Đây là lần đầu tiên của bạn.
Bạn nằm xuống, các cơ bắp căng cứng. Bạn đẩy anh ấy ra và cố tìm một câu xin lỗi, nhưng anh ấy không chịu bị đẩy ra dễ dàng như vậy. Anh ấy hỏi bạn có sợ không và bạn lắc đầu một cách dũng cảm.
Anh ấy có nhiều kinh nghiệm hơn bạn. Ngay cú đầu tiên ngón tay anh ấy đã đưa đúng chỗ.
Anh ấy tiến sâu hơn và bạn run rẩy toàn thân. Toàn cơ thể bạn căng thẳng chờ đợi nhưng anh ấy thực sự dịu dàng như anh ấy đã hứa với bạn. Anh ấy nhìn thẳng vào mắt bạn và nói bạn hãy tin tưởng vào anh ấy.
Anh ấy đã làm nhiều lần trước đây rồi. Nụ cười dễ thương của anh ấy làm bạn bớt căng thẳng và bạn mở ra cho anh ấy có thể vào một cách dễ dàng. Bạn nài xin anh ấy nhanh chóng hơn nhưng anh ấy vẫn cứ từ từ chuẩn bị để cho bạn ít đau đớn nhất.
Và anh ấy tiến vào gần hơn, sâu hơn nữa. Và bạn cảm thấy sự đau đớn dâng tràn chạy khắp cơ thể và dường như một tia máu đã bắn ra khi anh ấy đang tiếp tục. Anh ấy nhìn bạn lo lắng và hỏi bạn có đau lắm không? Mắt bạn rưng rưng nhưng bạn lắc đầu và nói anh ấy cứ tiếp tục.
Anh ấy thò ra thụt vào với sự chuẩn xác của bao nhiêu năm kinh nghiệm. Nhưng lúc này bạn đã tê liệt hoàn toàn để có thể cảm thấy anh ấy bên trong bạn. Sau một vài giây phút bạn thấy điều gì đó cháy bỏng bùng lên và anh ấy lấy nó ra.
Bạn nằm thở hổn hển, nhẹ cả người vì đã xong. Anh ấy nhìn bạn với một nụ cười ấm áp và nói với bạn rằng bạn thật là ngoan cường, từ trước đến nay chưa hề thấy.
(Xem tiếp phía dưới)
Bạn mỉm cười và cảm ơn nha sĩ, chẳng gì thì đây cũng là lần đầu tiên bạn đi nhổ răng.
[Nguồn: tiếu lâm]
Kiểu liên tưởng “dưa bở” bé cái nhầm nêu trên thường được sử dụng trong chuyện cười, minh họa cho những tư duy “ngây thơ”.
Khởi nguồn sâu xa của nó xuất phát từ việc người ta cho rằng một hiện tượng nào đó là kết quả của một nguyên nhân duy nhất. Từ a ==> b thì b là kết quả của một nguyên nhân a duy nhất. Do đó, nếu xuất hiện b tức là xuất hiện a.
Theo logic học hình thức, điều này vi phạm nguyên lý đồng nhất/ law of indentity dẫn tới hiện tượng sai lầm trong tư duy, trái ngược với quy tắc modus ponens: từ a ==> b và b, không thể suy ra a. [Nguyễn Đức Dân. (2005). Nhập môn logic hình thức và logic phi hình thức. Hà Nội: Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, tr.244- tr.245].
Lỗi ngộ biện/ fallacy (những lập luận không đúng đắn dù chúng có hình thức của những lập luận đúng đắn) lấy điều kiện cần làm điều kiện đủ này còn có thể được minh họa qua giai thoại “Einstein không biết chữ”:
Một lần Einstein vào nhà hàng, do quên không mang kính nên ông nhờ người hầu bàn đọc giúp thực đơn. Nhìn ông già đầy vẻ thông cảm, người hầu bàn tế nhị ghé vào tai Einstein nói nhỏ: “Xin lỗi, tôi cũng không biết chữ như ngài!”
Có vẻ người hầu bàn đã nghĩ là: Không biết chữ mới nhờ đọc thực đơn; ông khách này nhờ đọc thực đơn, nên ông ấy chắc chắn không biết chữ.
