Cái tôi

Hôm nay: thứ Sáu, ngày 13.

Có thể bạn và tôi- chúng ta không phải là người phương Tây và tín đồ Công giáo, song hễ cứ nhắc đến con số 13, hầu như ai cũng liên tưởng đến sự kiêng kỵ, xui xẻo và len lén nảy sinh tâm thức lãng tránh, e ngại mơ hồ.

Từ góc độ tâm bệnh học/ pschopathology, thuật ngữ sợ hãi/fear là cách gọi tắt dùng chỉ những trạng thái sợ hãi quá mức/ a convienient shorthand for excessive fears, còn ám sợ/phobia vốn được hiểu như là tập hợp con/ subset của những nỗi sợ này.

Đó là sự tránh né/ avoidance, sợ hãi/ fear, hay lường trước nỗi lo lắng/ anxious anticipation bắt gặp thình lình những kích thích mang tính ám sợ/ phobic stimulus quấy nhiễu ghê gớm đời thường, hoạt động nghề nghiệp, hoặc cuộc sống xã hội; tức là, người ta khốn khổ, lo âu/ distress rõ ràng về chuyện mắc ám sợ. (Theodore Millon, Paul H. Blaney, Roger D. David [eds]. Oxford Textbook of Psychopathology. New York: Oxford University Press, 1999, pp. 81-82).

Nói cách khác, có thể hiểu ám sợ/ phobia là nỗi sợ phi lý thật dai dẳng về một đối tượng hay tình huống nào đó/ persistent irrational fear of an object or situation. (Paul Bennett. Abnormal and clinical psychology- An introductory textbook. Philadelphia: Open University Press, 2003, p.384).

Thực tế ở đời, người ta có thể vô tư gắn thêm tiền tố/ prefix vào trạng thái ám sợ để tạo nên cách phân loại chẩn đoán tức thời.

Chẳng hạn, nỗi sợ hãi không lành mạnh về con số 13/ a morbid fear of the number 13 được gán nhãn là triskaidekaphobia.

Và mặc dù nỗi ám sợ con số 13/ triskaidekaphobia không đủ gây phiền nhiễu để được có mặt trong sổ tay chẩn đoán (DSM-IV-TR) của giới chuyên môn, nhưng đó lại là nỗi ám sợ thực sự của không ít người.

Sự vụ con số 13 được coi là xúi quẩy, xui xẻo dính dấp đến bữa tiệc thánh cuối cùng/ last super giữa chúa Jesus với 12 vị tông đồ/ 12 disciples. (xem thêm thông tin về triskaidekaphobia trên Google, chẳng hạn).

Thực hư có thế nào đi nữa, thì một khi chúng ta được nghe kể về điều gì đó đem lại xúi quẩy, dần dà nó có thể làm chúng ta sợ thật. Trạng thái tâm lý này khiến hành vi lệch lạc, tưởng như điều gì đó tồi tệ sẽ xảy ra thật.

Còn cách thức đương đầu, đối phó với nỗi ám sợ con số 13 ư?

Như lời đề nghị của tiến sĩ tâm lý Robert Epstein, đại khái nếu sau này lỡ bạn cảm thấy khốn khổ vì ám sợ con số 13 thì xin bạn hãy thử ở yên trên tầng lầu thứ 13 nhé (tất nhiên, với điều kiện bạn tìm ra được tầng lầu đó)!