Cái tôi

Một đống áo quần phải giặt vào ngày Chủ nhật rét căm căm và mưa rỉ rả làm đường sá lầy lội. Điều kiện thuận lợi vô cùng để nảy nòi những cảm xúc mỏi mệt, buồn chán, lười biếng.

Thế mà lại còn cứ quyết tâm nghe đi nghe lại bài hát tự tử Chủ nhật sầu thảm/ The suicide song Gloomy Sunday của tác giả người Hungary Reszo Seress được viết vào tháng 12 năm 1932 tại Paris hoa lệ.

Quả thật, giai điệu của Gloomy Sunday khá thê lương, kêu rên và ca từ thì não nề, bi đát. Tự hỏi, thực sự những lý do nào đã thúc đẩy không ít người nghe và cả nhạc công, ca sĩ trình tấu bài hát ngay sau đó quyết định quyên sinh?

Lướt sơ qua vài trang tin điện tử, cảm nhận ban đầu là dường như có một sự thêu dệt huyền bí, thêm thắt yếu tố luỵ tình và người viết lấy làm sung sướng vì chính ta đây vẫn còn sống sờ sờ...

Hiện tượng lây lan xúc cảm dẫn đến hành vi bạo liệt đến độ cực đoan này, từ góc độ tâm lý, dính dáng phần nào tới khái niệm căn bệnh tâm thần đám đông/ mass psychogenic illness (MPI), được đặc trưng bởi một tập hợp triệu chứng, mà biểu hiện thường gặp nhất là đau đầu, váng vất, nôn mửa, sưng họng, mỏi cổ,...

Điều đáng nói, chuyên gia y tế, qua thăm khám, không thể lý giải bệnh nguyên; tìm hiểu môi trường nơi xảy ra sự cố cũng chẳng thấy tác nhân đã tạo nên ngộ độc này. Nghiên cứu cho biết, MPI điển hình chủ yếu ở con nít, trẻ vị thành niên, những đối tượng chịu áp lực stress nặng nề và phụ nữ hơn là cánh đàn ông.

Người nọ mắc MPI vì thấy trông thấy nhãn tiền kẻ kia bị; MPI lây lan trong nhóm là dẫn chứng sống động cực kỳ ấn tượng của hành vi lây nhiễm/ contagious behavior (CB) mang tính phổ quát hơn: sự truyền nhiễm vô thức các hành vi và cảm xúc từ cá nhân này sang cá nhân khác.

Chủ đề này quả là thú vị; thực tế đời thường, chúng ta phản ánh những gì chúng ta cảm thấy.

Trong lâm sàng, nếu nhà trị liệu cảm thấy khó chịu với thân chủ thì y như rằng, thân chủ cũng cảm thấy điều gì đó tương tự. Logic sự việc kéo theo, dĩ nhiên, sẽ không có kết quả như ý; thậm chí, một trong hai bên có thể từ bỏ tiến trình, và nhà trị liệu có lẽ sẽ khôn ngoan chủ động từ chối tham gia nhằm tránh cho cuộc trị liệu cầm chắc thất bại.

Thay đổi cảm xúc ảnh hưởng đến chuyển biến của hành vi, song sự lây nhiễm hành vi có thể diễn ra mà không có sự lan truyền của cảm xúc.

Dựa trên nền tảng sinh học nhưng được phụ hoạ, bồi tiếp thêm bởi các yếu tố môi trường và hoàn cảnh xã hội, sự lây nhiễm hành vi CB, bất kể là việc nôn mửa hay hạnh phúc, là một tiến trình đầy quyền năng khó có thể khống chế khi nó đang diễn tiến; CB có vẻ là sự kiện không thể tránh nổi trong đời sống con người.

Quay về lại với hiệu ứng của bài hát Gloomy Sunday. Dưới góc nhìn tích cực, âm nhạc chứng tỏ sức mạnh chữa trị làm lành bệnh tật và nỗi đau thương; ở phương Tây, từ lâu đã có chuyên ngành sử dụng âm nhạc cho mục đích trị liệu. (chẳng hạn, thử truy cập website.)

...Whow, whow! Cuối cùng thì ngày Chủ nhật pha nét nhọc nhằn đang sắp qua, với niềm thoả mãn nhìn ngắm mọi thứ sạch sẽ, ăn ý, đâu vào đấy; cơn cớ, mong đợi gì nữa để không hài lòng cơ chứ.
"Hãy vui đùa đi và nhân gian đâu có hẹp hòi chi mà không cùng cười với bạn/ Laugh and the world laughs with you. Bạn biết thừa rồi, cười là hành vi rất dễ lây lan mà!