Mở đầu 2007, tôi vừa đọc xong hai cuốn sách Socrates tự biện và Để có một tương lai, mua vào ngày cuối năm tại phố bán giảm giá Đinh Lễ- Hà Nội.
1. Về cuốn thứ nhất, dựa trên bản dịch Pháp ngữ (1822) và Anh ngữ (1897) tiếng Hy Lạp cổ hai tác phẩm của Plato (khoảng 427- 347 TCN) và Xenophon (khoảng 427- 355 TCN), dịch giả Nguyễn Văn Khoa giới thiệu với bạn đọc vụ án Socrates xảy ra vào năm 399 TCN, một biến cố mà Plato gọi là "huyền thuyết lập ngôn của triết học".
Có lẽ, cần nhấn mạnh rằng, Socrates (470-399 TCN) được xem là biểu tượng của triết học Tây phương nói chung, là người đặt nền móng cho triết lý chính trị và luân lý học phương Tây nói riêng.
Đọc cuốn sách này, trở về thuở khởi nguyên triết học phương Tây, bạn có cơ hội suy gẫm về cuộc sống và giá trị đời người, về nhân quyền, triết gia và nhà trí thức.
Như lời dẫn của dịch giả, Socrates đã xác lập "sống" đồng nghĩa với "triết lý":...và khi nào còn chút hơi sức, tôi sẽ không ngừng sống đời triết gia, khuyên nhủ và khuyến cáo quý vị... (tr.87),
...rằng phải tự xét mình và xét người bởi vì sống không suy xét không đáng gọi là sống... (tr.116);
- khẳng định tự do tư duy, tự do phát biểu, tự do sống cuộc đời mình chọn lựa như một thứ quyền con người, cao hơn bất kỳ bộ luật của một cộng đồng người đặc thù nào:...Suốt đời, tôi luôn sống như thế trước mắt mọi người, khi có dịp tham chính cũng như trong quan hệ riêng tư, không nhân nhượng bất kỳ ai khi công lý bị đe doạ, ngay cả đối với bọn ngạo ngược... (tr.97- tr.98),
... tôi vẫn thà chịu nguy nan đứng về phía pháp luật và công lý hơn là theo đuôi quý vị làm điều bất chính vì sợ gông cùm của tử thần... (tr.96),
...Tôi không ngừng nói với quý vị rằng của cải không phải là phẩm hạnh, mà ngược lại, phẩm hạnh là của cải, và chính từ phẩm hạnh mà xuất phát mọi lợi ích công hoặc tư khác. (tr.89),
...Trước sự thể này, ngày nay tôi chỉ cần thưa với quý vị:... có trả tự do cho tôi hay không, không thành vấn đề; Socrates sẽ không bao giờ làm chuyện gì khác, dù phải bỏ mạng nghìn lần. (tr.89);
- dám tin vào một thứ chức năng thiên phú-- phê phán không nhân nhượng xã hội ông đang sống:...Và xin quý vị chớ nổi giận nếu tôi nói ra đây một sự thực: chẳng ai có thể sống sót nếu dám đương đầu với quý vị hay với bất kỳ một tập hợp quần chúng nào khác. Không, dù ở đây hay ở đâu, chẳng ai có thể thẳng thắn ngăn cản sự đam mê của số đông, không để nó đi tới những hành động bất hợp pháp hay bất công trong xã hội mà lại không hề hấn gì... (tr.94),
... Thật là sai lầm nếu quý vị nghĩ rằng chỉ cần giết người là đủ trốn thoát lời chê trách sống không suy xét. Cách loại bỏ sự kiểm tra ấy vừa bất chính vừa bất khả thi, cách vừa chính đáng vừa dễ dàng là, thay vì tìm cách bịt miệng kẻ khác, hãy tự tu thân sửa tính... (tr.120).
2. Về cuốn thứ hai, chuyển ngữ từ nguyên tác tiếng Anh For A Future To Be Possible (1993) của Thiền sư Nhất Hạnh (tải bản PDF), tập trung chú giải về 5 giới-- lối sống tự nguyện biểu lộ chánh niệm, niềm tin, nghệ thuật sống đem lại an lạc và hạnh phúc mà ta có thể kính ngưỡng và tôn thờ.
Điều đáng nói, đấy chẳng phải là những cái gì quá cao siêu, khó hiểu, mê tín hoặc đòi hỏi bạn là người có đạo hoặc cần đi chùa; trái lại-- từ góc nhìn của một người không phải là Phật tử-- tôi nghĩ, chúng thực sự giản dị, khoa học, nhân văn và tâm linh:
- Giới thứ nhất: Giới không giết hại, trước hết kiên trì thực hiện bằng 4 tâm niệm ("hổ": tự mình biết xấu hổ; "thẹn": mắc cỡ khi so sánh với người; "từ": hiến tặng niềm vui cho kẻ khác; "bi": làm vơi đi nỗi khổ đau của người); biểu lộ lý tưởng bảo vệ sự sống:Ý thức được những khổ đau do sát hại gây ra, con xin học theo hạnh đại bi để bảo vệ sự sống của mọi người và mọi loài. Con nguyện không giết hại sinh mạng, không tán thành sự giết chóc và không để kẻ khác giết hại, dù là trong tâm tưởng hay trong cách sống hàng ngày của con.
