Cái tôi

Ở đây, tiếp theo hai bài trước, sẽ trình bày các dấu hiệu rối nhiễu từ cách tiếp cận Con người- Trọng tâm trị liệu, sau đó mới đi vào khái niệm hoá thuật ngữ quen thuộc này.

(Rối nhiễu (neurosis) từng được bác sĩ William Cullen, vào 1769, giới thuyết như là khái niệm chung nhất chỉ các bệnh tâm thần.)

Thân chủ biểu lộ các cảm giác thiếu tương xứng, bất hạnh và không thoả mãn. Anh ấy không am hiểu bản thân. Anh ấy không hài lòng với các mối quan hệ hiện tại và có cảm giác mình bị mắc kẹt ở đâu đó.

Với anh, đời như cuộc tranh đấu và thật khó khăn để ra quyết định; nghi hoặc, lo lắng, sợ hãi, cảm thấy tội lỗi và đôi khi phàn nàn về những triệu chứng thể lý dai dẳng nhưng không thể tìm thấy dấu hiệu thực thể cơ bản.

Tâm trí anh còn không ngừng nghĩ đến một vài băn khoăn riêng đang chi phối mình, nếu không muốn nói là đã thành mối chú tâm duy nhất, về những buổi trị liệu.

Đau đầu, các dấu hiệu lo hãi, sức khoẻ giảm sút, quan tâm đến một đứa trẻ, bạn tình, ra quyết định, bất kỳ cái gì có thể được trình bày như là 'vấn đề'-- tất cả nhà tham vấn đều để lại hết nhằm nỗ lực trong tiếp xúc với thân chủ vượt trên mức độ những mối quan tâm tương tự.

Khi thân chủ gặp khó khăn với việc ra quyết định, anh ấy tìm kiếm lời khuyên và sự hướng dẫn từ những người khác-- gồm cả nhà tham vấn-- nhưng rồi anh không thể hành động theo bất cứ lời khuyên nào.

Anh thổ lộ theo một cách thức thiếu thích đáng, gặp khó khăn với việc biểu lộ bản thân thật rõ ràng và quan tâm quá mức ý kiến của mọi người về mình.

Anh cố gắng làm vui lòng mọi người và dường như chẳng biết chính bản thân mình cần gì hoặc muốn gì.

Anh hy vọng nhà tham vấn có thể giúp anh cảm thấy tốt hơn, cùng lúc với sự lo lắng rằng nhà tham vấn sẽ chăm bẵm anh.

Có thể anh ấy là trường hợp Matthew dưới đây, một sự minh họa về thực trạng phá hoại của các điều kiện tưởng thưởng:

Matthew: Đôi khi tôi cảm thấy bản thân mình hoàn toàn có lỗi. Tại sao tôi không giống như anh trai tôi, thích giao tiếp với bên ngoài và tự tin, dễ thương hơn. Tôi tự hỏi liệu mọi điều rồi ra sẽ khác biệt..

Nhà trị liệu: Đôi khi anh có thể thực sự thấy chán nản- cảm giác khốn khổ, ganh tỵ và tuyệt vọng...

Matthew: Bà nói đúng. Tôi nên tự kiềm chế mình. Thật không phải khi tôi ganh tỵ với anh trai tôi. Tôi ân hận... Tôi không nên than van quá nhiều như thế. Bà muốn nghe một sự thay đổi tích cực.

Nhà trị liệu: Matthew, tôi thực sự nghe những gì đang gây khó khăn cho anh hiện nay. Kiểu như chẳng ở đâu anh gặp được chuyện gì tốt cả. Và anh lo lắng về những gì tôi có thể nghĩ về anh.

Matthew [mắt ngấn lệ]: Tôi ghét cảm nhận theo đúng cách này-- tôi hoảng lên là bà sẽ chăm bẵm tôi. Nhưng vâng, đôi khi tôi không thể chịu đựng nổi anh mình...

Nguồn: Mearns, 2003: 106-107.

[Ngày mai: Khái niệm hoá rối nhiễu từ góc độ tiếp cận Con người- Trọng tâm].