Cái tôi

Tuần này, chọn nghe ba bài hát (1. Both sides now", Lynn Anderson; 2. The day before you came, ABBA và 3. Will you still love me tomorrow, Carole King) và hai bộ film (1. Summer Time, 2003, Hàn Quốc và 2. L'ennui, 1998, Pháp).

Điểm chung ngẫu nhiên tìm thấy: tình yêu là điều tất yếu trên tiến trình phát triển tâm linh.

Sự đều đặn, chính xác của nhịp sống thường nhật, với một thời gian biểu lu bu nơi làm công ăn lương, rời cơ quan và đi tàu về nhà đúng giờ, để rồi tiếp tục các thói quen y hệt mỗi ngày. Đó là thực trạng của chàng trai, từ khi rời ghế nhà trường và trước ngày... tình yêu đến.

...At five I must have left, there's no exception to the rules. A matter of routine I've done it even since I've finished school, a train back home again. Undoubtedly, I must have read the e'vning then. Oh, yes, I'm sure my life was well withins its usual frame. The day before you came...

Ở cực bên kia, người đã từng trải nên đủ bình thản để triết lý trong nghi hoặc, băn khoăn:

Giờ đây, tôi nhìn thấy cả hai mặt của tình yêu, từ việc cho đi lẫn điều nhận lại; thế nhưng, nghĩ đến tình yêu, tôi vẫn thấy đó chỉ là ảo ảnh mà thôi. Vì vậy, rốt cục tôi thật tình không hiểu gì hết về tình yêu.(I have looked at love from both sides now. From give and take, and still somehow. It's love illusions I recall. I really don't know love at all.)

Và đâu đó ở đoạn giữa cuộc tình là thứ cảm giác hưởng thụ và mong ngóng, vừa chứng tỏ niềm vui trần thế vừa dự báo sự muộn phiền, một mặt có thể là dấu hiệu đổ vỡ mặt khác lại đòi hỏi kẻ trong cuộc phải nỗ lực làm mới không ngừng để giữ gìn hạnh phúc:

...Tonight you're mine completely- You gave your love so sweetly- Tonight the light of love is in your eyes- But will you love me tomorrow?- Is this a lasting treasure?- Or just a moment's pleasure?-Can I, can I believe the magic of your sigh?- Will you still love me tomorrow?...

(Đêm nay, anh hoàn toàn thuộc về em- Tình yêu anh trao ngọt ngào quá đỗi- Đêm nay, ánh sáng thanh cao trong đôi mắt anh làm em lạc lối- Nhưng liệu đến ngày mai này anh còn có yêu em?- Tình yêu của anh là báu vật muôn đời?- Hay đó chỉ là khoảnh khắc vui chơi hoan lạc?- Em nên tin, nên tin sức quyến rũ của cái nhìn anh chẳng hề sai khác?- Liệu ngày mai này anh vẫn cứ yêu em?)

Hình như triết gia F. Nietzche, vốn cũng là kẻ si tình siêu hạng, từng tuyên bố đại khái (Zarathustra đã nói như thế. Hà Nội: Nxb. Văn hoá thông tin, 2003. [Trần Kiêm Đoàn dịch]): Trong tình yêu luôn luôn có một chút điên cuồng; nhưng trong sự điên cuồng, luôn luôn có một chút lý trí.

Tôi nhớ đến nhận xét này khi xem Summer Time/ Mùa hạ nóng bức.

Bởi cao trào của bộ film quá hợp lý: tay cảnh sát (thất bại trên đường công danh, giải trí không thèm nhìn mặt đối tượng tình dục mỗi ngày) dùng súng bắn chết chàng sinh viên (đang trong hoàn cảnh tạm trú, muốn giấu tông tích do bị truy nã) và cũng tự kết liễu bản thân, khi hàng xóm điện thoại báo vợ mình (thời trung học, cô này đã bị tay cảnh sát cưỡng hiếp, phải từ bỏ ước mơ trở thành vũ công ballet và công việc duy nhất là luôn luôn nằm trên giường chờ chồng đi làm về...; chồng chết mới sinh nở và bỏ rơi con, rồi quyên sinh trên đường ray xe lửa) đang truy hoan hết mình trong tâm thế trực nhận sâu sắc tự do ngắn ngủi với kẻ lạ.

