Cái tôi

Đây là lần đầu tiên của bạn.

Bạn nằm xuống, các cơ bắp căng cứng. Bạn đẩy anh ấy ra và cố tìm một câu xin lỗi, nhưng anh ấy không chịu bị đẩy ra dễ dàng như vậy. Anh ấy hỏi bạn có sợ không và bạn lắc đầu một cách dũng cảm.

Anh ấy có nhiều kinh nghiệm hơn bạn. Ngay cú đầu tiên ngón tay anh ấy đã đưa đúng chỗ.

Anh ấy tiến sâu hơn và bạn run rẩy toàn thân. Toàn cơ thể bạn căng thẳng chờ đợi nhưng anh ấy thực sự dịu dàng như anh ấy đã hứa với bạn. Anh ấy nhìn thẳng vào mắt bạn và nói bạn hãy tin tưởng vào anh ấy.

Anh ấy đã làm nhiều lần trước đây rồi. Nụ cười dễ thương của anh ấy làm bạn bớt căng thẳng và bạn mở ra cho anh ấy có thể vào một cách dễ dàng. Bạn nài xin anh ấy nhanh chóng hơn nhưng anh ấy vẫn cứ từ từ chuẩn bị để cho bạn ít đau đớn nhất.

Và anh ấy tiến vào gần hơn, sâu hơn nữa. Và bạn cảm thấy sự đau đớn dâng tràn chạy khắp cơ thể và dường như một tia máu đã bắn ra khi anh ấy đang tiếp tục. Anh ấy nhìn bạn lo lắng và hỏi bạn có đau lắm không? Mắt bạn rưng rưng nhưng bạn lắc đầu và nói anh ấy cứ tiếp tục.

Anh ấy thò ra thụt vào với sự chuẩn xác của bao nhiêu năm kinh nghiệm. Nhưng lúc này bạn đã tê liệt hoàn toàn để có thể cảm thấy anh ấy bên trong bạn. Sau một vài giây phút bạn thấy điều gì đó cháy bỏng bùng lên và anh ấy lấy nó ra.

Bạn nằm thở hổn hển, nhẹ cả người vì đã xong. Anh ấy nhìn bạn với một nụ cười ấm áp và nói với bạn rằng bạn thật là ngoan cường, từ trước đến nay chưa hề thấy.

(Xem tiếp phía dưới)








Bạn mỉm cười và cảm ơn nha sĩ, chẳng gì thì đây cũng là lần đầu tiên bạn đi nhổ răng.

[Nguồn: tiếu lâm]

Kiểu liên tưởng “dưa bở” bé cái nhầm nêu trên thường được sử dụng trong chuyện cười, minh họa cho những tư duy “ngây thơ”.

Khởi nguồn sâu xa của nó xuất phát từ việc người ta cho rằng một hiện tượng nào đó là kết quả của một nguyên nhân duy nhất. Từ a ==> b thì b là kết quả của một nguyên nhân a duy nhất. Do đó, nếu xuất hiện b tức là xuất hiện a.

Theo logic học hình thức, điều này vi phạm nguyên lý đồng nhất/ law of indentity dẫn tới hiện tượng sai lầm trong tư duy, trái ngược với quy tắc modus ponens: từ a ==> b và b, không thể suy ra a. [Nguyễn Đức Dân. (2005). Nhập môn logic hình thức và logic phi hình thức. Hà Nội: Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.244- tr.245].

Lỗi ngộ biện/ fallacy (những lập luận không đúng đắn dù chúng có hình thức của những lập luận đúng đắn) lấy điều kiện cần làm điều kiện đủ này còn có thể được minh họa qua giai thoại “Einstein không biết chữ”:

Một lần Einstein vào nhà hàng, do quên không mang kính nên ông nhờ người hầu bàn đọc giúp thực đơn. Nhìn ông già đầy vẻ thông cảm, người hầu bàn tế nhị ghé vào tai Einstein nói nhỏ: “Xin lỗi, tôi cũng không biết chữ như ngài!”

Có vẻ người hầu bàn đã nghĩ là: Không biết chữ mới nhờ đọc thực đơn; ông khách này nhờ đọc thực đơn, nên ông ấy chắc chắn không biết chữ.

Ví dụ khác: “Đường ướt; vậy trời đã mưa.” Kiểu lập luận theo chỉ dẫn định hướng, bởi “đường ướt” là gợi ý khá tốt cho ý nghĩ “trời mưa”.

Thực tế, rất nhiều khi người đời rơi vào kiểu xem xét, đánh giá vội vàng, quy chụp, tuân theo từng trường hợp cụ thể như thế một cách cực kỳ tinh vi, không dễ nhận ra.