Cái tôi

Trên xe bus tuyến số 2 Bác Cổ- Ba La chiều qua, giữa đông đúc người là người đến phát ngốt, anh nhân viên soát vé cất lời kêu gọi rõ to: "Giờ cao điểm, mọi người chịu khó ảnh hưởng một tí!"

Dù đang phải chịu đựng cảnh xô đẩy, đứng ép sát, lấn sâu vào khoảng cách riêng tư, nóng và bẩn vì rất nhiều mùi cơ thể khác biệt va quệt, tôi cũng khó lòng dập tắt nụ cười trước lối dùng từ "ảnh hưởng" hay hay là lạ.

Đề nghị của anh nhân viên soát vé xe bus không tỏ chút uy quyền hách dịch chợt làm tôi cảm thấy cần được chia sẻ, cảm thông hơn-- với người và cho chính mình.

Nghiên cứu cho thấy, dè dặt (doubt) và cân nhắc (hesitation) khi nói- đôi lúc- có thể giúp bạn thăng tiến (promotion) đấy!

Thường chúng ta hay nhìn thấy, cộng tác, giao dịch với kiểu lãnh đạo (leadership) mang phong cách nói dứt khoát, thẳng thắn (assertive) và quyết đoán, tự tin (confident) cực kỳ.

Song, theo Alison Fragale-- Đại học North Caroline (Hoa Kỳ)-- khi tham gia nhiệm vụ hoặc ở trong tổ chức đòi hỏi một tinh thần làm việc hợp tác thì người ta ngóng đợi sự lãnh đạo của những người có giọng điệu thể hiện vẻ dè dặt và cân nhắc.

Thực nghiệm với 54 người đọc một trong hai mô tả về một công ty- một phiên bản công ty đánh giá cao khả năng làm việc độc lập, một phiên bản công ty nhấn mạnh tinh thần cộng tác.

Rồi họ được đề nghị đọc một trong hai phiên bản sao lại cuộc nói chuyện qua điện thoại của 'Richard'- một nhân viên thuộc công ty trên.

Ở một phiên bản, anh Richard nói đầy tự tin, không chút lưỡng lự (ví dụ: "Tôi biết. Tôi cần kết quả dự án Xerox để điều chỉnh công việc của chúng tôi. Tại sao đến giờ chúng tôi vẫn chưa nhận được nó?")

Với phiên bản kia, Richard giọng dè dặt và hoà dịu (qualification), kiểu như: "Tôi hiểu. Thực sự tôi không chắc lắm, song tôi nghĩ là chúng tôi rất cần kết quả dự án Xerox để điều chỉnh công việc của mình. Tôi hoàn toàn không muốn quấy rầy anh đâu, song anh có biết vì sao đến giờ chúng tôi vẫn chưa nhận được kết quả dự án?"

Như bạn thừa sức đoán ra, những người đọc phiên bản công ty tưởng thưởng năng lực làm việc độc lập đã có xu hướng rất muốn tiến cử Richard lên vị trí cao, nếu họ đọc bản sao cuộc nói chuyện điện thoại Richard thể hiện phong thái quả quyết và không chút ngập ngừng.

Đáng ngạc nhiên hơn nhiều, trong số đối tượng đọc phiên bản công ty mong mỏi mọi người liên hợp với nhau, những ai đọc bản sao Richard gọi điện thoại với giọng điệu dè dặt và cân nhắc lại rất thích tiến cử anh thăng cấp-- so với số người đọc phiên bản Richard tỏ ra thẳng thắn và quyết đoán.

Điều này, có lẽ được lý giải ở sự kiện những người đọc bản sao cuộc gọi điện thoại 'cân nhắc, ngập ngừng' ưa thích và khoan dung khi đánh giá Richard hơn-- so với số người đọc bản sao 'quyết đoán, tự tin'.

Tác giả Fragale kết luận rằng, trong khi nhiều người lấy lý lẽ để bảo vệ cho ngôn ngữ thành đạt- "một phong cách nói năng thẳng thắn, dứt khoát cải tiến (improve) uy thế, vị trí của một cá nhân" thì các cuộc nghiên cứu hiện thời lại khẳng định đấy có thể là sự đơn giản hoá (oversimplification).

Thực tế, theo Fragale, "cách diễn đạt phong phú (multiple languages) có thể đưa người ta đến vị thế thành đạt (status attaintment)"-- phụ thuộc vào bối cảnh.

Cá nhân tôi cho rằng, dường như lối diễn đạt thể hiện sự cân nhắc và dè dặt làm cho đối tượng tiếp xúc cảm thấy người nói chân thành, biết tôn trọng, thông cảm và thực sự quan tâm đến họ; tức là, xem ra có vẻ cũng "rất người".

Trong một môi trường cạnh tranh ngày càng quyết liệt làm bộc lộ rõ ràng hơn bao giờ hết động cơ cá nhân, thì tinh thần hợp tác để làm việc nhóm, trách nhiệm cộng đồng và tình người (xã hội tính) chắc chắn được đánh giá cao cùng với sự thông minh, kiến thức chuyên môn và kỹ năng tác nghiệp.