lâng lâng dạ nơi góc cổng ký túc xá Đại học, vô tư ngấu nghiến nhau đói dài tháng năm.
Và những căn nhà lụp xụp bên đường ray xe lửa, bếp lửa nguội ngắt, nồi niêu quạnh vắng, mặt ai vân vê nỗi niềm dọc ngang đen bạc. Những củ khoai vừa mót về hớ hênh phơi xa xót, đèn dầu hiu hắt như không.
Khoai... khoai... khoai. Nước chè xanh chát bốn mùa cát trắng nổ đom đóm mắt níu chân người khốn khó. Tôi ở đâu, ngày tháng loe hoe vài vỏ khoai rã rời lật mình suốt đêm chờ sáng?
Mùi khoai dựa hơi lò nướng bánh mì nên lên đời cao sang hẳn. Ra thành phố, khoai theo gánh hàng rong tảo tần một lần đi qua ngõ nhỏ; lòng tự dặn lòng, đừng lơ đễnh cười nham nhở vô duyên.
Không còn chỗ trống, ngay cả cho ký ức ứa men buồn dậy men ri rỉ.
Muốn ném vào tương lai một củ khoai, một củ khoai chẳng cần dính mắc thêm chi biểu tượng sượng sùng.
Trên bức tường trong phòng mình đang ở trọ, tôi có đính một số mẩu giấy:
- Cách đây 3 năm (18.4.2004): "Một cuộc sống toàn vẹn phải được vẽ bằng những đường nét rộng lớn → HERE & NOW (Bây giờ và ở đây)";
- vào 23.3.2005: "Life is short. Think BPP: Big to forget the petty things of life; Pink to avoid feeling unhappy; Positive to overcome adveristy → It's all up to you! (Cuộc sống ngắn ngủi, cần suy tư lớn lao để bỏ qua lắm điều nhỏ nhặt; tưởng đến tình trạng tốt nhất nhằm tránh cảm giác bất hạnh; xét từ góc độ tích cực giúp vượt thoát tai ương. Tất cả là tùy ta nghĩ!)";
- và một mẩu giấy khác ghi thời gian gần hơn (25.5.2006), trích phát biểu của nhà ngoại giao Pháp Jean Monnet: "If you have a problem you can not solve, enlarge the context (Nếu gặp vấn đề không thể giải quyết được, hãy mở rộng bối cảnh)".
Tâm thế dấn thân dựa trên cái nhìn hoà đồng, tổng thể chẳng khiến tôi mặn mà tin tưởng vào vô vàn ước vọng anh hùng ca chắp cánh vươn cao bay xa đầu năm mới- nhất là giữa rộn ràng chúc tụng, nói cười hỉ hả, ngập đầy hoa tươi, ê hề bánh trái và bia rượu.
Và tôi nhớ, cô người yêu ngoan hiền xưa cũ (bao nhiêu thì đủ lâu và xa nhỉ: 14 ngày, 3 tháng hay 20 năm?), ngoài kinh nghiệm ái ân quyến rũ, còn chỉ dạy cho tôi biết đặt mục tiêu ở điểm dường như không chạm tới nổi, đừng hài lòng dừng lại vì chuyện vặt vãnh mà luôn gắng giành lấy mọi thứ, và vui vẻ với bất kể điều gì ta được lãnh nhận từ cuộc đời.
Dịp này, còn chưa hết ngỡ ngàng với kết quả thăm dò ý kiến về sự lạc quan của dân Việt Nam (so sánh cách đưa tin giữa Tuổi trẻ và BBC) và hứng khởi khoa học do câu hỏi mang tầm thế giới hàng năm của Edge WHAT ARE YOU OPTIMISTIC ABOUT? WHY? (Bạn lạc quan vì điều gì? Tại sao?), -- trung thành với nguyên tắc sống lâu nay-- nên tại đây cá nhân tôi thử nêu viễn cảnh 2007:
@ Tôi lạc quan vì Karl Marx vẫn được giảng dạy trong nhà trường Việt Nam dưới góc độ khai thác ý thức hệ, hơn là quan điểm triết học thực thụ có ảnh hưởng sâu sắc đến toàn thể nhân loại.
