Cái tôi

Lang thang đầy thích thú nhìn ngắm đủ thứ hoa bày bán trên các phố ở Hà Nội trong thời gian con gà sắp hết trách nhiệm và đang rộn ràng công tác bàn giao cho chú cẩu đảm nhận tiếp này, tự dưng tôi nhớ đến một thông tin đã đọc từ lâu.

24 tháng Giêng là thời điểm ủ dột, trầm uất nhất trong năm, theo sự tính toán của nhà tâm lý học, Tiến sĩ Cliff Arnall; được đăng tải trên mạng vừa đúng một niên.

Chuyên gia các loại bệnh theo mùa người Anh xác định tỉ mỉ công thức tính như sau:

[{W + (D-d)} x TQ]/[M x NA], với 7 biến số cụ thể là thời tiết (W), nợ nần (D), lương tháng (d), khoảng thời gian tính từ lễ Giáng sinh (T), thời gian từ khi dự tính bị thất bại (Q), các mức độ động cơ thấp (M) và nhu cầu thực hiện hành động (NA).

Nghiên cứu cho biết, ít nhất 1/3 dân số ở Anh khốn khổ vì rối loạn cảm xúc theo mùa này (SAD: Seasonal Affective Disorder), như là dạng trầm cảm mùa đông. Ngoài ra, cứ 10 người thì có 9 người kể lại là họ ăn và ngủ nhiều hơn trong những tháng ít thấy ánh mặt trời.

Trong khi đa số những nỗi buồn ủ dột mùa đông chẳng nghiêm trọng gì, thì có từ 2 đến 5% trường hợp mắc SAD phải được liên tục điều trị mới sinh sống bình thường.

Tuy vậy, rất hiếm thấy dân sống trong phạm vi bao quanh xích đạo 30 độ mắc SAD, vì ở đó ngày dài và mặt trời chiếu sáng quanh năm.

Nhân tiện, cũng cần hiểu thêm rằng, phần lớn các tiến trình sinh học như sự tiết cortisol và chu kỳ thức ngủ được đặc trưng bởi mô hình đều đặn 24 giờ, liên quan đến những nhịp điệu diễn ra trong ngày.

Những nhịp sinh học khác, như chu kỳ ngủ 90 phút chuyển động mắt nhanh (REM: Rapid Eye Movement) thì ngắn hơn 24 tiếng đồng hồ và do đó, liên quan đến những siêu nhịp/ ultra-dian rythms.

Các nhịp sinh học vừa nêu cho sự hiểu biết thích đáng về rối loạn lưỡng cực chu kỳ nhanh/ rapid-cycle bipolar disorder và chứng tâm thần chu kỳ/ cyclothymia (Goodwin & Jamison, 1990; Howland & Thase, 1993).

Diễn biến theo mùa hay năm/ nhịp thường niên/ circannual rythms cũng được mô tả như những tiến trình sinh học, góp phần giúp chúng ta nhận biết về rối loạn cảm xúc theo mùa/ SAD (Goodwin & Jamison, 1990) với bản chất là tâm trạng thay đổi theo mùa, và việc xử lý rối loạn này tỏ ra hiệu quả khi sử dụng liệu pháp ánh sáng trắng/ bright light therapy.

Các kết quả nghiên cứu đều cho thấy nhịp 24 giờ xảy ra ở giai đoạn trì hoãn liên quan tới chu kỳ thức-ngủ; đây là sự phân biệt giữa SAD với các triệu chứng trầm cảm u uẩn, sầu muộn không theo mùa (Avery et al., 1997; Schwartz et al., 1997; Teicher et al., 1997).

Đáng lưu ý nữa, bệnh nhân mắc SAD điển hình có các triệu chứng trầm cảm đảo lộn hệ thần kinh thực vật, như chứng ngủ lịm/ hypersomnia, tăng cảm giác thèm ăn, và đòi chất carbohydrate.

Những dấu hiệu này tương tự như trầm cảm lưỡng cực; nói chung, chúng biểu hiện các bất thường về mặt sinh học liên quan đến chứng u sầu (Oren & Rosenthal, 1992).

Dù có nhiều sự khác biệt sinh học giữa SAD và các trầm cảm không theo mùa, thì qua bước đầu nghiên cứu ảnh cắt lớp não của người mắc SAD phát hiện có sự thay đổi ở thuỳ trán trước/ prefrontal và hốc mắt-trán/ orbito-frontal tương tự như những gì được mô tả ở những người bị các dạng trầm cảm khác (Lam, 1994).

... Đến đây, trước khi tạm dừng việc trích dẫn các kết quả nghiên cứu liên quan đến rối loạn cảm xúc theo mùa có thể khiến mọi người chán ngấy đến muốn đổ bệnh, tôi chỉ xin nhắc nhở bạn rằng, làm ơn đừng nhầm lẫn nghĩa của SAD là viết tắt của cụm từ: rối loạn ác cảm tình dục/ Sexual Aversion Disorder nhé!