Đang là mùa thi kết thúc năm học, sắp chuẩn bị nghỉ hè và tốt nghiệp ra trường của học sinh phổ thông cũng như sinh viên Đại học, Cao đẳng.
Chiều tối nay, sắp xếp lại giá sách, tòi ra một cuốn truyện in trên loại giấy vàng xỉn đã lâu lắm không còn thấy nhà xuất bản nào dùng nữa; đã thế, nhiều trang còn bị mối ăn lỗ chỗ và rách nham nhở.
Trang bìa vẽ một cô gái tóc vàng, mắt xanh, áo pull cụt tay cùng màu mắt; tít sách chạy bằng font chữ thường đen đậm trông phát ghét: tạm biệt một tâm hồn [Françoise Sagan. (1988). Quang Vinh dịch. Long An: Nxb. Tổng hợp Sông Bé, 139 trang].
Tôi không thích cái tên Việt này, dù gần 7 năm trước nhặt được nó trong đống sách, báo cũ của một hàng quen bày bán bên vỉa hè tại Đà Nẵng với giá 1.000đ mà mừng húm cả lên. Bất chấp vẻ hình thức từ trong ra ngoài nhếch nhác, tàn tạ, cáu bẩn, với tôi đó là cuốn sách của một thời.
Lý do khiến tôi dị ứng cái tên kêu kêu là, vì cách đó 6 năm tôi đã đọc nó trong Phòng sách Hạn chế trên tầng 3 của thư viện đại học Tổng hợp Huế.
Những tác phẩm của F. Sagan (nữ văn hào Pháp, 1935-2004), cũng như rất nhiều sách xuất bản trước 1975, hồi mới Giải phóng đa phần bị cấm và chưa được phổ biến công khai.
Nhờ có duyên với thầy Sà thủ thư (một Huéen uyên bác, dễ gần, thích trò chuyện và đối thoại thoải mái với bạn trẻ) nên cứ vài ngày là tôi trốn học để lọt thỏm mê mải sau cái bàn to tướng ngồn ngộn sách, chưa kể cái kho chất chồng lớp lớp gần đấy.
Buồn ơi, chào mi!/ Bonjour Tristesse được viết lúc F. Sagan mới 17 tuổi. Theo tác giả Đặng Tiến trong bài viết Xa gần, Sagan đề ngày 17.10.2004 (www.zdfree.free.fr/diendan), cuốn sách in lần đầu 5.000 bản (3.1954), gây chấn động, nên cuối năm đã bán được 500.000 cuốn, dịch ra 20 thứ tiếng; chân dung cô bé Sagan xuất hiện thường xuyên trên báo chí, phì phèo thuốc lá, mắt sắc sảo và thách thức, nặng 46kg và cao 1,66m.
Tôi cũng đã được đọc một số bản dịch Việt ngữ các tác phẩm khác của F. Sagan như Un Certain Sourire/ Có một nụ cười, Les Merveilleux Nuages/ Những đám mây huyền diệu, Aimez-vous Brahms?/ Có thích nhạc Brahms?, và Un peu de soleil dans l’eau froide/ Một chút mặt trời trong nước lạnh.
Hãy nghe chính F. Sagan sau này lý giải về hiện tượng Buồn ơi, chào mi!:
Năm 1953, tôi viết Bonjour Tristesse, ra mắt tại Pháp năm 1954 và đã gây scandal. Scandal mà lúc đầu, tôi không hiểu nguyên do, bây giờ thì tôi có thể đưa ra 2 nguyên nhân phi lý. Người ta không chấp nhận được một cô gái mười bảy mười tám tuổi làm tình, mà không yêu đương gì với một cậu trai đồng lứa, mà không bị trừng phạt. Điều không chấp nhận được là cô gái không yêu đương say đắm và cũng không thụ thai vào cuối mùa hè. Tóm lại, một cô gái thời đó có thể làm chủ thân xác, hưởng thụ khoái lạc, mà không bị một trừng phạt nào. Đó là chuyện bất khả. Điều thứ hai không thể tất được là chuyện cô gái (mồ côi mẹ) biết rõ những nhân tình, nhân ngãi lăng nhăng của bố, và trò chuyện với bố và như vậy là đồng lõa trong những đề tài được xem như là cấm kỵ giữa cha mẹ và con cái. Phần còn lại, theo tôi, không có gì đáng chê trách.Mặc dù, theo thiển ý, đây là tác phẩm đáng đọc dành cho không chỉ lứa tuổi học sinh-sinh viên, song thực tế dường như ngay cả các bạn thuộc đối tượng này cũng không nhiều người biết đến Bonjour Tristesse/ Buồn ơi chào mi!/ Tạm biệt một tâm hồn.