Học sinh- sinh viên Việt Nam, nhờ thế, sẽ phát triển đến tuyệt kỹ công phu đọc- chép và trau giồi hết mức thói quen trả bài tán đồng rồi làm theo sách vở thánh hiền đã được thầy, cô giáo biên soạn một lần cho mãi mãi.
Nền giáo dục nước nhà tiếp tục tự hào hướng tới hội nhập bởi số lượng Cử nhân, Thạc sĩ, Tiến sĩ và sau Tiến sĩ thoải mái bằng cấp, dư thừa chuyên môn để chạy chọt xin việc, vô tư chuyển đổi nhiều chiếc ghế cực kỳ trọng trách và phán quyết dễ dàng về mọi thứ.
@ Tôi lạc quan vì “tôn giáo” mới (chưa thật chính danh, do mù mờ tiêu chí) ra đời chưa đầy thế kỷ với mấy triệu “tín đồ”-- cùng đạo Nho và đạo Lão-- kiên trì đường lối "đồng nguyên" góp phần vun xới văn hoá dân tộc thêm phần phong phú và hơi bị khó định dạng bản sắc.
Như không ít người Việt khác mê tín, vì mục đích thế tục (quyền lợi chính trị, kinh tế, vinh thân phì gia,...) hơn là tôn giáo (một phiên bản của hiện tượng từng xuất hiện trong lịch sử "theo đạo có gạo mà ăn")-- số đông “tín đồ” trên chẳng hề cất công tìm hiểu hoặc thực sự tin tưởng, hành trì gì các tín điều, giới luật buộc phải tụng niệm.
Kết quả, đảo lộn thang giá trị xã hội và đổ lỗi cho thế hệ trẻ đánh mất niềm tin-- điều mà người lớn chối từ giới thuyết cụ thể, chính xác.
@ Tôi lạc quan vì sự kêu gọi đề cao đạo đức, cổ súy lối sống thật- lành- đẹp (Chân- Thiện- Mỹ) chật vật ngoi lên giữa biển thông tin bày cách quan hệ chăn gối một cách điệu nghệ, đẽo gọt từ ngữ điêu luyện ("ngoại tình chay-mặn"), cập nhật liên tục sự kiện minh tinh này ca sĩ ngôi sao nội ngoại nọ hở hang đồ lót, tuyên ngôn xanh rờn, rồi tự tin giật tít vu vơ câu khách,...
Internet và công nghệ thông tin được giới kinh doanh nhanh nhạy tận dụng để không ngừng mở rộng mạng lưới game trực tuyến; truyền hình- cóp nhặt trò chơi là chủ yếu- dần dần trở thành món ăn tinh thần khoái khẩu không thể thiếu được của mọi tầng lớp xã hội.
"Suy nghĩ hay là chết"-- khẩu hiệu đầy thách thức sống còn này lý giải vì sao các loại hình báo chí ở Việt Nam mọc lên như nấm-- vị sắc nhàn nhạt, cỡ lớn chữ to, bắt mắt êm tai, đi nhẹ nói khẽ-- tẩm ngẩm tầm ngầm định hướng dư luận và xoành xoạch quay vòng thị hiếu.
@ Cuối cùng, một chút liên hệ riêng tư.
Tôi lạc quan vì Tâm lý học Việt Nam vững vàng giương cao ngọn cờ tích hợp Đông Tây kim cổ, dân tộc và thời đại nên lý thuyết nhào trộn nửa vời, thực hành vá víu hư ảo mà xem chừng vẫn nhuần nhị, ổn thoả.
Thấu triệt nguyên lý "biết mình hiểu người" do đó, tâm lý học Việt Nam sẵn sàng chấp nhận thân phận đi sau học hỏi tất tật; khiêm tốn và cẩn thận sáng tạo đến độ chủ đề sinh hoạt khoa học là tranh luận xem nên dịch thuật ngữ "Psychotherapy" như thế nào cho hợp lý thuận tình, nhất trí thông qua.
