Cái tôi

Trái với câu cửa miệng không ít lần các nhân vật tuyên bố trong tác phẩm, rằng không thể nhìn bìa mà đánh giá cuốn sách được, tôi thực sự bị Rừng Na Uy (Norwegian Wood) của tác giả Haruki Murakami thu hút ngay từ khi nhìn thấy dòng chữ quảng cáo: Cứ 7 người Nhật thì có 1 người đọc Rừng Na Uy.

Và càng muốn đọc nó hơn, bởi lời đề từ ngộ nghĩnh: Để tưởng nhớ nhiều kỳ nghỉ học.

Tuy thế, giờ đã đọc xong rồi sắp post những dòng này, tôi thêm hiểu lý do chính yếu khiến mình chịu khó lướt hết 500 trang sách Việt ngữ font chữ nhỏ khổ 13x 20.5; vì dòng đầu tiên của nó thừa sức làm tôi tự ái ghê gớm: "Lúc ấy tôi đã ba mươi bảy tuổi..." Giời ạ, sao lại đã mà không viết mới kia chứ...

Quả thật, những hiểu biết, kiến thức chuyên môn, cảm nhận và trải nghiệm cá nhân quyết định cách ta đánh giá tác phẩm, chia sẻ và tán đồng với câu chuyện kể.

Rừng Na Uy làm tôi nhớ đến Kim Các Tự, Khuôn mặt người khác,...; về lối sống và cách cảm của người Nhật, đặc trưng văn hoá xứ Mặt trời mọc.

Tác phẩm The Great Gatsby (Gatsby vĩ đại) của F. Scott Fitzgerald; ba tác gia bi kịch Hy Lạp cổ đại lừng danh Aeschylus, Euripides và Sophocles; văn học Anh, Pháp, Ý cổ điển với những tên tuổi: Dickens, Balzac, Dante,... được đề cập khiến tôi như trở về thời sinh viên đêm ngày cuồng nhiệt dấn thân cho đam mê sách vở, đồng thời không ngừng khao khát suy tư và yêu thương đủ để thấu triệt đoạn văn ngồn ngộn tâm cảm:

Tôi (Wantanabe) sống qua mùa xuân sau đó, ở tuổi mười tám, với cục khí vón trong ngực mình, nhưng không lúc nào ngưng tranh đấu chống lại sự hồi sinh của thái độ coi trọng mọi sự ở đời. Coi trọng sự đời không phải là cách tiếp cận thực tế, tôi cảm thấy như vậy, cho dù vẫn còn mơ hồ. Nhưng sự chết là một thực tế, một thực tế nghiêm cẩn, dù ta có nhìn nhận nó kiểu gì đi nữa. Mắc kẹt trong mối mâu thuẫn nghẹt thở ấy, tôi lẩn quẩn trong một vòng tròn vô tận. Bây giờ nhìn lại, những ngày ấy thật lạ lùng. Ở đoạn giữa của cuộc đời, mọi thứ đều xoay quanh sự chết. (tr.65)

Rừng Na Uy phản ánh xã hội Nhật những năm 60, chẳng khác chi "thế hệ lạc lõng" (the lost generation) của phương Tây, song dư âm và tác động muôn hình vạn trạng của nó hình như còn trở lại hiển hiện trong những tháng năm ta đang sống này:

Bài hát đó (Rừng Na Uy của ban nhạc Bealtes) có thể làm cho mình thật buồn, Naoko nói. "Cũng không biết nữa, nhưng có lẽ mình tưởng tượng như đang lang thang trong một khu rừng sâu. Mình chỉ có một mình và trời thì lạnh và tối, và chẳng có ai đến cứu mình..." (tr.112).

