Cái tôi

(ảnh)

Xây dựng và củng cố mối quan hệ đang có đòi hỏi người trong cuộc ít nhiều sự hy sinh, vì mục tiêu chung và ham muốn gắn bó lâu dài mãi mãi.

Không thế này thì thế khác, đã là quan hệ tất đòi hỏi sự hy sinh. Vẫn biết vậy, song mỗi khi đọc được hoặc nghe ai đó quá nhấn mạnh đến sự hy sinh của họ trong quan hệ, tôi thường chẳng khỏi băn khoăn nghi hoặc.

Chuyện quyền lợi, quan tâm của một cá nhân đụng chạm với quyền lợi, quan tâm của đối tượng kia là khá rõ ràng- vấn đề chỉ tùy trường hợp mà xảy ra liên miên hoặc thi thoảng thôi.

Khi hai người buộc phải lựa chọn trong các kiểu tình huống gay cấn, thì phương thức đòi hỏi cần có luôn là sự thương lượng rốt ráo thỏa mãn đôi bên.

Nghiên cứu mới đây cho biết, chính cách thể hiện sự thương lượng này sẽ đem lại nhiều hàm ý quan trọng cho mối quan hệ. Whitton, Stanley & Markman (2007) nhận thấy có 2 cách hy sinh khác nhau.

Thứ nhất, nhìn hy sinh như "một điều tốt" gắn với các khía cạnh tích cực của quan hệ. Ý tưởng ở đây: một sự sẵn lòng hy sinh, tận hiến mình vì bạn phối ngẫu chứng thực là bạn tiến triển qua các các giai đoạn đầu của mối quan hệ. Về mặt lý thuyết, hy sinh liên kết với sự cam kết.

Lý luận của những người theo chủ nghĩa nữ quyền lại hoàn toàn khác biệt. Họ đi đến nhận định rằng, để giữ gìn quan hệ phụ nữ cảm thấy mình phải hy sinh nhiều hơn đàn ông; hy sinh, do đó, còn khiến người ta mắc trầm cảm nữa. Phát hiện tương tự cũng tìm thấy ở đàn ông, tuy các báo cáo như thế chưa đủ thuyết phục lắm.

Làm thế nào xử lý các quan điểm bề ngoài xem chừng trái ngược này? Theo Whitton và cs. (2007), giải pháp không nằm ở tự thân sự hy sinh mà chính cách thức các cá nhân nhìn nhận sự hy sinh mới là điều thiết yếu nhất.

Để định lượng nó, nhóm nghiên cứu đo lường mức độ tri nhận về sự hy sinh mang tính đe dọa cái tôi.

Kết quả, với những cặp khác giới- cả nam lẫn nữ-, chức năng quan hệ tốt hơn là gắn cùng sự hy sinh, và được họ tri nhận ít đe dọa cái tôi. Có thể lý giải, do cam kết quan hệ cao độ thực sự giảm thiểu tri nhận là đang tạo ra sự hy sinh.

Tuy thế, không giống chức năng quan hệ, những sự nối kết giữa việc đo lường độ cam kết và mức tri nhận sự hy sinh gây hại cho bản ngã chỉ thấy xuất hiện ở đàn ông (cũng trong mối quan hệ khác giới).

Điều này có thể được lý giải bởi phát hiện từ lý thuyết của chủ nghĩa nữ quyền rằng, phụ nữ cảm thấy nhu cầu hy sinh vì mối quan hệ của họ mạnh mẽ hơn đàn ông.

Nói khác đi, phụ nữ ngóng đợi cơ hội tận hiến, bất kể họ cam kết hay không; hệ quả là, tri nhận của phụ nữ về sự hy sinh không liên quan với cam kết quan hệ của họ. Đàn ông, ngược lại, chỉ thể hiện xu hướng tri nhận sự hy sinh là ít gây hại hơn khi họ cam kết quan hệ chặt chẽ hơn, do đó có sự liên quan.

Xin đừng quên, phát hiện của Whitton và cs. chỉ mới từ một nghiên cứu trên khách thể đều là người quan hệ khác giới, và 90% đối tượng tham gia đã lập gia đình.

Dù gì chăng nữa, nghiên cứu của Whitton và cs. gợi lên nhiều suy tư về cách thức chúng ta nhìn sự hy sinh trong các mối quan hệ của chính bản thân mình.