Giời ạ! Trông trước ngó sau, làm sao không phơi phới lạc quan cho được, khi đến thời điểm hiện tại chủ nhân blog Cái Tôi lại cứ hồn nhiên liều mạng post thượng vàng hạ cám tấm món dính dấp sinh sự- sự sinh trong "thế giới tâm lý học và lòng người"?
Còn bạn-- người đang đọc đôi dòng chia sẻ tâm sự này-- giữ lại lời cầu chúc và ước nguyện lạc quan nào-- cho chính bạn, đất nước Việt Nam và cộng đồng thế giới-- không những vào năm 2007 này mà cả vài mươi năm tới nữa?
Hơn 20 năm trước, khi lần đầu tiên nghe bài hát Khi ta hai mươi... chẳng thực sự cảm nhận điều gì chấn động, ngoài phấn hứng kỳ cục bởi phong trào nhạc hải ngoại với hàng loạt tình ca được phát ở mọi quán café đường phố.
Cùng với vô số băng đĩa nước ngoài nổi tiếng quen thuộc của thập niên 80, những Mười năm tình cũ, Hoa sứ nhà nàng, Em không mơ hoang,... ngậm ngùi, rề rà, chung đụng giai điệu, buồn bã mà không đau đớn, bi lụy, thôi thúc người ta tìm đến yêu thương, quý trọng tình cảm hơn là sợ bị lạc vào vòng mê muội hoặc sống nhố nhăng, thực dụng,...
Rồi ra Huế học Đại học, nghe riết những ca khúc tiền chiến, nhạc Trịnh (cũng tập tọng thử tiếp xúc với rock riếc song lại dội ngược ngay; có lẽ, bản thân đã quá ham sống đến độ chẳng thiết nạp thêm năng lượng hay cần được kích thích từ chát chúa dập dồn, mời gọi khám phá và thử nghiệm ấy nữa).
Và film ảnh, và hội hoạ, và văn chương, và rượu chè thù tạc, và nhảy nhót, và sách vở, và dĩ nhiên- yêu đương- nữa...
Thời gian trở thành nỗi ám ảnh, cũng 24 giờ thôi song đủ đầy để kịp làm mọi thứ hoàn hảo: uống café đen đá hút thuốc lá Zet nghe nhạc, ngắm áo dài- bất kể mưa nắng- cứ chính xác tầm ấy là đạp xe qua; bước vài bước sang bên kia đường, vào thư viện đọc sách (mặc kệ ai làm chi thì làm); lội bộ về nhà trọ nghỉ trưa sau khi ghé hàng cơm cạnh Đại học Y khoa; chiều chuồn học, chui vào rạp chiếu bóng; tranh thủ tán gái; đi dạy kèm; học ké ngoại ngữ; đưa em về nhà; tối thức trắng đêm đọc sách tiếp,...
Và viết lách, và tranh luận nghiêm túc chẳng nể nang thầy bà bằng cấp nào cả, và đêm khuya cả bọn ốm đói như nhau kéo lên nhà ga uống nước chè đặc ăn kẹo gừng để bàn chuyện (khản cả giọng) nền văn học của nước nhà và thế giới sẽ đi về đâu, và ra sông Hương và lên Ngự Bình và đến Linh Mụ và trèo Thiên An...
Đến cuối năm thứ hai Đại học, có một chiếc xe đạp. Thế là rong chơi từ sớm tinh mơ, sương giăng giăng cầu Tràng Tiền, Gia Hội, xì xụp tô cháo cá thơm thảo mùi khói, cơm hến cay xé lưỡi, chợt thấy đoá tường vi nhà ai đoan trang, đàm đạo với vị thủ thư già về thơ ca, triết học, lên chùa nhìn ngó các chú tu tập, ghé thăm nhà thờ xin mượn sách tôn giáo, tối mịt còn bươn theo kiếp bướm đêm xem xem phận đời khốn nạn,...
