Cái tôi

Tôi nhớ đến chuyên mục này trên tờ báo viết Tuổi trẻ cười, khi lướt web và đọc thấy một loạt bài liên quan đến chủ đề: chào cờ Việt Nam.

Ấy là tôi mới chỉ làm đôi cú click chuột trên mỗi một tờ điện tử duy nhất, trong khoảng mươi phút.

Chúng ta tự hào là người Việt Nam! của một lập trình viên trẻ còn trình bày giao diện trang chính bằng cách đưa lá quốc kỳ đỏ rực một màu gây choáng.

Giời ạ, hình như chưa bao giờ trên mạng Internet, mật độ yêu nước lại nhiệt tình biểu lộ thật rầm rộ và tạo nên ấn tượng ghê gớm đến thế! Lập tức, các diễn đàn, website, blog ủng hộ, thắc mắc, chia sẻ tâm đắc, thể hiện dạt dào cảm xúc đủ kiểu lắm dạng.

Và thêm lần nữa, tôi cũng nhớ đến bài báo nước ngoài kể chuyện rập khuôn (stereotype.)

Ý chính của bài báo thú vị rất đáng đọc này là mọi người đều có một cấu trúc tâm lý của sự rập khuôn, dựa trên nền tảng tiến hoá sinh học.

Thường thì, chúng ta rập khuôn hay phân loại (categorize) chính mình và người khác theo tuổi tác(age), giống (race), dân tộc (nation), giới tính (gender),...

Dưới góc độ Tâm lý học xã hội, khái niệm rập khuôn liên quan chặt chẽ đến một loạt khái niệm căn cốt khác: định kiến (bias), niềm tin (belief), thái độ (attitude), nhóm (group),...

Dân dã, khi nói đến rập khuôn mọi người vẫn hay nhắc tới chuyện "phe ta", "chúng nó", "mình", "địch", "bản sắc",...

Mối quan hệ giữa cá nhân, thành viên với nhóm (câu lạc bộ, cộng đồng, tầng lớp, dân tộc, sắc tộc,...) hình thành và phát triển, được củng cố bởi những nguyên tắc, quy định phải tuân thủ trong suy nghĩ và hành động, ứng xử.

Bàn đến rập khuôn, theo tôi, ngoài việc tìm hiểu ích lợi của nó, còn nên nhận thức rõ sự tồn tại thực sự của rập khuôn để tránh cho bản thân khỏi bị lôi kéo, mắc vào thói tật phân biệt đối xử, thiên kiến, giả định sai lạc về chính mình và người khác.

Từ trải nghiệm cá nhân, tôi cho rằng, mọi chuyện chủ yếu được quyết định từ chính mỗi một cá thể.

Thành thực, bạn có biết một cách thật rõ ràng, cụ thể những ưu tiên trong đời của mình? Đâu là những giá trị mà bạn tôn thờ, quyết tâm theo đuổi, là cơ sở thôi thúc bạn ra quyết định hành động?

Hình như, theo một điều tra tâm lý, chỉ có chừng 10/100 người biết rõ những vấn đề mang tính mục tiêu chiến lược, đảm bảo chất lượng sống này.

Có vẻ, suy xét (reflection) nghiêm túc, thấu đáo trước các hiện tượng đời sống xã hội và cá nhân- với không ít người chúng ta- rất nhiều khi khó khăn đến độ không thể?

Vì thế, xin đừng ngạc nhiên khi tôi tiếp tục tự hỏi: cái gì đây kỳ này?