- Giới thứ hai: Giới không xâm phạm vào tư hữu của kẻ khác; biểu lộ lý tưởng sống liêm khiết và ý nguyện thực hiện công bình xã hội, diệt trừ tận gốc sự không cho mà cứ muốn lấy:Ý thức được những khổ đau do lường gạt, trộm cướp và bất công xã hội gây ra, con xin học theo hạnh đại từ để đem lại niềm vui sống và an lạc cho mọi người và mọi loài, để chia sẻ thì giờ, năng lực và tài vật của con với những kẻ đang thật sự thiếu thốn. Con nguyện không lấy làm tư hữu bất cứ một của cải nào không phải do mình tạo ra. Con nguyện tôn trọng quyền tư hữu của kẻ khác, nhưng cũng nguyện ngăn ngừa kẻ khác không cho họ tích trữ và làm giàu một cách bất lương trên sự đau khổ của con người và của muôn loại.
- Giới thứ ba: Giới không tà dâm, nhằm bảo vệ tiết hạnh của cá nhân, đời sống lứa đôi và nền tảng gia đình:Ý thức được những khổ đau do thói tà dâm gây ra, con xin học theo tinh thần trách nhiệm để giúp bảo vệ tiết hạnh và sự an toàn của mọi người và mọi gia đình trong xã hội. Con nguyện không ăn nằm với những người không phải là vợ hay chồng của con. Con ý thức được rằng những hành động bất chính sẽ gây ra những đau khổ cho kẻ khác và cho chính con. Con biết muốn bảo vệ hạnh phúc của mình và của kẻ khác thì phải biết tôn trọng những cam kết của mình và của kẻ khác. Con sẽ làm mọi cách có thể để bảo vệ trẻ em, không cho nạn tà dâm gây nên sự đổ vỡ của các gia đình và của đời sống lứa đôi.
- Giới thứ tư: Giới không nói dối, an trú nơi sự thật không lúc nào đổi dời; xa lìa sự nói dối, chấm dứt sự nói dối, chỉ nói sự thật, tìm niềm vui nơi sự nói lên sự thật, không bao giờ dám miệt thị kẻ khác:Ý thức được những khổ đau do lời nói thiếu chánh niệm gây ra, con xin học theo hạnh ái ngữ và lắng nghe để dâng tặng niềm vui cho người và làm vơi bớt khổ đau của người. Biết rằng lời nói có thể đem lại hạnh phúc hoặc khổ đau cho người, con nguyện chỉ nói những lời có thể gây thêm niềm tự tin, an vui và hy vọng, những lời chân thật có giá trị xây dựng sự hiểu biết và hoà giải. Con nguyện không nói những lời gây chia rẽ và căm thù. Con nguyện không loan truyền những tin mà con không biết chắc là có thật, không phê bình và lên án những điều con không biết chắc. Con nguyện không nói những điều có thể tạo nên sự bất hoà trong gia đình và đoàn thể, những điều có thể làm tan vỡ gia đình và đoàn thể.
- Giới thứ năm: Giới không sử dụng các chất ma tuý, trong đó có rượu:Ý thức được những khổ đau do sự sử dụng ma tuý và độc tố gây ra, con xin học cách chuyển hoá thân tâm, xây dựng sức khoẻ thân thể và tâm hồn bằng cách thực tập chánh niệm trong việc ăn uống và tiêu thụ. Con nguyện chỉ tiêu thụ những gì có thể đem lại an lạc cho thân tâm con, cho thân tâm gia đình và xã hội con. Con nguyện không uống rượu, không sử dụng các chất ma tuý, không ăn uống hoặc tiêu thụ những sản phẩm có độc tố, trong đó có một số sản phẩm truyền thanh, truyền hình, sách báo, phim ảnh và trò chuyện. Con biết rằng, tàn hoại thân tâm bằng rượu và các độc chất ấy là phản bội tổ tiên, cha mẹ và cũng là phản bội các thế hệ tương lai. Con nguyện chuyển hoá bạo động, căm thù, sợ hãi và buồn giận bằng cách thực tập phép kiêng cữ cho con, cho gia đình của con và cho xã hội. Con biết phép kiêng khem này rất thiết yếu để chuyển hoá tự thân, tâm thức cộng đồng và xã hội.
Hy vọng, chính bạn cũng sẽ cảm thấy thú vị và lợi lạc vô cùng khi tiếp xúc với hai cuốn sách trên-- không kém gì tôi.
Bình an và may mắn, mọi điều đến như ý bạn!
Phân loại: Đọc sách, Kỹ năng sống, Tác giả và tác phẩm, Tâm linh, Thời sự
Bài đăng Mới hơn Bài đăng Cũ hơn Trang chủ