Cái tôi

Tổng hợp từ một bài trả lời phỏng vấn của Einstein trên tờ "New York Times", mùa thu năm 1952.

Dạy cho con người một chuyên ngành thì chưa đủ.

Bởi bằng cách đó, anh ta có thể trở thành một cái máy khả dụng nhưng không thể trở thành một con người với đầy đủ phẩm giá.

Điều quan trọng là anh ta phải được dạy để có một cảm thức sống động về cái gì là đáng phấn đấu trong cuộc đời.

Anh ta phải được dạy để có một ý thức sống động về cái gì là đẹp và cái gì là thiện.

Nếu không, với kiến thức được chuyên môn hoá của mình, anh ta chỉ giống như một con chó được huấn luyện tốt hơn là một con người được phát triển hài hoà.

Anh ta cần phải học để hiểu những động cơ của con người, hiểu những ảo tưởng và những nỗi thống khổ của họ để tìm được một thái độ ứng xử đúng đắn với từng con người đồng loại của mình cũng như với cộng đồng.

Những điều trân quý đó được truyền cho thế hệ trẻ nhờ quan hệ trực tiếp với người thầy, chứ không phải- hoặc không phải chính yếu- qua sách vở.

Đó là cái trước tiên làm nên văn hoá và bảo tồn văn hoá.

Tôi luôn luôn nghĩ tới điều đó khi tôi khuyến cáo rằng những "humanities" (chỉ các môn học "nhân văn" như văn học, nghệ thuật Hy-La,...) là quan trọng chứ không phải những kiến thức chuyên ngành khô khan trong lĩnh vực lịch sử và triết học.

Quá nhấn mạnh đến hệ thống ganh đua cũng như chuyên ngành hoá quá sớm vì tính hữu dụng trực tiếp sẽ giết chết tinh thần.

Trong khi đó, tất cả đời sống văn hoá và rốt cục, cả những tinh hoa của các ngành khoa học chuyên biệt cũng lại phụ thuộc vào tinh thần ấy.

Ngoài ra, một điều nữa cũng thuộc về bản chất của một nền giáo dục có giá trị là lối tư duy phê phán độc lập phải được phát triển ở những người trẻ tuổi- một sự phát triển đang bị đe doạ trầm trọng bởi sự nhồi nhét (hệ thống điểm số).

Giáo dục nhồi nhét tất yếu dẫn tới sự nông cạn và vô văn hoá.

Cần có cách dạy làm sao để học sinh cảm thấy những điều họ được học là một quà tặng quý giá chứ không phải là một nhiệm vụ ngán ngẩm.

[Albert Einstein. (2005). Thế giới như tôi thấy. Đinh Bá Anh, Nguyễn Vũ Hảo, Trần Tiễn Cao Đăng dịch từ nguyên bản tiếng Đức: Mein Weltbild, 2005 và tiếng Anh: The World As I See, 1997. Hà Nội: Nxb. Tri thức, tr.48- tr.49.]