Chẳng xa lạ gì, tâm trạng có phần quen thuộc dễ dàng bắt gặp ở không ít sinh viên Việt Nam của chúng ta:

Sang tuần thứ hai của tháng Chín thì tôi (Wantanabe) đi đến kết luận rằng học đại học là một việc làm vô nghĩa. Tôi quyết định sẽ coi đó là một giai đoạn luyện tập các kỹ năng đối phó với buồn chán. Tôi chẳng có gì đặc biệt phải làm ở ngoài để phải bỏ học ngay lập tức, nên tôi vẫn đến lớp hàng ngày, ghi chép, và thời gian rỗi thì vào thư viện đọc sách hoặc ngó nghiêng linh tinh. (tr.107).

Đặc biệt, từ cái nhìn riêng tư, những mối tình trẻ tuổi của Toru Wantanabe-Midori- Naoko- Kizuki , Nagasawa-Hatsumi,... minh chứng quan niệm mang đậm dấu ấn cá nhân của một thời và mãi mãi: tình dục như là tất cả và không có gì.

Nguyên đoạn trích khá dài dưới đây, theo tôi, là đặc trưng cho giọng điệu và văn phong điển hình cũng như nội dung chủ yếu mà tác giả Murakami muốn tập trung diễn đạt trong Rừng Na Uy:

...Đêm đó, khi tôi (Wantanabe) nhẹ nhàng cởi quần áo nàng trong khi nàng khóc, thân thể của Naoko đã gợi cho tôi một cảm giác về sự bất toàn. Vú nàng dường như cứng nhắc, với hai đầu vú đâm ra một cách lạ lẫm, cặp hông cũng cứng lạ lùng. Nàng là một cô gái đẹp, tất nhiên rồi; thân thể nàng kì diệu và hấp dẫn. Nó đã kích động tôi đêm đó và lôi tôi vào những đợt sóng với một sức mạnh khổng lồ. Nhưng dù sao, khi ôm nàng, vuốt ve nàng, hôn lên da thịt trần trụi của nàng, tôi vẫn có một cảm thức lạ lùng và mạnh mẽ về sự lệch lạc và vụng về của cơ thể con người. Khi ôm Naoko trong tay, tôi đã muốn nói với nàng rằng "Mình đang làm tình với cậu đây. Mình đang ở trong cậu đây. Nhưng thực tình chẳng có gì hết. Chỉ là hai tấm thân kết nối với nhau mà thôi. Tất cả những gì mình đang làm đây chỉ là nói cho nhau biết rằng có những điều chỉ có thể nói được bằng cách cọ xát hai khối thịt bất toàn như thế này. Làm như vậy, chúng mình mới chia sẻ được những bất toàn của nhau." Nhưng tất nhiên tôi không thể hy vọng sẽ có ai hiểu được những lời định nói ấy của mình. Tôi chỉ tiếp ôm chặt nàng vào lòng. Và khi làm vậy, tôi có thể cảm thấy bên trong thân thể nàng một cái gì đó như một tố chất ngoại lai chai đá, một cái gì phụ trội mà tôi không thể đến gần được. Và chính cái cảm giác ấy đã vừa làm cho Naoko tràn ngập cõi lòng tôi vừa cho tôi một cương cứng căng thẳng khủng khiếp.

Nhưng tấm thân mà Naoko đang để lộ trước mắt tôi đây không giống tí gì với tấm thân tôi đã ôm ấp đêm đó. Da thịt này đã phải qua nhiều biến đổi để tái sinh trong tuyệt đỉnh hoàn hảo dưới ánh trăng. Mọi dấu hiệu mũm mĩm của trẻ con đã bị tước bỏ hết từ cái chết của Kizuki để được thay thế bằng da thịt của một người đàn bà trưởng thành. Vẻ đẹp thân xác của Naoko lúc bấy giờ hoàn hảo đến nỗi nó không gợi một chút gì là dục tính ở trong tôi. Tôi chỉ có thể kinh ngạc ngắm nhìn đường cong kiều diễm từ thắt lưng xuống hông, vẻ phì nhiêu tròn trịa của đôi vú, những chuyển động nhẹ nhàng theo nhịp thở của làn bụng thon và đám lông mu đen đổ bóng ở bên dưới. (tr.252-tr.253)