Rồi làm việc trong ngành Nội chính. Thấy mình tự nhiên hướng về những hoàn cảnh bất hạnh, trẻ con bị bỏ rơi, phụ nữ lầm lỡ, người già không chốn dung thân. Ngược xuôi miền núi, cao nguyên, biển cả, đầm sú,... Chứng kiến niềm vui của người đàn ông lớn tuổi lần đầu có con nhỏ; lặng lẽ đưa hài nhi chưa kịp đặt tên về thế giới bên kia; đau đớn tinh thần ngoài đời và thể xác hành hạ trong bệnh viện,... Gặp VIP các kiểu hạng, chơi thoải mái với những đối tượng bị xã hội hắt hủi, khinh rẻ,...
Hoang mang, mệt mỏi, xung đột. Dần rút lui cuộc chơi tranh giành quyền lực chính trị và tiền bạc; không tin mình có ích cho cộng đồng bằng sự nỗ lực hết mình, hăng hái hoạt động đoàn thể, xã hội.
Và bàng hoàng nhận ra đời sống cá nhân mất cân bằng, thiếu hụt độ phần trăm lãng mạn và ổn định cần thiết. Sốc nặng. Quay vào bên trong, dựa vào bản thân và lấy mình ra che chở.
Từ bỏ hẳn việc làm người Nhà nước. Duyên kỳ ngộ, sự may mắn định mệnh. Trở lại giảng đường Đại học, chẳng vì mục đích tích tụ bằng cấp. Mọi người ngỡ ngàng. Mừng vì dám làm điều mình thích, vừa run vì con đường chẳng mấy ai đi...
Wow! "Trai ba mươi tuổi đang xoan..."
Thong dong chuẩn bị bước vào tuổi 40. Giai đoạn khủng hoảng ghê gớm, với "con quỷ giờ ngọ" (le démon de midi) và trạng thái sa mạc hoá tâm hồn, quằn quại mà sao dịu dàng yên ả, niềm vui đến và đi thật bình dị, chẳng cần lên gân hay quảng cáo. Vẫn yêu thương mà chẳng nảy nòi nhu cầu gắn bó riêng tư.
Giờ thì đã sẵn sàng tâm thế lên đường và giã biệt tất cả, thôi tốn công sức níu kéo và tìm kiếm.
Cũng thấu hiểu rằng, đây là sự chuyển tiếp tất yếu cho một sức sáng tạo và bật nhảy mới-- trên tiến trình muốn sống thực sự là mình và để người khác được là chính họ.
Ngộ nghĩnh thay!
(Nhận được một cái đĩa CD copy 13 tình khúc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn; không biết lấy gì đáp lại, tôi viết bài này như một lời cảm tạ. Thân ái!)
Mấy đoá hồng phấn đang độ mãn khai hình như chẳng thèm để ý gì đến luồng phấn khích kiêu hãnh của gió đông cứ không ngừng đắc chí.
Dần dần thả rơi tuổi xuân thì sau lưng xa lơ xa lắc, giờ đây mấy đoá hồng phấn phải nhọc nhằn học hỏi cách tự bảo vệ, giữ ấm cho mình trong khi vẫn tiếp tục cởi mở với vạn vật xung quanh.
Hương hoa hồng phấn dịu dàng duyên thầm, khác hẳn nàng nhài thơm bổi hổi bổi hồi nhưng không dành riêng cho một người.
Lặng lẽ phơi nhiễm cùng điểm khắc ngày tháng, những cánh hoa biết mở lòng ra là chấp nhận tàn tạ, hiểu rằng đến cùng xao xuyến của tao nhân mặc khách chơm chớm ngưỡng mộ hôm nào là nỗi thất vọng tràn trề của ban mai khao khát tinh khôi muốn được thoả mãn mỹ cảm tuyệt đối.
Thu mình vì cái lạnh làm thân hoa thêm phần nhạy bén, sự ngạo nghễ của gió đông vô tư thổi lại bất ngờ thúc đẩy lá hoa xanh mướt hơn bao giờ hết, góp phần giúp cánh hoa hồng phấn trực nhận sâu sắc thân phận và nối kết bền chặt với chính đài hoa bản ngã của mình.
Bổn phận của hoa là phát lộ thanh sắc, toả hương và ngã rụng.
Một chút nắng giữa mùa đông nhè nhẹ cảm thông.
