Cái tôi

Xem bộ film truyện của Hà Lan tại Hà Nội Cinémathèque mang tên Oeroeg/ Going Home (1993), một vị khách Việt trung niên cùng bà vợ trầm trồ cùng nhau khá to: "Y sì Việt Nam".

Ấy là cách họ muốn diễn đạt cánh đồng, màu xanh của núi rừng, những thứ cây quả nhiệt đới, dòng sông và thôn xóm thân quen...; và có lẽ, cả về cuộc chiến tranh giành độc lập dân tộc nữa.

Làm film về Indonésia, thuộc địa cũ, những người Hà Lan dường như không bộc lộ tí gì cái nhìn trịch thượng, khinh miệt, nêu cao chính nghĩa hay mặc cảm tội lỗi, hoặc cố câu khách bằng cách khai thác sâu quá vào phần tình cảm gái trai.

Dù xen kẽ những hồi ức tuổi thơ sống động trong một đồn điền thơ mộng là xe jeep hành quân càn quét, chết chóc và không khí trại lính, song bộ film chẳng hề khai thác yếu tố chiến tranh nhằm biện minh chủ quan sự kiện lịch sử.

Như một nhân vật trong film chia sẻ, vấn đề là ở ký ức khác nhau; và sự phân biệt đối xử còn tồn tại bởi giữa người với người chưa đạt tới tinh thần bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau thực sự, dựa trên một cơ sở kinh tế- xã hội vững chắc.

Oeroeg/ Going Home không chỉ là câu chuyện bằng hữu phát triển thật tự nhiên giữa hai đứa trẻ ở các vai chủ-tớ, thực dân- thuộc địa; bộ film cho thấy khả năng thấu cảm trong giao tiếp có một sức mạnh giáo dục, làm chuyển biến cuộc đời cá nhân cũng như góp phần làm thay đổi lịch sử của thế hệ, dân tộc.

Hết film, ra khỏi cửa đã thấy sân khách sạn xếp đầy ghế bàn với mùi nước hoa và tiếng xí xô của rất nhiều khách nước ngoài và người Việt đứng ngồi chờ vào xem suất kế tiếp.

Nhà là nơi ta yêu thích, một nhân vật trong film nói đại khái thế. Đôi chút ngạc nhiên về chuyện anh chàng Tây trẻ tuổi đứng toilet ngay bên cạnh đã không ấn nút xả, song quyết đó không thể là hội chứng ám sợ người lạ hoặc nền văn hóa ngoại lai Xenophobia(!)