Ví dụ khác: “Đường ướt; vậy trời đã mưa.” Kiểu lập luận theo chỉ dẫn định hướng, bởi “đường ướt” là gợi ý khá tốt cho ý nghĩ “trời mưa”.
Thực tế, rất nhiều khi người đời rơi vào kiểu xem xét, đánh giá vội vàng, quy chụp, tuân theo từng trường hợp cụ thể như thế một cách cực kỳ tinh vi, không dễ nhận ra.
Trong logic học hình thức, có một chiêu được nhắc đến dưới tên gọi Latin là Ad hominem.
Thiển nghĩ, đây là một kiểu ngụy biện thường xảy ra, gây ảnh hưởng xấu đến chất lượng tranh luận và khá hữu hiệu trong khả năng làm đối phương lúng túng, khó chịu; bởi nó đề cập thẳng vào nhân thân mà tránh đối đáp trực tiếp với luận điểm của người đối thoại.
Đây là ví dụ về Ad Hominem/ công kích cá nhân được nêu ra tại một website Tây phương :
Bill: "Tôi tin rằng phá thai là trái đạo lý."
Dave: "Dĩ nhiên ông phải nói như thế, vì ông là thầy tu mà."
Bill: "Thế còn những luận cứ tôi đưa ra để chứng minh cho quan điểm của mình thì sao?"
Dave: "Những cái đó không tính đến. Như tôi đã nói đấy, ông là thầy tu nên tất nhiên ông phải cho rằng phá thai là lầm lỗi. Hơn nữa, vì ông vốn là một kẻ bợ đỡ của đức Giáo hoàng khiến tôi không thể tin điều ông nói được."
Điều thú vị là, gần đây, đọc lại một cuốn sách viết về thuật hùng biện có trình bày gần 280 cách thức, chiến thuật và mưu mẹo để thắng đối phương [Triệu Truyền Đống. (2000). Phương pháp biện luận. Nguyễn Quốc Siêu dịch. Hà Nội: Nxb. Giáo dục], tôi mới để ý rằng có cả hai mục đối lập nhau cùng bàn đến chủ đề nêu trên.
Thứ nhất, mục 107 (tr. 530- tr.531) nằm trong phần IV: Thắng bằng vạch trần ngụy biện nêu rất rõ ngay từ đầu:
"Công kích nhân thân là thủ đoạn cố tình tránh né luận đề cần phải chứng minh hoặc phản bác, rồi thì đơm đặt bịa chuyện nói xấu, đánh vào phẩm hạnh, tư cách, lịch sử cho đến sinh lý của đối phương. Từ đó là kích động người nghe chán ghét rồi căm giận đối phương, nhằm mục đích ngụy biện cho mình."
Vấn đề là trước đó, trong phần I: Thắng bằng logic, đã kịp nhắc đến cái gọi là phép Luận bàn nhân thân (tr.77- tr.78; "nhân thân" chỉ sinh mạng, sức khoẻ, hành động, danh dự cá nhân).
Tác giả cũng nói ngay rằng, đó là "phương pháp biện luận mà khi quan điểm của đối phương sai lầm đã rõ nhưng rất khó thắng bằng tiến công chính diện, và cần phải thay đổi đấu pháp nhằm vào tư tưởng, phẩm hạnh, thân danh, tiểu sử của đối thủ để tấn công chế ngự mà giành chiến thắng."
Chưa hết, tác giả còn biện thuyết hùng hồn: "trong khi tranh cãi, dùng thuật này có thể đập tan tâm lý tự tôn của đối thủ, khiến họ xấu hổ mà rơi vào cảnh huống không có lỗ nẻ mà chui. Từ đó mất đi sức phản kích. Lúc này đánh địch như bắt cua trong giỏ, thò tay vào là tóm được ngay."
