Cái tôi

(ảnh)

Nhà vệ sinh (toilet) công cộng đến nay vẫn còn là chủ đề bi hài, gây ức chế và cực kỳ bức thiết tại Việt Nam; ai cũng rõ, nước nhà còn lâu mới đạt được tiêu chuẩn quốc gia về toilet vệ sinh.

Entry này không xoáy sâu vào sự bẩn sạch, mà chỉ chú tâm giới thiệu một thực nghiệm tâm lý học kỳ cục với dữ liệu thu thập liên quan đến tốc độ và lượng nước tiểu đàn ông tại các toilet công cộng, nhằm tìm hiểu xem cái sự đái ấy chịu tác động của sự xâm lấn không gian cá nhân ra sao.

Kịch bản sơ khởi là cử quan sát viên định vị tại toilet một trường đại học ở Hoa Kỳ. Anh ta đóng vai kẻ đang ngắm vuốt bộ vó và hình thể bản thân, song kỳ thực làm nhiệm vụ nhìn ngó các "chiến hữu" và ghi lại các thông số tiểu tiện.

Căn cứ vào đồng hồ đeo tay của quan sát viên, các nhà nghiên cứu đo lường sự trì hoãn thời điểm bắt đầu "câu cá" cũng như mức độ dai dẳng của lượng nước tiểu.

Chưa hài lòng với dữ liệu quan sát được, nhóm nghiên cứu quyết định dùng phương cách vụng trộm tế nhị hơn: sử dụng kính viễn vọng giấu giữa đống sách đặt trong quầy hàng nhỏ sát kề ngay toilet; ngoài ra, còn có một người thông đồng khi thì đứng trực tiếp gần các đối tượng đi tiểu, khi thì vắng mặt...

Kết quả, khẳng định lại dữ liệu ban đầu. Không thấy ai cả, tính trung bình thời gian bắt đầu "phóng" là 4,8 giây; có sự hiện diện người đóng vai đứng ở chỗ tiểu cách xa, việc "bắn" ra thật dè dặt trung bình 6,2 giây; cuối cùng, với người đóng vai đứng bên cạnh, đối tượng rụt rè chờ đến 8,4 giây.

Thiển nghĩ, không cần diễn giải nhiều nữa về thực nghiệm chẳng lấy gì hay ho lắm. Nhắc đến việc sử dụng nước tiểu và không gian cá nhân, tôi sực nhớ một nghiên cứu mới đây cho biết ở vài chiều hướng nhất định thì sự cô độc có hại cho sức khoẻ:

Nhìn vào cuộc đời của những người trung niên và già lão, các nhà tâm lý học phát hiện ra rằng, tuy đối tượng sống cô đơn (lonliness) cũng có cùng số biến cố do căng thẳng trong đời (stress) nhưng họ định dạng nhiều nguồn gây căng thẳng cấp tính và hồi tưởng bất hạnh thời ấu thơ nhiều hơn. Ngoài ra, những người này cũng khác biệt trong việc tri nhận các trải nghiệm sống. Thậm chí, khi phải đối mặt với các thử thách tương tự, người càng cô đơn thì càng tỏ ra vô vọng và bị đe doạ. Nghịch lý là, họ lại kém thích ứng trong việc truy cầu một cách tích cực sự giúp đỡ lúc gặp căng thẳng.

Rồi Hawkley và Cacioppo lại thử nước tiểu của người cô đơn và tình nguyện viên thoải mái, thấy người cô đơn có lượng hormone epinephrine nhiều hơn. Epinephrine là một trong các hoá chất gây "đấu đá" trong cơ thể, với các mức cao hormone này chứng tỏ người cô đơn sống với trạng thái bị kích thích cao độ...

... Có nhiều tin tức xấu nữa... Các nhà nghiên cứu còn cho biết, những đêm cô đơn một mình bị quấy nhiễu bởi nhiều "cơn tỉnh giấc tế vi". Dường như, người cô đơn cũng ngủ nhiều như đối tượng tình nguyện viên bình thường, song giấc ngủ của họ kém chất lượng hơn.

Thực nghiệm tiến hành tại toilet công cộng may là diễn ra thời xa lắc đầu thập niên 70 của thế kỷ trước, chịu ảnh hưởng bởi đặc trưng văn hoá dân tộc, và nó luôn được lấy làm ví dụ điển hình cho vấn đề đạo đức trong nghiên cứu.

Song, điểm chung dễ thấy là cả hai nghiên cứu- vô hình trung- minh hoạ cho phát biểu của triết gia kiêm thi sĩ siêu thực Paul Valéry (Pháp) rằng, mục đích của tâm lý học là đem lại cho chúng ta một ý tưởng hoàn toàn khác biệt về những thứ mà chúng ta tưởng mình hiểu biết rất rõ.