Giá trị độc đáo của Rừng Na Uy, chất nhân văn thấm đẫm một mặt khiến tác phẩm không trở thành một dâm thư, mặt khác lại lay động sâu xa tâm can độc giả chính ở chỗ nó chân thực phô bày nỗi cô đơn định mệnh của tuổi mới lớn bơ vơ, thân phận kiếp người tồn tại hữu hạn và bé nhỏ, nỗ lực siêu việt quyết không thoả hiệp với đời sống xã hội đang bị nguy cơ tha hoá đe doạ-- bằng lối thoát hiến mình tuyệt đối cho tình yêu:

"Bởi vì bọn mình sẽ phải trả lại cho thế giới này những gì vẫn mắc nợ nó," nàng (Naoko) nói, ngước mắt về phía tôi (Wantanabe). "Nỗi đau của sự trưởng thành. Bọn mình đã không trả cái giá đó đúng lúc, và bây giờ thì giấy đòi nợ đã đến rồi. Đó là lý do Kizuki làm điều anh ấy đã làm, và tại sao mình lại ở đây. Bọn mình giống như hai đứa trẻ trần truồng lớn lên trên một hòn đảo hoang. Nếu đói, bọn mình chỉ việc nhặt chuối ăn; nếu thấy cô đơn, bọn mình chỉ việc tìm đến vòng tay nhau. Nhưng những cái như thế không kéo dài mãi mãi. Bọn mình lớn nhanh và phải gia nhập xã hội. Chính vì vậy mà cậu rất quan trọng đối với hai đứa chúng mình. Cậu là móc xích nối bọn mình với bên ngoài. Bọn mình gắng gỏi thông qua cậu để hoà nhập với thế giới bên ngoài càng nhiều càng tốt. Nhưng cuối cùng, việc đó không thành, tất nhiên rồi." (tr.246- tr.267).

Rừng Na Uy là bài tiểu luận Tâm bệnh học (Psychopathology) bất ngờ và xuất sắc, nơi bạn có thể tìm hiểu sơ lược về cách điều trị bệnh tâm thần, biết rõ dấu hiệu nghe tiếng nói bình phẩm trong đầu của Naoko là biểu hiện Tâm thần phân liệt, cảm nhận phần nào tác động qua lại giữa môi trường sống và nền tảng sinh học trong việc làm nảy sinh các rối loạn tâm thần cũng như tiến trình phát triển cái tôi nhân cách:

...Cũng như mỗi người đều có những cái riêng trong cách đi đứng, ai cũng có những cái riêng trong cách nghĩ, cách cảm và cách nhìn sự vật, và cho dù ta có muốn sửa chữa chúng, chuyện đó không thể nhanh được, và nếu ta cố ép buộc thì thể nào cũng có những cái lạ lùng khác xảy ra. Ông ta (vị bác sĩ phụ trách điều trị ca Naoko) đã giải thích rất giản dị như vậy, tất nhiên rồi, và đó cũng chỉ một phần nhỏ các vấn đề của bọn mình, nhưng có lẽ mình hiểu ông ta muốn nói gì. Rất có thể là bọn mình không bao giờ có khả năng thích ứng hoàn toàn với những méo mó của chính mình. Không thể tự mình cất giấu nỗi đau đớn khổ sở do những méo mó này gây ra, bọn mình đến đây để trốn tránh chúng. Khi nào còn ở đây, bọn mình có thể tiếp tục sống mà không làm người khác tổn thương hoặc bị họ làm tổn thương, bởi lẽ tất cả đều biết là mình méo mó như nhau cả. Đó là cái phân biệt bọn mình với thế giới bên ngoài, nơi hầu hết mọi người sống mà không biết đến những méo mó của họ, còn ở cái thế giới nhỏ bé này của bọn mình thì bản thân những méo mó này lại là một điều kiện tiên quyết... (tr.173- tr.174).