Cũng nhấn mạnh đến yếu tố bản năng và tình dục khoác ngoài vỏ tình yêu, nhưng L'ennui/"Buồn chán, Bấn loạn" lại chứa nhiều yếu tố bệnh lý.

Trạng thái phụ thuộc khủng khiếp vào sex được đan quyện với biểu hiện nhẫn nhục do năng lực diễn giải ngôn từ hạn chế và thú vui dùng lý trí phân tích cực đoan. Có vẻ, bộ film chứng tỏ chuyện ái tình là một lối trói buộc, tù tội tinh tế?

Như một bạn trẻ thổ lộ nỗi niềm "trong thời gian đen tối nhất của cuộc đời", thông qua một hình thức rất dễ thương rằng: Yêu đã là sai.

Tôi cũng đọc được câu chuyện hài chỉ có độc mỗi câu: Khi bà Eva hỏi ông Adam: "Anh có yêu em không?, thì tổ phụ của chúng ta đành chỉ biết ngậm ngùi: Còn ai nữa mô?"/ When Eva asked Adam, "Do you love me?"; he replied, "Who else?".

Đến đây, tôi trích dẫn vài lời như khúc vĩ thanh về tình yêu.

@Hãy lắng nghe dục vọng như bạn lắng nghe gió thổi trong cây... Làm cho các giác quan không nhạy cảm với những gì mãnh liệt, mâu thuẫn, xung khắc, khổ não tức là phủ nhận toàn bộ sự sâu thẳm, vẻ đẹp và vinh quang của sự sống. Thực tế đòi hỏi toàn bộ hữu thể của bạn, một con người toàn bộ chứ không phải với một tâm trí bị tê liệt. Có một cuộc chiến liên tục giữa cái "Tôi đang là" và cái "Tôi nên là". Đây là mạng lưới khổ não mà con người mắc kẹt trong đó. Kiềm chế giác quan của bạn là rèn luyện cho sự không nhạy cảm. Dù bạn có đang tìm kiếm Thượng Đế thì tâm trí của bạn cũng đang bị biến thành mê muội.
(Krishnamurti- cuộc đời và tư tưởng, tập 2. Hà Nội: Nxb. Văn học, 2002. tr.310).

@Tình yêu cho bạn những thoáng nhìn về thiền, sự phản xạ của trăng trong hồ- mặc dầu chúng là phản xạ, không thật. Cho nên tình yêu không bao giờ có thể thoả mãn được bạn. Thực tế, tình yêu sẽ làm cho bạn ngày một bất mãn hơn, không bằng lòng hơn. Tình yêu làm cho bạn ngày một nhận biết hơn về cái là có thể, nhưng nó sẽ không chuyển giao hàng hoá. Nó sẽ làm bạn thất vọng- và chỉ trong thất vọng sâu sắc mới có khả năng quay lưng trở về với bản thể riêng của bạn. Chỉ những người yêu nhau mới biết tới niềm vui của thiền. Những người chưa bao giờ yêu và chưa bao giờ bị thất vọng trong tình yêu, những người chưa bao giờ lao vào cái hồ của tình yêu để tìm trăng và chưa bao giờ bị thất vọng, sẽ chẳng bao giờ nhìn lên trăng thực trên trời. Họ sẽ chẳng bao giờ trở nên nhận biết về nó.

(Osho. Trưởng thành- trách nhiệm là chính mình. Hà Nội: Nxb. Văn hoá Thông tin, 2005, tr. 105.)

@Nếu bạn muốn bước trên đường tình, đừng đau đớn hay giận dữ mà hãy chấp nhận nỗi đau như một phần của đời sống"/ If you would walk the way of love, never hurt nor yield to anger, but accept pain as a part of life... "Đối lập với tình yêu không phải là sự ghét bỏ hay thù hận mà đó là tính vô cảm không nhận ra nhu cầu ấy nơi những người xung quanh"./The opposite of love is not hatred but apathy- indifference to the need of those around us.
(J.P. Vaswwani. Daily Inspiration. New Delhi: Sterling Publisher Ltd., 2002.)

Dù cho minh triết của loài người có nhiều, song lịch sử vẫn cứ lặp đi lặp lại, vì dường như các thói quen cho đến bây giờ, cũng chẳng khác biệt là bao.