Cái tôi

Theo truyền thống, có vẻ người Việt Nam vẫn thường coi trọng tình cảm hơn tiền bạc. Chẳng thế, câu cửa miệng hay nghe: "Tiền bạc là chín, tình cảm là mười."

Ở trời Tây, nơi xuất phát logic học, đến giờ còn rất thích lập luận Con gái là tai hoạ (Girls are evil), trong đó có sử dụng định đề "Tiền bạc là nguồn gốc của mọi tội lỗi" (Money is the root of all evil) đại khái như sau:

- Trước hết, chúng ta thấy rằng các cô gái (Gs) cần phải có thời gian (T) và tiền bạc (M): Gs = T x M.

- Và tất cả chúng ta đều biết "thời gian là tiền bạc": T = M.

- Do đó: Gs = M x M = M²

- Bởi vì, "tiền bạc là nguồn gốc/ căn của mọi tội lỗi (evil)" nên: M = √evil

- Do đó: Gs = (√evil)²

- Và chúng ta buộc phải đi đến kết luận: Gs = evil!

Wow! Rốt cục, có vẻ trò chơi trí tuệ vui vui này gián tiếp nhấn mạnh sức mạnh của tiền bạc; mặt khác, xin đừng quên cách ngôn: "Nếu phụ nữ không tồn tại trên đời này thì tiền bạc phỏng có nghĩa lý gì" ("If women didn't exist, all the money in the world would have no meaning." - Aristotle Onassis, 1906-1975.

Tuy nhiên, đáng chú ý, một loạt thực nghiệm được tiến hành mới đây đã chứng tỏ là chỉ cần nghĩ đến hoặc trông thấy tiền bạc sẽ làm thay đổi cách người ta hành xử, nguyên nhân khiến họ trở nên ích kỷ và tự cảm thấy đủ đầy.

Đầu tiên, các đối tượng tham gia sắp xếp danh sách các từ lộn xộn thành câu. Một số, được đưa cho các từ để sắp xếp thành câu trung tính (ví dụ, "bên ngoài trời lạnh"); số khác thì sắp xếp thành câu có liên quan đến tiền bạc (ví dụ, "một mức lương cao").

Sau đó, tất cả phải giải quyết một bài toán đố hình học. Kết quả cho thấy, những người sắp xếp câu dính tới tiền bạc đã làm việc lâu hơn trước khi nhờ trợ giúp (trung bình 314 giây)- so với những người sắp xếp câu trung tính (trung bình 186 giây)-- không có sự khác biệt nào so với nhóm đối chứng không hoàn thành câu trước dó.

Trong một thực nghiệm khác, những người tham gia lại lần nữa thực hiện việc hoàn thành nhiệm vụ trung tính hoặc liên quan đến tiền bạc. Rồi, họ ngồi một mình trong phòng để trả lời bảng hỏi không thích hợp. Chẳng mấy chốc, có một người phụ tá nhóm nghiên cứu đóng vai một thành viên tham gia đến nhờ giúp đỡ do không trả lời được bảng hỏi.

Kết quả, những người liên quan đến tiền bạc chỉ dành nửa thời gian để giúp đỡ người đang bối rối vì bảng hỏi- so với những người làm nhiệm vụ trung tính.

Nhiều thực nghiệm còn cho thấy là những người tham gia từng giành được nhiều tiền qua trò chơi cá cược thì ít khi nhặt giúp bút chì người qua đường đánh rơi; người hoàn thành các câu dính đến tiền kẹt xỉn trong chuyện làm từ thiện; người ngồi trước màn hình bảo vệ máy tính có chạy câu về chủ đề tiền bạc thường ngồi tránh xa người khác mà họ phải tán gẫu.

Tác giả Kathleen Vohs và các cộng sự kết luận rằng, bởi vì tiền bạc cho phép người ta giành được các mục tiêu mà không cần sự giúp đỡ của ai khác, nhiệm vụ nhắc tới tiền bạc làm nảy sinh cảm giác về sự đủ đầy, là nguyên nhân khiến họ tránh phụ thuộc và không thích người khác dựa vào mình.

Thế đấy; tiền, tiền, tiền...