Đọc Rừng Na Uy, thi thoảng bạn phải bật cười với những ý nghĩ dí dỏm và hồn nhiên, tỷ như quan niệm của một nữ sinh viên trong trắng về tình yêu:

"Mặc kệ cậu, với tớ, đó mới là tình yêu. Mặc dù không phải ai cũng có thể hiểu được tớ." Midori hơi hơi lắc đầu dụi vào tôi (Wantanabe). "Với một loại người nào đó, tình yêu bắt đầu từ cái gì đó tí xíu và ngốc nghếch. Từ những cái như thế, hoặc nó không bao giờ bắt đầu được cả." (tr.156).

... Cuối cùng, tôi muốn cung cấp một vài thông tin cập nhật ngoài lề nhằm giúp bạn không quá cực đoan khi đánh giá vấn đề tình dục trong Rừng Na Uy.

Năm 1929, một trong các nghiên cứu sáng giá về tình dục con người của bác sĩ Gilbert Van Tassel Hamilton A Research in Marriage (Nghiên cứu về Hôn nhân) đã vén lộ nhiều thông tin gây sốc (vào thời đó).

Rằng, 28% đàn ông và 29% phụ nữ thừa nhận là họ cảm thấy tê rần, sướng rưng rưng ("pleasant thrills") khi buộc phải chịu đựng đôi chút đau đớn.

Công trình tiên phong này báo hiệu cho sự ra đời Báo cáo Kinsey- tên không chính thức của tác phẩm Sexual Behavior of the Human Male (1948, Hành vi tính dục của người đàn ông) của Afred C. Kinsey-- người được xem là cha đẻ hiển nhiên của cuộc cách mạng tình dục.

Giá trị khoa học của cuốn sách này đến nay vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Kinsey cũng xuất bản Sexual Behavior of the Human Female (1953, Hành vi tính dục của người đàn bà).

Liên quan đến hành vi sexy, nghiên cứu mới đây đăng trên New Scientist khẳng định, cả đàn ông và đàn bà đều có cùng thời gian đạt đến mức độ cực cảm của khoái lạc tình dục; tức là, phụ nữ cũng nhanh chóng bị kích thích như đàn ông.

Từ thập niên 80 của thế kỷ XX, giới chuyên môn đã biết rằng, đặc trưng của đàn ông là cảm thấy kích thích tình dục từ góc độ tâm lý khi họ bị khêu gợi theo hướng thể lý; còn phụ nữ thì có thể bị kích thích thể lý ngay cả khi không có chút kích thích tâm lý gì cả.

Nói cách khác, phụ nữ có thể biểu lộ kích thích tình dục một cách thể lý mà không cần cảm thấy tí ti sexy nào. Điều này hiếm khi xảy ra với đàn ông.

Thực tế, một nghiên cứu còn cho thấy kích thích tình dục thể lý ở phụ nữ dường như gắn liền với sự đáp ứng tự động khi nhìn thấy kiểu dạng hoạt động tình dục ra sao đi nữa: đồng tính luyến ái, người quan hệ tình dục bình thường, đàn ông hoặc phụ nữ-- bất kể sự kiện rằng kích thích tình dục tâm lý được ghi nhận ở các mức độ khác biệt.

Đến đây, tôi muốn trích dẫn bình luận của website Trung Quốc để kết thúc những chia sẻ của cá nhân tôi khi đọc Rừng Na Uy:

"'Tình dục', trên một phương diện lớn Murakami đã qua đó để phô bày sức quyến rũ tư tưởng của ông... E ngại Rừng Na Uy là một tác phẩm cấp thấp, chắc chắn xuất phát từ một lối suy nghĩ không thành thật, bởi ở thời đại này, tránh né một cách phiến diện những việc vẫn thường làm mà không tiện nói ra, liệu có phải giả dối không? (Phụ lục, tr.534).