Treo nặng trĩu theo hàng, quả gấc đỏ tròn xù xì giản dị-- ngọn đèn lồng dễ thương soi sáng đời nhau ngắn ngủi. Giữa xao xác đơn côi, nhành bông giấy dửng dưng buông xuống lấm tấm sắc buồn gai góc. Hết chồi này tiếp chồi kia lần lượt nở tung, hoa láng thư thái đi về cõi lãng quên tất yếu. Và bất chấp vẻ ngoài tưởng chừng héo úa rã rời, dây địa lan chẳng rõ họ tên tự tin giấu kín sức bật diệu kỳ của sự sống vĩnh hằng ẩn nhẫn chờ xuân đến.
A, chào nụ hàm tiếu! Mấy đoá hồng phấn chợt mỉm cười ý nhị. Thuận theo quy luật tự nhiên muôn đời: dâng tặng cái đẹp, trao ban yêu thương và chết.
Một ngày vui mùa đông.
Giữa bốn bề gió thổi ù tai buốt nhức đỉnh đầu chiều nay, tôi đến ngọn núi nằm ngay sát đường nhựa thụt vào như cái hõm vô duyên dở hơi, sau khi băng qua công viên trơ vơ hồ nước và rất ít ghế đá với đôi bạn trẻ đứng ôm nhau bất động.
Núi Dục Thúy thuộc địa phận thị xã Ninh Bình, gần chợ Rồng (cùng tên với cái chợ nổi tiếng sầm uất ở thành phố Nam Định) và điểm buôn bán gà sống-- mặc kệ H5N1-- của cả các tỉnh lân cận thường họp tờ mờ sáng.
Đứng trên núi này ngó thấy dòng sông Đáy, xa kia là cầu Non Nước và bãi than đen xỉn điểm xuyết vài ba con thuyền xơ xác neo đậu. Cách biệt là thế, mà vẫn không tránh nổi ầm ào mấy cái tàu hút cát tô đắp công viên- nghe người dân bảo xây đi sửa lại mãi cũng chưa xong.
Trời chắc là rét lắm, người bán vé lừ đừ hơ tay cạnh bếp củi cháy đỏ rực khói tụ quầng lớn, cứ để mặc cô gái chụp ảnh dạo trả lời mệt mỏi giá vé tham quan: Một ngàn (1.000 VND); thu tiền xong, chả có tờ vé nào đưa ra.
So với gần trưa mùa hè năm nọ, lần này trông Dục Thúy vẫn chẳng có gì đổi khác. Đìu hiu chấp nhận thân phận bị bỏ mặc cùng nắng mưa.
Lô cốt thời Pháp thuộc; tượng một liệt sĩ hy sinh mới ngoài tuổi hai mươi; ngọn tháp vang bóng được dựng lên từ thời Lý cách đây gần 10 thế kỷ.
Gần 40 bài thơ khắc đó đây trên các vách núi còn sót lại chắc khó giữ được vẹn nguyên. Hán tự rõ nét sánh cùng chữ Quốc ngữ mờ đục.
Và cơ man nào là các ký hiệu ghi nhớ những du khách từng đến đây dăm tháng đôi năm, lời lời yêu thương, chằng chịt tuổi tên, quê quán.
Ôi, sự ngạo mạn và dại khờ của nhân gian!
Dục Thúy đi vào sử sách, thơ văn cha ông truyền tụng giờ là thế đấy.
Ai từng đặt chân đến chốn "tiên cảnh trụy trần gian" (trong Giáp cốt văn, chữ "trụy" vẽ lên cảnh nguy hiểm của một đứa bé con rơi từ trên núi xuống), một thời là tiền đồn của cố đô Hoa Lư, trải qua bao đời từ Đinh, Lý, tiền Lê,Trần, Nguyễn,...: Trương Hán Siêu, Lê Thánh Tông, Nguyễn Trãi, Lê Quý Đôn, Cao Bá Quát, Nguyễn Khuyến, vua chúa ngự lãm, tri huyện đề danh, người Tây muốn học hỏi,...?
