Cái tôi

Theo bà Anna Levy-- nhà phân tâm học người Pháp-- thì nguyên tắc cơ bản trong trị liệu theo đường lối phân tâm (la psychanalyse) cốt ở chỗ nói ra điều như là chợt đến trong đầu (consiste à dire ce qui passe par la tête, "comme cela vient"), bất kể nó mang vẻ nhỏ mọn hay xung hấn.

Hơn nữa, nhà phân tâm (l'analyste) có nhiệm vụ phải từng bước xây dựng sự chân tình (la confiance).

Theo bà Levy, nhà phân tâm cần nhận thức được rằng, mục đích của trị liệu phân tâm là hiểu biết (le connaitre est le but de l'analytique) bệnh nhân (le patient) một cách sâu sắc như người ta bóc tách củ hành (comme si l'on épluchait une onion, couche par couche).

Nói chung, theo bà Levy, công việc phân tâm nhằm xây dựng một hình ảnh thực tế bên ngoài phù hợp với điều mà bệnh nhân cảm nhận (le travail analytique aide à construire une image de la réalité externe plus comforme à ce qui est ressenti).

Cũng là một nhà phân tâm đương đại (từng được các nhà phân tâm học danh tiếng như Victor Frankl, Knut Baumgarten và Igor Caruso huấn luyện), tiến sĩ Norberto R. Keppe người Brazil chỉ rõ nguyên nhân chính của ốm đau, bệnh tật là vì thiếu vắng nhận thức (the main characterristic of illness is lack of awareness).

Với ông, tìm hiểu vô thức theo quan niệm môn đệ của Freud gợi ý đến sự kiểm duyệt (The Freudian unconscious should be referred to as censorship); rằng bệnh học được bộc lộ qua cả hai con đường: phóng chiếu đồng nhất hoá và phóng chiếu lý tưởng hoá (Pathology is revealed both projective identification and projective idealization),...

Dưới đây trích đoạn một trong những cái nhìn của phân tâm học về nguồn gốc của bệnh tật, mà tác giả đúc rút qua 30 năm nghiên cứu lâm sàng.

Theo Keppe, chúng ta cơ bản bắt chước hành vi của bố mẹ mình-- lành mạnh hoặc có hại cho sức khoẻ-- phụ thuộc vào những gì thích hợp với các mối quan tâm của bản thân.

Bệnh nhân: Bố mẹ tôi đoạn đời sau này mới ổn định tình cảm, vững tinh thần (well-balance) hơn nhiều; thực sự người quân bình tốt nhất là anh cả tôi-- được sinh ra khi bố mẹ tôi ở vào thời điểm cực kỳ tồi tệ.

Nhà phân tâm: Như thế, anh ấy không tập nhiễm bệnh lý của bố mẹ. Phần lành mạnh (healthy part) trong nhân cách anh ấy trở thành yếu tố nổi trội.

Keppe quan niệm: với việc chối bỏ (deny), quên lãng (omit) hay xuyên tạc (distort) sự tử tế, nhân hậu (goodness) , chúng ta đã hành xử theo cách chống đối lại thực tế đời sống-- quan điểm đảo ngược, thấy những điều bên ngoài là tốt đẹp và xem thường, làm mất giá trị của các phẩm chất nội tâm.

Bệnh nhân: Khi học Trường Âm nhạc Kịch nghệ Boston, tôi là một sinh viên có hạnh kiểm kém nhất lớp-- đến độ phải bỏ học. Ở New York, tôi đến lớp nghiêm túc hơn và rồi mấy ngón tay này bắt đầu sinh chuỵện.

Nhà phân tâm: Vậy, trong cả hai trường hợp, anh đã không muốn học hành để làm một nhà nghệ sĩ thực thụ.

Bệnh nhân: Đó có phải là lý do khiến tôi chẳng thể thành công tẹo nào?

Nhà phân tâm: Sự thật là ngay từ lúc khởi sự anh đã cự tuyệt (reject) với đường hướng phát triển của bản thân, bắt đầu từ việc vào trường Âm nhạc.

Khi nhà phân tâm học Melanie Klein lưu ý chúng ta về nhu cầu chấp nhận bầu vú mẹ trong độ tuổi ấu thơ, điều đó không hoàn toàn mang nghĩa giải thích cho thái độ của con người có thể hình thành về sau.

Thực sự, Klein muốn nhấn mạnh rằng, hành vi của đứa trẻ là một trong những sự chấp thuận (acceptance) diễn ra suốt thời thơ ấu, mà tự thân hành vi ấy là dấu hiệu của một tiến trình thèm muốn, ganh tỵ (envy) đảo ngược trong đứa trẻ quá mạnh mẽ ngay từ khi mới sinh ra.

Bệnh nhân: Tôi không nghĩ là tôi muốn đời mình tồi tệ; nhưng nếu không thừa nhận lòng nhân hậu, tử tế thì tôi có thể mong đợi điều gì khác?

Nhà phân tâm: Nếu anh không thừa nhận điều tốt, thì rồi anh sẽ tự động kết thúc bằng điều xấu; bởi vì, điều xấu chỉ là sự chối bỏ điều tốt mà anh không chịu chấp nhận trước đây mà thôi.

Keppe cho rằng, dù gì đi nữa, bởi vì sự thèm muốn, ganh tỵ, cảm nhận đảo lộn giá trị, nên chúng ta bất mãn, bị quấy rầy bởi điều tốt chứ không phải bởi điều xấu-- vì bị quấy rầy, bất mãn bởi bất cứ chuyện xấu xa nào là một điều tốt.

Sống cùng niềm phấn khích, khoái lạc với điều tốt chính là trạng thái thoải mái và tự nhiên, bởi vì lòng nhân hậu, tử tế tự nó đem lại sự thích thú, vui vẻ (goodness is inherently pleasant).