Ví dụ minh hoạ dẫn giải đầy đủ như sau:
Thời Tam Quốc Khổng Minh và Tào Chân bày trận dưới chân núi Kỳ Sơn. Quân sư của Tào Chân là Vương Lang phóng ngựa lên trước trận nói về vận trời: Kẻ thức thời là tuấn kiệt để dụ Khổng Minh. Nhưng vì Vương Lang là lão thần của nhà Hán, nên lời phản bác của Khổng Minh nhằm thẳng vào thân phận, địa vị của ông ta:
"Ta vốn biết ngươi mà: Bao đời ở ven Đông Hải rồi trúng hiếu liêm. Lẽ ra phải giúp vua cứu nước trị bình thiên hạ, nhưng cớ sao lại giúp kẻ nghịch tặc, bày mưu cướp ngôi? Tội ác ghê thay, trời không dung đất không tha. Nhân dân ai cũng muốn ăn thịt ngươi đó... Nay ngươi đã là bề tôi thất thế, chỉ biết cúi đầu rụt cổ để mong có cơm áo, sao còn dám vác mặt ra trước hàng quân để bàn về mệnh trời. Rõ đồ thất phu đầu bạc, thằng giặc râu trắng! Ngươi xuống suối vàng ngay ngày hôm nay còn mặt mũi nào đi gặp 24 đế nữa!"
Những lời lẽ gay gắt đó nhằm vào Vương Lang bất trung bất hiếu, nhân phẩm thấp hèn, hoàn toàn không đủ tư cách để bàn về những đạo lý lớn lao như thiên mệnh, thời cuộc. Vương Lang nghe xong tức uất lên, kêu to một tiếng ngã ngựa mà chết. Chỉ là một cuộc tranh luận thế mà làm chết được một tên giặc. Từ đó đủ biết sức mạnh to lớn của thuật Luận bàn nhân thân. (tr. 77)
Để đảm bảo khách quan, xin trích dẫn nốt những dòng cuối cùng của mục này:
"Điều cần chú ý khi dùng thuật này là nếu rõ ràng biết quan điểm của mình sai rồi, chân lý nằm phía đối phương mà lại tung hoả mù chuyển hướng mục đích làm nhục đối phương thì đó chỉ là kiểu ngụy biện công kích nhân thân. Chúng ta vẫn hết sức chú ý không trượt vào con đường công kích nhân thân này."(tr.78)
Wow! Bạn nghĩ thế nào; phương pháp "Công kích cá nhân": nên hay không?
Cả sáng và chiều nay, chỉ kịp ăn cơm trưa và chẳng được nằm nghỉ để chợp mắt tí nào, vì muốn đến trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) nghe xem cuộc thi Olympic các môn khoa học Marx- Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Muốn biết thông tin tổng quát về ngôi trường trước đây mang tên Tổng Hợp này, xin vào xem website.
Dưới đây là 5 chủ đề cho phần thi Hùng biện được đưa ra cho cho 13 đội chơi đến từ 13 khoa và bộ môn thuộc trường:
Du lịch học; Xã hội học; Khoa học quản lý; Tâm lý học; Báo chí; Đông phương học; Lưu trữ học và Quản trị văn phòng; Triết học; Văn học; Quốc tế học; Lịch sử; Thông tin- Thư viện và Ngôn ngữ học. (chi tiết)
1)Nhận thức của anh/ chị về vai trò của thanh niên, sinh viên với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
2) Nhận thức của anh/ chị về câu nói sau: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu." (Hồ Chí Minh, chú thích của người viết bài này)
3) Nhận thức của anh/ chị về luận điểm sau của Đảng Cộng sản Việt Nam: "Giáo dục- đào tạo là quốc sách hàng đầu."
4) Nhận thức của anh/ chị về câu nói sau của Hồ Chí Minh: "...tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng, quyền tự do."
5) Nhận thức của anh/ chị về luận điểm: "Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu bảo đảm mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam."
Tôi không bình luận gì về chủ đề hùng biện và/ bài nói của các thí sinh, cũng như nhận xét chi liên quan đến nội dung và hình thức của phần tự giới thiệu, trả lời các câu hỏi bắt buộc (dạng trắc nghiệm) và trả lời nhanh (bấm chuông giành quyền ưu tiên).
Có lẽ, tôi sẽ dành lời cho cuộc thi Olympic cấp khu vực và quốc gia do Bộ Giáo dục-đào tạo tổ chức vào tháng 3 tới.
Trước khi tạm dừng, nếu quan tâm sâu hơn, xin mời bạn truy cập website: http://www.talawas.de, (như một kiểu "tài liệu đọc thêm"), để tham khảo hai bài viết của tác giả Thanh Hải:
"Hiện tượng đồng phục tư tưởng trong sinh viên hiện nay (10.2.2006); Chính sách tập quyền và chính trị hoá thông qua việc thiết lập và cơ cấu chương trình đào tạo đại học (23.2.2006).