Bảo là lên chơi, song kỳ thực tôi chỉ loanh quanh mấy chục bước chân, ngó nghiêng, lần tay vào chữ khắc trên đá còn đọc được chưa hết 20 phút đã xong. Khoảng thời gian trên núi chủ yếu dành để ngồi nghe bà hàng nước 63 tuổi kiêm trông giữ miếu thờ, quét rác tỉa cây đã 12 năm nay bộc bạch tâm sự.
Gốc cây đã cháy từ sáng giờ cũng sắp tàn. Bà hàng nước nhóm thêm vỏ dừa cho đượm lửa. Gió lật tấm nhựa thay mái che phần phật theo nhịp cố định.
Chồng chết ở độ tuổi 35; hiện đủ cháu nội, ngoại. Bà hàng nước chỉ mào đầu tí chút lịch sử- qua cái nhìn 'kính nhi viễn chi'- các cụ linh thiêng, rồi say sưa quay về thời đang sống.
Sự hư hỏng của lớp choai choai, lớp 7 lớp 8 đã yêu đương nhăng nhít, làm khổ mẹ cha; người dân chẳng biết lấy gì để ăn, phải đi vay mượn, có tí đất ruộng thì cũng đã bán rồi; tham nhũng, xà xẻo công trình xây dựng đường sá, cầu cống; cán bộ văn hoá giữ ghế, chuyên môn gì mà bao đời vẫn không trùng tu nổi cái di tích nổi tiếng cả nước này; sao không để tư nhân nhận thầu, ắt sẽ khác ngay,...
Tay cầm nhánh cây cời lửa di di xuống đất, giọng bà hàng nước đều đều hơn nửa tiếng đồng hồ rồi mà cơ hồ mặn chuyện lắm. Có vẻ như tôi ngồi đó là dịp bà nói cho đỡ nhạt mồm.
Cái số phận bà thế, tâm đức thế nào mới lên hầu các Ngài, chứ không phải ai làm cái việc trông nom này cũng được (giời ạ, nói đến tiền công thêm bực bõ, chẳng đủ uống chai nước đậu nành mỗi ngày) - bởi thực tế, đôi người đảm trách chưa bao lăm đã tâm thần, hành xử lung tung phải xuống nghỉ.
Bà hàng nước thong thả. Tôi hơi vội, vì sợ trễ chuyến xe cuối cùng về Hà Nội. Thấm lạnh dần, dù núi nhỏ không tuyền là đá. Trời giúp tôi, khi một đám mấy cháu bé áo ấm kỹ càng ồn ào xuất hiện. Một con bé cầm trên tay cuốn truyện trinh thám Sherlock Holme của Conan Doyle.
Tôi xuống núi, lại dạo bộ qua công viên rậm rạp cây, giờ có thêm đôi cặp nằm ngồi và mấy phụ nữ trung niên tích cực uốn mông lắc hông giảm béo gần hồ nước.
Đền Trương Hán Siêu lặng lẽ then cài, một chiếc xe đạp chở cái trống cỡ vừa dựng trước cổng chẳng thấy bóng ai; sực nhớ đôi câu trong bài thơ khắc núi tương truyền của Ngài:
Trần thế như kim biệt- Phù sinh ngộ tạc phi (Tạm dịch: Thấy đời giờ như đã khác- Kiếp phù du vỡ lẽ lỗi xưa).
Dĩ nhiên, tôi nào dám sánh cái ngông tài hoa như Thánh Quát khi đến núi này. Bởi mới chưa đầy 2 tiếng đồng hồ trước, tôi vừa được đọc những dòng tự phản ánh bản thân của một nữ thân chủ mắc Tâm thần phân liệt đang độ tuổi học sinh phổ thông:
"...Tôi thấy vui khi mình bình thường;... cảm thấy bối rối khi ở giữa đám đông;... luôn luôn nghĩ về số phận;... vẫn cần phải cải tiến cái đầu..."
Lên chơi núi Dục Thúy chiều nay, lòng tôi vẫn còn dính bám mãi bụi trần- ít nhất vì đất trời đầy gió và một con người hỉ nộ ái ố còn đây...