Cái tôi

Trên tạp chí Economics/ Kinh tế học ra hàng quý vào năm 2001 có đăng công trình nghiên cứu của trường đại học Pittsburgh ghi nhận rằng, đàn ông tỏ ra hào phóng khi tiền pourbois/ tip/ trà nước không tốn kém lắm, trong khi phụ nữ luôn giữ mức làm hài lòng người phục vụ từ 15 tới 20% tiền tip.

Theo đó, khi dùng đồ uống $3 chẳng hạn, quý ông có thể để lại $2 tiền tip, nhưng nếu một bữa ăn hai người có giá $200 thì tiền tip sẽ ít hơn 15%; phụ nữ lại có xu hướng pourbois cùng mức, bất kể bill thanh toán thế nào.

Điều ngoại lệ giữa hai giới: đàn ông ghi điểm cao hơn phụ nữ trong việc thể hiện mức độ vị tha/ altruism rộng rãi-- một khi cử chỉ đó làm vợ họ xúc động.

Tại sao? Theo chuyên gia Tom Smith của đại học Chicago, đàn ông cảm thấy phong lưu mã thượng/ chivalry nhằm được lòng bà xã chứ không phải hướng đến người dưng/ but not toward people outside the family.

Mặc dù lý thuyết mã thượng thật hấp dẫn, một nghiên cứu tiến hành vào năm 2001 của TS chuyên khoa Thần kinh- Ung bướu/ neuro-oncologist Mike Glantz của trường Y khoa thuộc đại học Massachusetts cho thấy, khi phụ nữ mắc ung thư não/ brain cancer thì nhiều đức ông chồng rời bỏ; trái lại, chị em có khuynh hướng ở lại khi phu quân họ bị u não ác tính/ brain tumor.

Dẫu vậy, hầu hết vẫn gìn giữ đời sống hôn nhân cả khi khỏe mạnh lẫn lúc ốm đau, và nhiều phụ nữ còn tiếp tục chống chọi căn bệnh ung thư với gia đình lành lặn nói rằng, họ cảm thấy mạnh mẽ hơn do người chồng “đã ở đó” vì họ.

Một câu hỏi nảy sinh: nếu thế giới có nhiều đứa trẻ lớn lên chỉ với sự chăm sóc của mỗi ông bố thì chúng sẽ ít khả năng thấu cảm hơn?

Nhiều công trình nghiên cứu đã chứng tỏ về mặt thấu cảm, phụ nữ làm tốt hơn nam giới nhiều. Có thể là vì người mẹ xã hội hóa con mình trong việc thực hành thấu cảm; trẻ học hỏi những gì chúng thấy, qua việc quan sát.

Nhưng giới tính/ gender không bao gồm toàn bộ câu chuyện. Theo Tom Smith, phải kể đến cả yếu tố niềm tin tâm linh.

Người nào càng tích cực tham gia hoạt động tôn giáo thì càng vị tha hơn/ People who are more actively engaged in religion are more altruistic, theo nghiên cứu đối tượng sinh viên đại học.

Các hành vi vị tha thường để lại dấu vết-- khiến người ta thay đổi nhanh chóng, đưa ra nhiều định hướng, hỗ trợ việc chăm nom một ngôi nhà khi gia chủ đi vắng, hiến máu nhân đạo, quyên góp tiền làm từ thiện-- và những người tham gia tôn giáo một cách tích cực đã thực hiện những công việc như thế, vì họ cho đó là các hành vi không vị kỷ.

Nhà tâm lý lâm sàng của California Larry Lachman cho hay tự thân giới/ gender thì chẳng thể dự đoán hành vi, bởi qua các nghiên cứu mở rộng và đối chứng đã bác bỏ tính xác thực của khái niệm gắn liền với những năm 1990: “đàn ông đến từ sao Hỏa, đàn bà đến từ sao Kim”.

Theo ý TS Lachman, thì từ góc độ tâm lý học xã hội, đàn ông có khuynh hướng quan hệ “đi theo nhau/ side to side”, ràng buộc với tha nhân và con cái họ thông qua nhiều hoạt động thể lý và sở thích như các môn thể thao và điền kinh.

Ngược lại, phụ nữ thường có kiểu quan hệ “mặt đối mặt/ face to face”, gắn bó với tha nhân và con cái mình nhờ việc chia sẻ những điều nhận thấy và cảm xúc riêng có.

Rõ ràng, đàn ông tiêu biểu cho kiểu hành vi thấu cảm/ behavior type of empathy: “tập trung hành động ngay lập tức với mối quan tâm phổ biến/ ‘action-in-the-moment’ focus with common interest”; trong khi phụ nữ lại đại diện cho xu hướng “có mặt trong lúc này nghiêng về các mối suy tư và cảm xúc thân thuộc/ ‘being-in-the-moment’ focus with common feelings and thoughts.”

Từ trải nghiệm cá nhân, tôi không thấy những kết quả nghiên cứu trên có gì đáng phàn nàn.

Chính xác hơn, cảm nhận sâu sắc và ấn tượng về sự thấu cảm của nữ giới đến với tôi qua việc bản thân lặng lẽ quan sát… mấy bé gái lên năm lên sáu chuyện trò cùng nhau.

Giời ạ, chúng luôn luôn làm tôi thích thú đến kinh ngạc. Có vẻ như với chúng, thế giới lúc đó và mọi vật xung quanh chẳng có chút chi giá trị; chỉ có những gì cô bạn hàng xóm đang kể lể cà kê dê ngỗng là quan trọng nhất thôi!

Tư thế thoải mái, nhìn thẳng vào mắt bạn một cách chăm chú mà trìu mến, khoảng cách gần gũi để nghe rõ ràng lắm thứ vô thiên lủng và rồi thi thoảng đáp ứng đúng lúc, đủ đầy những gì bạn vừa vô tư cởi mở tâm tình,…

Toàn bộ con người bé như muốn nói với bạn: Kể đi, kể đi, tớ ở đây để lắng nghe, thấu hiểu và thông cảm với ấy mà!