Cái tôi

Trưa nay, lúc lơ ngơ đứng giữa sân cỏ của Trung tâm Thể dục Thể thao quận Tây Hồ-Hà Nội xem đông đảo đội hình các cụ biểu diễn bài Thái Cực Trường Sinh tại buổi Giao lưu Văn hóa Thể thao Người Cao tuổi Việt Nam 2006, tôi như thấy cánh diều quỷ quái ấy lưng chừng đâu đây.

Đã không ít lần nghe một cách hiếu kỳ Ra đồng giữa ngọ của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, song chỉ đến giờ này tôi mới trực nhận nét lạ lùng trong ca từ.

Có lẽ, chàng lãng du mộng mơ xứ Huế từng nghe nói tới thành ngữ le démon de midi (con quỷ giờ ngọ.)

Một ám chỉ thông dụng với dân chúng Tây phương về hoàn cảnh người đàn ông trung niên vẫn cố chứng tỏ phong độ sung mãn chăn gối trước vẻ quyến rũ của các cô gái xuân thì; đồng thời, đây cũng là lý do khiến quý bà sồn sồn khao khát cặp bồ cùng bao gã trai tân khỏe mạnh.

Khái niệm le démon de midi dễ bị bóp méo qua cách hiểu dung tục. Kỳ thực, đây là nỗi buồn chán hiện sinh hơn là ham muốn dục tính; đặc điểm báo hiệu giai đoạn chuyển tiếp trung niên, xảy ra khoảng 35-45 tuổi.

Và vì thế, tôi đồ rằng, thằng bé Ra đồng giữa ngọ thả diều chính là ẩn dụ sáng tạo của nhạc sĩ họ Trịnh nhằm phản ánh tâm thế chán ngán, ngổn ngang, rời rạc trong giai đoạn khủng hoảng tất yếu.

Lắng nghe giai điệu và đọc giữa các khuôn dòng câu chữ, ta cảm nhận khá rõ một cái gì gắng gượng và tha thiết, vừa thương lượng vừa giành giật của ham muốn được sống, được tái sinh trước khi chết.

Có ý tưởng chạy trốn; có niềm hân hoan tìm lại chính mình đơn độc; có sự sợ hãi bị cầm nắm, níu giữ; có nuối tiếc thiên đường một lần bay lên,...

Không hoàn toàn suy diễn, nếu lưu ý ám ảnh tuổi thơ của chính tác giả:

Rất nhiều bài hát đầu đời của tôi phảng phất cái không khí vắng lặng của sự mất mát. Càng về sau, lúc tiến dần đến tuổi trưởng thành, giữa bức xúc của cuộc sống, giữa những năm tháng buồn vui, nỗi ám ảnh ấy đã trở thành lúc nào không hay ngọn nguồn của một nỗi lo âu thường trực về sự vắng bóng con người.

Tôi không phải là kẻ nuôi dưỡng một thứ đam mê buồn tẻ muốn khóc than cho số phận con người, nhưng qua ca khúc, tôi muốn đánh lên những tiếng chuông mai chuông chiều, mượn ánh nắng của trời đất để soi tỏ cái số phận đó cho mỗi người có thể nhìn mình và nhìn người rõ hơn, chăm chú hơn cho đến một lúc lúc nào đó thì mọi sự tốt lành, thì tình yêu sẽ khiến cho chúng ta thấy rằng con đường duy nhất đi đến với người khác trên mặt đất này không phải là sự độc ác mà chính là một lòng nhân ái vô biên.