Do không có bản dịch trước 1975 trong tay, nên tôi tạm bằng lòng với việc trích đoạn ngẫu hứng theo bản in của nhà xuất bản Sông Bé đã dẫn:
Quan niệm này quyến rũ tôi: những mối tình nhanh chóng, mãnh liệt và nhất thời. Tôi chưa tới tuổi mà sự chung thủy là điều quyến rũ. Tôi biết ít về ái tình. Đối với tôi ái tình mới chỉ là những cuộc hẹn hò, những cái hôn, những sự mệt mỏi chán chường. (tr.10)
Và đây nữa:
Tôi cần phải tích cực hành động để tìm lại cha tôi và đời sống của chúng tôi khi xưa. Hai năm vui vẻ và có mạch lạc của chúng tôi vừa chấm dứt, hai năm mà tôi đã chối bỏ một cách quá nhanh chóng ngày nọ, nào có thiếu sót sự diệu kỳ nào mà chúng không tự trang hoàng một cách đột nhiên cho tôi?.. Sự tự do tư tưởng, tư tưởng sai và tư tưởng ít, sự tự do chính tôi chọn lựa đời sống của tôi và chính tôi chọn lấy tôi. Tôi không thể nói: “là chính tôi” bởi vì tôi đã chỉ là một thứ bột nhào có thể đóng khuôn được, nhưng lại là thứ bột nhào từ chối những cái khuôn. (tr.56)
Vậy đó, xuất hiện vài năm sau Le Deuxième Sexe/ Phái thứ hai của Simone de Beauvoir (tuyên ngôn nổi tiếng: “Người ta sinh ra không phải là đàn bà mà trở thành đàn bà”), Bonjour Tristesse báo hiệu cho hình ảnh B.B (Brigitte Bardot) trở nên thời thượng và các phong trào giải phóng phụ nữ, qua những tự do cụ thể: sử dụng thuốc tránh thai, quyền phá thai,…
Cô gái trong Bonjour Tristessse mang cách sống lối nghĩ thật rõ ràng, thông minh và u buồn hòa trộn vẻ vô tư, trong sáng hợp với trình độ phát triển của lứa tuổi:
Tôi gặp Cyril ở lối vào vườn. Chàng nhẩy chồm vào tôi, ôm tôi trong hai cánh tay chàng, vừa ghì chặt tôi vào chàng một cách dữ dội vừa nói lẩm bẩm những lời lẽ ý nghĩa lộn xộn:
-Cưng của anh ơi, anh đã lo lắng quá… Lâu quá đi… Anh đã không biết cái mà em đã làm, nếu người đàn bà đó khiến em khổ sở. Anh đã không biết rằng ngay cả anh cũng có thể rất đau khổ… Anh đã qua tất cả những buổi chiều trước bãi nước một lần, hai lần… Anh đã không dè anh yêu em đến thế…
-Em cũng không dè, tôi nói.
Thật ra, điều này khiến tôi vừa ngạc nhiên vừa cảm động. Tôi tiếc hận vì trái tim đã quá mệt không thể tỏ bày với chàng sự cảm động của tôi. (tr.75)
Bạn thấy thế nào? Hơn 50 năm sau, F. Sagan vẫn luôn là cô gái hiện đại, sống động, gần gũi như bạn đồng trang lứa hôm nay.
Đồng thời, Bonjour Tristesse phản ánh thẳng thắn căn bệnh thời đại, dẫu cho thời gian phôi phai:
Trong cái ngôi nhà bừa bãi, lộn xộn này, khi thì tiêu điều, khi thì tràn ngập những hoa, vang dội những khung cảnh và những giọng khác, thường ngổn ngang những hành lý, tôi không nghĩ đến sự thứ tự, sự im lặng, sự hòa hợp mà Anne (người tình của bố, sau này chết trong một tai nạn ô tô) đi tới đâu đều mang theo như một thứ tài sản quý nhất trong mọi thứ tài sản.
Tôi rất sợ mình sẽ chán nản mà chết, chắc chắn là tôi ít sợ ảnh hưởng của nàng hơn kể từ lúc tôi yêu Cyril một cách thật sự, yêu bằng cả thể xác nữa. Tình yêu đó đã giải thoát tôi khỏi nhiều nỗi sợ hãi. Nhưng tôi sợ sự chán nản và sự yên tĩnh hơn tất cả mọi nỗi sợ. Để được yên tĩnh trong lòng, cha tôi và tôi cần có sự náo động bên ngoài. Và Anne có lẽ không chấp nhận được cái đó.
Nghe rất quen, khác chi các bạn 8X, 9X tưng tửng câu cửa miệng: “Buồn như con chuồn chuồn, chán như con gián.” Ban đầu thì ngồ ngộ vui vui, song nếu thôi bắng nhắng mà lắng lòng lại, mới chợt cảm thấy lo lo; “kinh”!
Bài đăng Mới hơn Bài đăng Cũ hơn Trang chủ