Cái tôi

Sợ hãi rất phức tạp. Nó là một phản ứng dữ dội. Nếu ngài từng biết nó sẽ thấy nó là một diễn biến đột ngột, không chỉ về sinh lý, về thể xác, mà còn là cú sốc đối với não.

Người ta khám phá ra trí não có một khả năng duy trì được sự lành mạnh dù gặp phải cú sốc. Tôi không biết rõ về chuyện đó, nhưng chính cú sốc đã mời gọi sự tự vệ của não. Nếu ngài tự mình đi sâu vào ngài sẽ thấy.

Vậy sợ hãi là một cú sốc- nhất thời hay tiếp diễn trong nhiều hình thức khác nhau, với nhiều biểu lộ khác nhau, trong nhiều cách thức khác nhau.

Chúng ta hãy đi đến tận gốc rễ của nó. Để hiểu được chính gốc rễ của nó, chúng ta phải hiểu thời gian. Thời gian như ngày hôm qua, thời gian như ngày hôm nay, thời gian như ngày mai.

Tôi nhớ việc gì đó tôi đã làm, tôi đã hổ thẹn vì chuyện đó, hay lo lắng, hay e dè, hay đầy sợ hãi; tôi nhớ tất cả các chuyện đó, và nó kéo dài đến tương lai.

Tôi đã giận dữ, ganh tị, đố kị- đó là quá khứ. Bây giờ tôi vẫn đố kị, có thay đổi chút ít; tôi khá rộng lượng về vật chất, nhưng vẫn tiếp tục đố kị. Toàn bộ tiến trình này chính là thời gian.

Các ngài thấy điều này phải không? Các ngài nói vâng à? Không, đừng nói vâng!

Chúng ta bắt đầu lại nhé. Chúng ta xem thời gian là gì? Là giờ phút của đồng hồ, của mặt trời lặn, mặt trời mọc, ngôi sao hôm, trăng tròn, trăng khuyết?

Với ngài thời gian là gì? Thời gian để học một kỹ năng? Thời gian để học ngoại ngữ? Thời gian để viết thư? Thời gian từ nhà đến đây? Tất cả việc này cần một khoảng thời gian. Tôi phải đi từ đây đến kia, đó là một khoảng cách cần thời gian. Nhưng thời gian cũng thuộc vào bên trong, thuộc tâm lý: tôi như thế này, tôi phải trở thành thế kia. Sự trở thành được gọi là tiến triển.

Tiến triển có nghĩa là từ hạt giống phát triển thành cây, hay tôi ngu ngốc nhưng tôi sẽ học, tôi không biết nhưng tôi sẽ biết. Các ngài có thấy điều này?

Hãy cho tôi thời gian, cho tôi vài ngày, một tháng hay một năm, tôi sẽ bỏ tính xấu đó. Vì thế chúng ta sống dựa vào thời gian- không chỉ thời gian cứ phải đi làm mỗi ngày từ sáng đến chiều, nhưng còn thời gian để trở thành cái gì đó.

Các ngài hiểu hết các điều này chứ? Hiểu thời gian, vận động của thời gian? Tôi đã sợ ngài và tôi và nhớ lại cái nỗi sợ này; nỗi sợ vẫn còn đây và ngày mai tôi vẫn còn sợ ngài. Tôi hy vọng sẽ không sợ nữa, nhưng nếu tôi không làm gì quyết liệt về chuyện này, tôi sẽ vẫn sợ ngài vào ngày mai. Vì thế chúng ta sống dựa trên thời gian.

Xin hãy thấy rõ điều này. Chúng ta sống dựa trên thời gian, nghĩa là tôi đang sống và tôi sẽ chết. Tôi sẽ trì hoãn cái chết càng lâu càng tốt; tôi đang sống và tôi sẽ làm mọi thứ để tránh né cái chết, dù biết chắc không thể tránh được nó.

Cho nên về mặt sinh lý cũng như về mặt tâm lý chúng ta sống dựa trên thời gian.

Có phải thời gian là một yếu tố của sợ hãi? Xin hãy xem xét.

Thời gian- ví như tôi đã nói dối, tôi không muốn ngài biết; nhưng ngài rất tinh tế, ngài nhìn tôi nói, 'Ông đã nói dối.' Tôi bào chữa liền vì sợ ngài biết tôi là kẻ nói dối, 'Không, không, tôi không nói dối.' Tôi sợ vì những chuyện tôi đã làm mà không muốn ngài biết.

Đó là gì? Chính là tư duy hay suy nghĩ, có phải không? Tôi đã làm điều gì đó mà tôi nhớ rõ, trí nhớ đó bảo, hãy cẩn thận đừng để ông ta khám phá ra mình nói dối, vì mình là người có tiếng là trung thực, vậy phải tự vệ thôi.

Vì thế suy nghĩ và thời gian đến cùng nhau. Chẳng có sự phân chia nào giữa suy nghĩ và thời gian.

Xin hãy thông suốt điểm này để đừng rối trí về sau. Nguyên nhân gốc rễ của sợ hãi chính là thời gian-suy nghĩ, đúng vậy không?

[J. Krishnamurti. (2003). Lời cuối bình an. Mộc Nhiên dịch. TP.HCM: Nxb. Thanh niên, tr.85- tr.87]