Cái tôi

Ở đời vẫn thế, chưa có thì thèm thuồng, rạo rực; đến lúc no đủ thì chán chường, chẳng mấy hứng thú nữa; lúc đó, số lần lặp lại điều ưa thích sẽ tỷ lệ nghịch, tụt xuống cùng với sự ham muốn, khoái thích.

Gần đây, phòng thí nghiệm Wolfram Schultz xem ra đã đo được hành vi của cái gọi là "hiện tượng hưởng lợi bên lề" này ("marginal utility"), bằng kỹ thuật cắt chụp hình ảnh cộng hưởng từ chức năng (fMRI).

Theo đó, người nghèo thì học hỏi nhanh hơn người giàu khi tham gia một mẫu hình Pavlov (Pavlovian paradigm) với những khoản tiền nhỏ; cụ thể, để khám phá ra quy luật trò chơi, người nghèo thử 12 lần trong khi người giàu dùng đến 35 lần thử.

Sự thực là não giữa của người giàu ít kích hoạt dopamine hơn trong quá trình đáp ứng thực nghiệm mẫu hình trên; họ buồn chán với sự thay đổi tài chính:

Một nguyên lý cơ bản của kinh tế vi mô khẳng định rằng, giá trị chủ quan về các khoản tiền lãi giảm xuống cùng với sự tăng tài sản của cá nhân ("nguyên lý marginal utility".)

Sử dụng khái niệm của lý thuyết học hỏi và kinh tế vi mô, chúng tôi lượng giá năng lực tưởng thưởng tài chính hướng tới hành vi khó thuyết minh và những sự thay đổi thần kinh suốt tiến trình học hỏi tưởng thưởng- dự đoán của đối tượng người tham gia có nền tảng tài chính khác nhau.

Tốc độ học hỏi hành vi- cả khi kiếm được chút đỉnh lẫn lúc mất tiền- đều tương quan âm tính với tài sản của người chơi, bất chấp mức độ giáo dục và tuổi tác.

Tương tự thế, đáp ứng thay đổi tại não giữa và thể vân (striatum) -được đo bằng fMRI- cho thấy chậm hẳn đi- cả khi được lẫn lúc mất tiền- với sự tăng của cải và thu nhập của những người tham gia trò chơi.

Ngược lại, độ rộng chẳng biểu lộ triệu chứng của hành vi và thần kinh đáp ứng sau khi học hỏi là không tương quan gì với tài chính của những người chơi.

Mối liên hệ trái ngược giữa tốc độ học hỏi của hành vi và thần kinh với mức tài chính của cá nhân thì hòa hợp với quan niệm chung là hiệu ứng bên lề giảm xuống khi sự giàu có tăng lên.