Cái tôi

Nhắc đến café trong ngày nghỉ cuối tuần xem ra thật tự nhiên; bởi đã thành lệ chuyện bạn bè vào quán xá hàn huyên tâm sự, đối tác trao đổi công việc làm ăn: "mời đi uống café", hoặc đôi khi chỉ là một mình muốn tìm góc vắng trầm tư, thư giãn, nghĩ tới nghĩ lui điều gì mãi mà chẳng thể nào dứt khoát được.

Và nếu từng ở đất Cố đô chẳng hạn, bạn sẽ có ngay liên tưởng không gì hợp lý thuận tình hơn: café, mưa Huế và nhạc Trịnh.

Còn liên kết: café, con nhện và dân sách vở?

Các chiến hữu thân thiết hay tụ tập ngồi đồng của bạn chắc không khỏi tự ái khi nghe so sánh thế, có thể họ "nổ" liền: xin lỗi, tao không phải con nhện, vả lại, café chỉ có tốt trở lên mà thôi vì nó giúp ta tỉnh táo và tập trung; đặc biệt, rất khó chấp nhận hình ảnh tay nghiện caffeine xác xơ treo thân mỏng mảnh nhường kia (hình).

Ai chẳng biết film ảnh thường thể hiện dân sách vở kính cận dày cộm, ngập trong mù mịt khói thuốc, mắt đăm chiêu đâu đâu, nhâm nhi ly café đen đậm đặc không đường-- chơi luôn cú đúp (a double espresso).

Wow, vậy nếu họ là dân sách vở, hàn lâm (academics), thì thử bảo họ điều này: người uống caffeine rất dễ bị tác động khi tranh luận (swayed by arguments).

Trong lĩnh vực nghiên cứu về sự thuyết phục (persuasion) và thay đổi thái độ, đại học Queensland có thực nghiệm đáng chú ý.

Những người tham gia-- theo cách nghiên cứu cổ điển về sự thuyết phục-- được nhà tổ chức kiểm tra thái độ đối với một vấn đề gây bất đồng (phá thai, chẳng hạn); rồi họ được đưa cho những tranh luận với thái độ đối nghịch nhau; sau đó, họ lại được kiểm tra lần nữa để xem xem những tranh luận này tác động đến thái độ của họ hay không.

Điều đáng chú ý, khi tham gia các thực nghiệm này, người tham gia được uống nước cam vắt trước khi thực hiện quy trình: một số nước cam có thêm vào caffeine, một số hoàn toàn là nước cam nguyên chất.

Đo lường thái độ sau khi thực hiện các thông điệp thuyết phục, người ta phát hiện ra rằng, thái độ của những người chịu tác động của caffeine đã thay đổi nhiều hơn so với nhóm đối chứng.

Song, café không hoàn toàn chỉ làm bạn dễ bị mắc lừa hơn.

Trong một thực nghiệm khác, các nhà nghiên cứu tìm hiểu về ảnh hưởng của sức mạnh tranh luận (argument strength). Họ đã thực hiện chính xác mọi thứ như thực nghiệm ban đầu, nhưng lần này thì có 2 kiểu tranh luận: kiểu mạnh mẽ và kiểu yếu ớt.

Và kết quả chỉ ra: người chịu tác động của caffeine không bị thuyết phục (convinced) bởi các tranh luận yếu ớt, mà chỉ với tranh luận mạnh mẽ.

Vậy, thực tế chứng tỏ caffeine làm cho bạn dễ có điều kiện hiểu biết sức mạnh của những tranh luận hay.

Nhận định này phù hợp với những gì chúng ta biết về các ảnh hưởng của nó: đó là những gì bạn từng mong đợi về con người ngày càng tỉnh táo, thức nhận (aware) và có khả năng tập trung (concentrate).

Tức là, bây giờ, chúng ta đối đầu với một tình thế tiến thoái lưỡng nan: tăng hiểu biết về giá trị tranh luận của người khác được trả giá bằng việc dễ bị thuyết phục hơn?

Từ một góc độ tiêu chuẩn nhất định, điều này chắc chắn là đáng giá, đặc biệt khi lưu tâm rằng, chúng ta có thể mong đợi người chịu tác động của caffeine không chỉ am hiểu tốt hơn những tranh luận hay, mà ở chỗ còn tạo ra những tranh luận hay hơn.

Cá nhân tôi nghĩ rằng, các kết quả thực nghiệm chẳng có hàm ý chi chuyện khuyến khích uống café.

Và dù những phát hiện của các nhà nghiên cứu thật thú vị-- như cái màu nâu óng ánh quyến rũ trong không gian riêng có-- thì một tâm thế sống tỉnh thức trong từng khoảnh khắc với những gì ta phát ngôn, hành xử, ăn uống, tiếp xúc, ... quả là cần được học hỏi và trải nghiệm thêm nhiều.