Cái tôi

Người Pháp gọi cảm giác ngờ ngợ, tương tự này là "déjà vu", được chuyển dịch sang Anh ngữ: "already seen".

Hầu như trong đời, ai cũng đã từng biết đến "déjà vu" từ một kích thích, gợi hứng nhỏ nhặt, tình cờ nào đó; tỷ như bóng nắng nhảy múa trên tấm khăn trải bàn hay tiếng quay đều đều của chiếc máy giải nhiệt chẳng hạn.

Kết quả thăm dò ý kiến ghi nhận khoảng 2/3 người trưởng thành trải nghiệm "déjà vu", thứ cảm giác kỳ cục, ngồ ngộ này diễn ra khá thường xuyên với những người có khả năng tưởng tượng sống động; người đi du lịch nhiều hay gặp déjà vu hơn kẻ quẩn quanh ở nhà; tỷ lệ cao nhất thuộc về thanh niên và giảm dần cho đến độ tuổi về hưu- nhịp điệu sống hàng ngày của họ bằng lặng, quen nhàm.

Hơn một thế kỷ trước, vào giai đoạn lý thuyết của Freud thống trị lĩnh vực tâm thần học, déjà vu được các nhà Phân tâm học nhìn nhận như là minh chứng của xung đột vô thức, biểu hiện sự phòng vệ của cái tôi chống lại khao khát dục tính về hình bóng người mẹ hoặc những khao khát, ham muốn che giấu khác.

Theo Tiến sĩ tâm lý học nhận thức Alan Brown- trường Đại học Nam Methodist ở Dallas, Hoa Kỳ- thì déjà vu dễ xuất hiện lúc ta kiệt sức hay căng thẳng thần kinh, là những điều kiện tạo mây phủ che mờ trí nhớ ngắn hạn và dài hạn (và có thể cũng liên quan đến "jamais vu", trải nghiệm đối lập khi ta nhìn chằm chằm vào những đồ vật hoặc từ ngữ quen quen song lại không gọi tên nổi chúng.)

Các nhà tâm lý học cũng biết rất rõ rằng con người để ý, lưu tâm rất mạnh những ấn tượng và hình ảnh trước khi thực sự nhận ra những gì họ thấy.

Đa phần những gì chúng ta sẽ phát hiện là déjà vu xảy ra vì nhiều lý do, có lẽ khác biệt ở mỗi người, trong từng hoàn cảnh riêng. Chúng ta chỉ mới tìm hiểu và tiếp tục đi dần đến hiểu thấu hiện tượng này. (Alan Brown)

Từ trải nghiệm cá nhân riêng tư, cứ mỗi lần thoáng trông thấy cảnh chị chủ nhà trọ dáng ngồi thẫn thờ, chân tay bải hoải, mắt dại hẳn đi là y như tôi biết chị ấy đang trải qua bệnh cảnh động kinh (epilepsy).

Biểu hiện của déjà vu này, ("cơn vắn ý thức"- theo giới chuyên môn), đôi khi đến trước cơn động kinh của người bệnh- dường như là nỗ lực quá tích cực của các vòng kích thích xảy ra ở não trước.

Có lẽ, thi thoảng bạn gặp ngoài đường phố một ai đó đang đi bỗng ngã nhúi nhùi; và kỳ lạ là, sau khi dìu họ vào lề đường, giúp họ chỉnh đốn tác phong rồi chịu khó ngồi chờ người mắc động kinh tỉnh lại thì nhờ Trời, mọi chuyện đâu sẽ vào đấy.

Họ không sao đâu, tin tôi đi, chỉ cần một chút ít từ tâm của bạn mà thôi!