Cái tôi

"Buồn như con chuồn chuồn", "chán như con gián".

Câu cửa miệng quen thuộc của bạn trẻ ba, bốn năm trở lại đây.

Biết lợi dụng khả năng điệp vần nghe xuôi tai, những người mới lớn tạo được một hình thức diễn đạt rất phù hợp tinh thần 'hậu hiện đại': đa chiều, phức giọng, mâu thuẫn nội tại mênh mông, kết cấu đóng- mở, và tạo liên tưởng bất ngờ ở ngay chính chất liệu tìm thấy trong đời sống thường nhật.

'Chán' ghép cặp như hình bóng cùng với 'buồn'. Liệu có nên so sánh sự ngao ngán gắn mác 'thế hệ 8X' này với cơn buồn nôn hiện sinh vào thập niên 60, 70 của thế kỷ trước?

Chọn phương thức hoạt động lăng xăng, tới lui chập chờn, lên xuống lửng lơ của hai con vật tưởng chừng cách xa nhau về mọi thứ, song người đọc lại dễ dàng nắm bắt điểm chung gần gũi là hàm ẩn trạng thái quẩn quanh, bế tắc.

Tôi cũng tự hỏi, phải chăng vẻ bông đùa vui tươi cố ý phô tất tật ra ngoài ấy ("nhí nhảnh như con cá chảnh") kỳ thực phản ánh sâu xa nỗi bơ vơ, hoang mang đang dần thấm nhập vào trong ("hồn nhiên như cô tiên").

Buồn chán nảy sinh vì không am hiểu chính bản thân con người mình. Nghiên cứu bên trời Tây khẳng định: buồn chán ít khi hài lòng chấp nhận, xử lý thông suốt nhờ các kích thích bên ngoài.

Công trình của các nhà Tâm lý học Canada chứng tỏ rằng, sinh viên dễ bị buồn chán thì càng chú mục để ý đến lắm thứ không thực sự cần thiết của ngoại giới; họ gặp khó khăn trong việc định hình cảm xúc bản thân.

Tác giả Eastwood và các cộng sự tin là việc gắng sức truy cầu, tìm kiếm những khích lệ, cổ vũ bên ngoài, tách khỏi chính con người mình sẽ càng khiến chúng ta cảm thấy cô độc, biệt lập hơn:

Tựa cái bẫy cát lún, sự vùng vẫy quẫy đạp cố bám víu thêm vào nỗi buồn chán chỉ tổ càng làm chúng ta dần xa lạ với ham muốn và đam mê của chính mình-- các điểm hồi quy này mới hứa hẹn thỏa mãn đời ta.