Cái tôi

Tình anh em là tình yêu giữa những kẻ ngang hàng, tình mẹ là tình yêu đối với kẻ yếu ớt.

Dù có khác biệt nhau chúng có điểm chung là, tự bản chất đích thực, chúng không bị hạn hẹp vào một người.

... Trái với tất cả hai loại tình yêu ấy là tình yêu dục lạc; đó là sự ham muốn nhắm phối hợp toàn diện, nhắm hợp nhất với một kẻ khác.

Tự bản chất nó cực đoan và không phổ biến; có lẽ đây là một hình thức lường gạt của tình yêu.

... Ham muốn dục tình nhắm đến chỗ phối hợp- và không phải chỉ là một đòi hỏi sinh lý, giải tỏa một áp chế đau đớn.

Nhưng ham muốn dục tình còn có thể được kích thích bởi ưu tư về cô độc, bởi ước vọng muốn chinh phục hay được chinh phục, bởi sự hư ảo, bởi ước vọng muốn bức khổ hay ngay cả muốn hủy diệt, chẳng khác nào nó có thể được kích thích bởi tình yêu.

Hình như ham muốn dục tình có thể dễ kết nối với và được kích thích bởi bất cứ một xúc cảm mãnh liệt nào đó, mà tình yêu chỉ là một tình yêu của xúc cảm ấy.

Bởi vì ham muốn tình dục được ghép với ý niệm về tình yêu, họ dễ bị đánh lạc hướng để đi đến kết luận rằng họ yêu nhau khi họ ham muốn kẻ khác về mặt cơ thể, thì yêu có thể làm hứng khởi ước vọng nhắm hợp nhất tính dục; trong trường hợp này, tương quan có thể thiếu tham dục, thiếu một ước vọng muốn chinh phục hay được chinh phục, nhưng được nối kết với sự mẫn cảm.

Nếu ham muốn nhắm hợp nhất về cơ thể không được kích thích bởi tình yêu, nếu tình yêu dục lạc cũng không phải là tình huynh đệ, nó không bao giờ dẫn đến chỗ hợp nhất trong ý nghĩa cuồng lạc, tạm thời hơn.

Sự quyến rũ tính dục đôi khi tạo nên ảo tưởng về hợp nhất, nhưng không có tình yêu "hợp nhất" này để lại những khách lạ lại cách biệt nhau như trước kia- đôi khi nó làm cho họ cả thẹn nhau, hay cả đến ghét nhau, bởi vì ảo tưởng đã đi mất họ cảm thấy cách xa lạ nhau rõ rệt hơn trước nữa.

Sự mẫn cảm không phải là, như Freud tin tưởng, một sự thoáng qua của bản năng tính dục, nó là hậu quả của tình anh em, và hiện hữu trong những hình thức cơ thể cũng như phi cơ thể.

... Người ta không để ý đến một yếu tố quan trọng trong tình yêu dục lạc, đó là ý chí. Yêu một người nào đó không phải chính là một cảm giác- nó là một quyết định, một phán đoán, một ước định.

Nếu tình yêu chỉ là một cảm giác thì sẽ không có cơ bản cho ước định để mà yêu nhau mãi mãi. Một cảm giác hiện đến và có thể bỏ đi. Làm sao tôi có thể quyết đoán rằng nó sẽ lại mãi mãi, khi hành vi của nó không bao hàm phán đoán và quyết định?

Xét những quan điểm này ta có thể đi đến quyết định lập trường theo đó tình yêu nhất định là một hành vi của ý chí và phó thác, và do đó tự căn bản của nó không xét đến vấn đề hai kẻ ấy là ai.

Hôn nhân được sắp đặt bởi những kẻ khác, hay là kết quả của sự lựa chọn cá biệt, một khi hôn nhân được thành tựu, hành vi của ý chí phải đảm bảo sự liên tục của tình yêu.

Quan điểm này hình như bỏ quên cá tính nghịch lý của bản chất con người và của tình yêu dục lạc.

... Vậy thì, cả hai quan điểm, theo đó tình yêu dục lạc như là sự quyến rũ hoàn toàn cá biệt, độc nhất giữa hai người riêng biệt. Cũng như quan điểm khác,cho rằng tình yêu dục lạc chỉ là một hành vi của ý chí, cả hai đều đúng- hay, nói cho chí lý, chân lý không ở quan điểm này cũng không ở quan điểm kia.

Từ đó, ý niệm về một tương quan có thể dễ tan biến nếu người ta không thành công với nó, ý niệm này cũng sai lầm như ý niệm cho rằng tương quan không thể bị tan biến bất cứ dưới trường hợp nào.

[Fromm, E. Phân tâm học tình yêu. Tuệ Sĩ dịch// (Đỗ Lai Thúy biên soạn). (2003). Phân tâm học và tình yêu. Hà Nội: Nxb. Văn hóa- Thông tin, tr. 240- tr.245]

@ Cập nhật, 04.5.2008: BBC đăng tải một bài viết đáng chú ý về "nghiện sex" và giải thích tại sao đó không phải là chuyện nghiện ngập, cho dù nó có thể tạo ra vấn đề.