Cái tôi

Dưới đây là đoạn trích mang tiêu đề "Bán cầu não phải" trong cuốn sách tôi đang đọc dở Thế giới phẳng- Tóm lược Lịch sử Thế giới Thế kỷ 21/ The World is Flat- A brief history of twenty-first century (Nguyễn Quang A, Nguyễn Hồng Quang, Vũ Duy Thành, Lã Việt Hà, Lê Hồng Vân, Hà Thị Thanh Huyền dịch và hiệu đính; TP.HCM: Nxb. Trẻ, 2006).

Tác giả cuốn sách, Thomas L.Friedman, đã dẫn rất nhiều ý tưởng của Daniel Pink (A Whole New Mind: Moving from the Information Age to the Conceptual Age), nhằm khuyến cáo ta cần phải liên tục phát triển những kỹ năng liên quan đến bán cầu não phải để trở thành "người không ai có thể đụng tới."

Theo Pink, ngày nay, những năng lực của bán cầu não trái như tư duy tuyến tính, logic và phân tích của mỗi người vẫn chi phối khả năng thành công trong học tập, công việc hay kinh doanh của mỗi người, song không còn đủ nữa.

Trong một thế giới bị đảo lộn bởi việc cho thuê làm bên ngoài, tràn ngập thông tin và đầy rẫy các sự lựa chọn, những khả năng quan trọng nhất gần với các đặc tính của bán cầu não phải hơn- khả năng cảm thụ nghệ thuật, biết cảm thông, có tầm nhìn rộng và khát vọng lớn.

Những kỹ năng liên quan đến bán cầu não phải, theo Pink, là "xây dựng những mối quan hệ thay vì thực hiện các giao dịch, đương đầu với những thách thức mới thay vì giải quyết những vấn đề thường thức, và tổng hợp mọi thứ thành bức tranh lớn thay vì chỉ phân tích một bộ phận cấu thành."

Để thành công trong thời đại ngày nay, theo Pink, chúng ta cần phải bổ sung cho mình những kiến thức cao sâu về công nghệ bằng khả năng "suy tưởng cao" và "mẫn cảm cao."

Suy tưởng cao là khả năng tạo ra vẻ đẹp thẩm mỹ và xúc cảm, phát hiện ra những hình mẫu và cơ hội, diễn đạt một cách hấp dẫn và sáng tạo ra những thứ mà chưa ai nghĩ tới.

Mẫn cảm cao là khả năng đồng cảm, thấu hiểu những điều tế nhị trong giao tiếp giữa người với người, tìm được niềm vui trong mình và khơi dậy niềm vui trong người khác, và biết vượt qua những chuyện thường nhật để tìm cho mình mục đích và ý nghĩa của cuộc sống.

...Dựa trên những ý tưởng của Pink, tác giả Friedman đặt vấn đề: bạn cần làm gì để mài giũa những kỹ năng liên quan đến bán cầu não phải?

Câu trả lời là: làm những việc mà mình yêu thích; bởi khi đó, bạn sẽ cống hiến cho việc mình làm những giá trị vô hình xuất phát từ não phải của mình- là điều không dễ bị bắt chước, tự động hoá hay cho thuê làm bên ngoài.

Như Pink nói: "Những khả năng quan trọng nhất hiện nay chính là khả năng làm những việc xuất phát từ động lực nội tại của mỗi người.

Không có nhiều người trở thành kế toán xuất phát từ động lực nội tại. Song động lực nội tại chính là điều thúc đẩy con người sáng tạo và đồng cảm, khiến người ta trở thành nhà thiết kế, người kể chuyện hay nhà tư vấn.

Vào những lúc rỗi rãi, các tay kế toán có thể giải trí bằng cách sơn màu cho ga-ra ô tô nhà họ, còn những luật sư có thể viết kịch. Thế nhưng tôi dám chắc rằng sẽ không có nhà điêu khắc nào giải trí trong lúc rỗi rãi bằng cách tính số tiền đóng thuế cho người khác.

Nói một cách khác, khoảng cách giữa những việc mà ta làm vì yêu thích với những việc ta làm để kiếm sống ngày càng thu hẹp."

Do đó, Pink chốt lại rằng, khi bạn nghe cha mẹ mình hay người dẫn chương trình trong buổi lễ tốt nghiệp đại học của bạn khuyên "hãy làm điều mình thích", thì điều đó không có nghĩa là họ đang cưng chiều bạn đâu. Trái lại, họ đang chỉ cho bạn chiến lược sinh tồn đấy (tr.452-tr.456).

Phần tôi, sau khi đã trích hầu như nguyên văn các trang từ cuốn sách nói trên, chỉ muốn thêm rằng, nếu bạn cảm thấy ấn tượng bởi công thức:

CQ+ PQ > IQ

(CQ- Curiosity Quotient/ chỉ số hiếu học; PQ- Passion Quotient/ chỉ số đam mê; IQ- Intelligence Quotient/ chỉ số thông minh),

và muốn tìm hiểu sâu hơn về vai trò của xúc cảm thì có một cuốn sách khác tuy đã cũ song cũng rất đáng đọc:

Daniel Goleman. (2002) Trí tuệ xúc cảm- Làm thế nào để biến những xúc cảm của mình thành trí tuệ. Hà Nội: Nxb. Khoa học Xã hội, Lê Diên dịch từ bản tiếng Pháp: L'intelligence Émotionelle- Comment transformer ses émotiens en intelligence, 1997.