Cái tôi

Trong quan hệ trị liệu với thân chủ mắc rối loạn nhân cách, quyền hạn, sự tin cậy và an toàn trở thành những vấn đề hệ trọng.

Thân chủ cần được cảm thấy an tâm và sự chân thành, rõ ràng của nhà trị liệu về các ranh giới, cam kết, nguyên tắc và mong đợi trong quan hệ trị liệu thì quan yếu cho chính nhà trị liệu cũng như sự an toàn của thân chủ.

Thân chủ vốn thường cảm thấy mình vô dụng, chẳng ai ưa thích, thiếu khả năng yêu thương và không được chấp nhận sẽ tái tạo lại các kiểu hình quan hệ khiến cho những cảm nhận này được xác quyết và đây là thách thức chủ yếu đối với nhà trị liệu.

Giận dữ, cự tuyệt, mê hoặc và thù địch có thể được thân chủ sử dụng như là các cách phòng vệ chống lại việc trở nên thân mật.

Hiểu biết thấu cảm có thể không tới quá dễ dàng đối với nhà trị liệu. Các trải nghiệm của thân chủ có khả năng rất khó nắm bắt khi họ dường như hời hợt hoặc quá độ.

Vì thế, một khi thân chủ không phản ánh trải nghiệm riêng tư thì có khả năng họ không tri nhận được sự thấu cảm của nhà trị liệu: trải nghiệm thấu cảm hoàn toàn xa lạ đối với anh ta.

Chấp nhận sống cùng một thân chủ như thế có thể là sự đe doạ hoặc thách thức- cả trong và ngoài quan hệ trị liệu; thật không dễ dàng và bất khả, nếu nhà trị liệu chẳng có một mức độ hiểu biết thấu cảm về thế giới của thân chủ.

Nhà trị liệu có thể cảm thấy cực kỳ nguy hiểm khi sống thực tế trong quan hệ với thân chủ rối loạn nhân cách. Để lộ ra toàn bộ con người mình có thể khiến nhà trị liệu cảm thấy tổn thương và dễ bị tấn công hay từ chối.

Thể hiện ước muốn được trung thực, thích đáng có thể làm cho nhà trị liệu nhận ra chính mình phải chịu đựng với kiểu hình quen thuộc của thân chủ-- ở đó, người ta có thể bị lạm dụng hoặc là kẻ lạm dụng, nạn nhân hoặc tên tấn công.

Lưu giữ quan hệ với thân chủ mắc rối loạn nhân cách có thể là cuộc đấu tranh đích thực đối với nhà trị liệu, hoặc đòi hỏi nhà trị liệu phải lèo lái khó khăn giữa ước muốn chấp nhận quan hệ và thể hiện toàn bộ con người mình với nhu cầu bảo vệ bản thân.

Một khi nhà trị liệu còn chưa nhận thức thật đủ đầy về tính dễ bị tổn thương của bản thân và những chuyện cá nhân không kiên quyết được, thì chừng đó nhà trị liệu còn lâm vào trạng thái hoặc là quá dính líu hoặc cố tránh né, sợ liên lụy.

Sự thay đổi mang tính trị liệu rất có khả năng xảy ra, thông qua trải nghiệm của thân chủ về sự nhất quán ((consistency) và bền lâu (durability) của nhà trị liệu trong sự chấp nhận thấu cảm, đem lại cho thân chủ trải nghiệm về con người đáng giá.

Sự thể hiện cởi mở, không hề lạm dụng của nhà trị liệu có thể đem lại cho thân chủ một trải nghiệm mới mẻ về chính mình trong quan hệ, tạo ra một sự nhận thức khác biệt về bản thân anh ta và về những người khác.

Còn hơn cả sự chỉnh sửa hoặc xoá bỏ mức độ tàn phá ghê gớm trước đây đối với cái tôi, thái độ của nhà trị liệu có thể giúp thân chủ tạo ra những mối quan hệ ngày càng thoả mãn hơn và sử dụng các tiềm năng của bản thân để xây dựng chính mình theo một cách thức ngày càng hữu ích, tích cực hơn.

Dưới đây là trải nghiệm của 'Sandy'-- bệnh nhân cách đây khoảng 25 năm theo trường phái trị liệu Orthogenic của Bruno Bettelheim ở Chicago (Hoa Kỳ). Sandy cho chúng ta thấy khả năng anh ta thấu hiểu nội tâm về sự hứa hẹn và đe doạ từ việc được nhà trị liệu giúp đỡ, hỗ trợ. Không nghi ngờ gì là phải cẩn trọng với kiểu thân chủ như thế này.

'Sandy'

Gã có bố mẹ đôi khi dễ thương và đôi khi hết sức khó chịu suy nghĩ rằng, cách thức thế giới là như thế.

Giờ đây, với trường hợp của tôi, thế giới đó đã là ra sao. Vào thời điểm vào trường, tôi nghĩ sự khó khăn-- trong số những điều khác-- là tôi phải đương đầu với Patti (nhà trị liệu của anh ta)-- một con người trong sáng rất hiếm thấy, một con người cực kỳ tình cảm và là một con người tao nhã.

Tôi không có khả năng chấp nhận sự trìu mến, yêu thương mà thậm chí còn tức giận nhiều hơn nữa, bởi vì mọi người muốn chấp nhận sự yêu thương.

Nhưng nếu bạn quy định chính mình không được chấp nhận sự yêu thương bởi vì, nếu chấp nhận nó thì chính bạn cho phép mình tiếp tục gây ra sự suy sụp, một khi chấp nhận nó là bạn đang đặt bản thân vào vị trí bị đòi hỏi phải tiêu diệt con người mình.

Vậy nên, bạn nhận ra chính mình trong một tâm thế không dám hy vọng rằng, tình cảm là đích thực và bạn duy trì việc kiểm tra, thử nghiệm (testing) nhằm khám phá xem tình cảm quả thực như vậy chăng, và đó là tiến trình-- từng bước một-- bạn khám phá xem tình cảm đích xác thế hay không.

Có thể rằng, theo một nghĩa nào đấy, lý giải nhu cầu của cá nhân tôi muốn làm tổn hại những người thuộc kiểu đó, bởi vì tôi cần khám phá xem nếu tôi làm tổn hại họ thì tình cảm yêu thương sẽ còn tiếp tục diễn tiến nữa hay không...