Cái tôi

Tạp chí CyberPsychology & Behavior mới đây đăng nghiên cứu khảo sát mức độ thân mật (intimacy) của 546 đối tượng tiếp xúc mặt đối mặt và có các mối quan hệ lãng mạn thông qua máy vi tính (hoặc 'ảo').

Theo đó, như giới truyền thông khẳng định và các dịch vụ hẹn hò trên mạng quả quyết, trong khi quan hệ lãng mạn qua máy tính thể hiện một số chừng mực nhất định, thì người ta lại nhận thấy mức độ thân mật tỏ ra sâu sắc hơn ở tất cả đối tượng tiếp xúc mặt đối mặt.

Kết quả nghiên cứu cũng chứng tỏ các cá nhân có quan hệ ảo, trên mạng kém thân mật hẳn trong các mối quan hệ mặt đối mặt-- so với số đối tượng chỉ duy trì độc nhất quan hệ mặt đối mặt; điều này gợi ý rằng, họ có xu hướng quay sang gắn bó ảo, trên mạng sau những trải nghiệm đầy khó khăn, thử thách trong quan hệ mặt đối mặt.

Nghiên cứu trên góp phần tìm hiểu thế giới ảo phức tạp và cung cấp thông tin thú vị về những mối quan hệ lãng mạn trên mạng ngày càng trở nên quen thuộc cùng với sự phát triển hệ thống Internet.

Tuy nhiên, nó cũng bộc lộ vài câu hỏi chất vấn về kết quả thu được.

Chẳng hạn, liên quan đến cái gọi là sai số mẫu (sampling error).

Theo lý thuyết, mẫu sẽ mang tính đại diện nếu mọi thành viên của tổng thể (population) đều cùng có cơ hội được lựa chọn vào mẫu như nhau; ngoài ra, nó phải gồm đủ các đặc tính chứa trong tổng thể. Kích cỡ (size) và tính đồng nhất (homogeneity) đảm bảo cho khả năng đại diện của mẫu.

Với nghiên cứu trên, số phụ nữ chiếm tỷ lệ gấp đôi ở cả hai nhóm; mặt khác, chỉ có 15% trong tổng số 546 khách thể thuộc nhóm tham gia quan hệ lãng mạn thông qua máy tính ('ảo').

Thứ hai, về độ hiệu lực hay ứng nghiệm (validity): khái niệm được xác định như là mức độ chính xác mà một test nào đó đo đúng cái cấu trúc mà nó được thiết kế ra để đo.

Cụ thể ở đây, không biết thực sự độ hiệu lực của nghiên cứu trên như thế nào trong việc đo mức độ thân mật của quan hệ trên mạng.

Bởi chắc chắn là, ví dụ như Thang đo Yêu đương của Rubin (Rubin Love's Scale)-- phát triển vào 1970-- không thể là ứng cử viên sáng giá để được sử dụng cho việc đo điều gì đấy chưa thành hình vào thời điểm thang đo này ra đời. Một số items của nó chủ yếu để đo sự thân mật thể lý (physical intimacy), hơn là sự thân mật cảm xúc hoặc bất kỳ kiểu thân mật nào khác.

Hoặc giả dụ Thang đo thứ cấp Thân mật của Sterberg (Sternberg's Intimacy Sub-scale)-- nguyên bản vào 1990-- cũng hầu như xuất hiện trước thời điểm nảy sinh các 'quan hệ ảo'. Trong khi thang đo này có ít items tập trung vào sự thân mật thể lý so với thang đo của Rubin, thì không khó suy đoán rằng mục đích ngầm định của nó phải nhằm đo loại thân mật truyền thống nào đó.

Rõ ràng, sự thân mật trên mạng hoàn toàn khác biệt về chất so với sự thân mật mặt đối mặt; và vì thế, bản chất của kiểu thang đo truyền thống này không thể xử lý, chỉ ra những biểu hiện khác biệt như thế.

Wow, rốt cục, liệu người ta có mối quan hệ thân mật, sâu sắc trên mạng hay không? Câu trả lời dứt khoát là: Chắc bắp luôn (nếu không muốn ví dụ, chat chít và game).

Thế còn phẩm chất khác biệt của chúng so với các mối quan hệ mặt đối mặt? Cực kỳ có thể chứ.

Và chúng ta đã đo được sự khác biệt ấy cũng như mô tả đầy đủ về nó? Không dám, chưa đâu.