Cái tôi

Lần cuối cùng bạn khóc là khi nào?

Thực tế, khóc là chuyện thường trong trị liệu. Các chuyên gia dày dạn kinh nghiệm thi thoảng cần phải tự nhắc mình nhớ rằng, khóc trong giờ trị liệu có thể là điều bình thường; và họ cũng muốn kẻ đang tập sự, học việc (cả thân chủ nữa) biết như thế.

Tuy đa phần vẫn luôn tâm niệm nguyên tắc nghề nghiệp, song tôi đoán, nhìn người đổ lệ chắc chắn là một kinh nghiệm nao lòng và thương cảm.

Khóc trước mặt một người lạ thực sự khá hiếm khi xảy ra; nhà trị liệu giờ đây có thể thoải mái với tình huống ấy, thân chủ thì không hoàn toàn...

Ai mới chứng kiến lần đầu e sẽ bối rối, lo lắng lắm với khoảnh khắc thân chủ mắt tự dưng ưa ứa, rưng rưng lệ hoặc oà khóc tức tưởi, tu tu tưởng chừng bất tận.

Dĩ nhiên, học viên tập sự không quá sợ hãi vì tự cáo buộc rằng thân chủ khóc vì sự hiện diện của mình; có lẽ, chính xác hơn, học viên cho rằng sự bức xúc, căng thẳng của thân chủ là do lỗi bản thân đã thiếu kỹ năng hỗ trợ và độ nhạy cảm cần thiết. Thậm chí, học viên còn dễ nghĩ đến chuyện phải tìm cách nhanh chóng xử lý tình huống tế nhị này.

Sách vở và kinh nghiệm tiền bối chỉ bảo: trong trị liệu, người ta sẽ khóc vì hàng tá lý do, thường là chẳng dính dáng chi đến nhà trị liệu; biết được khóc là bình thường như thế nào, giúp ta nghĩ ra cách đáp ứng thích hợp.

Các nguyên tắc nghề nghiệp và định hướng trị liệu tất sẽ ảnh hưởng đến cách đáp ứng với việc khóc của thân chủ.

Tuy nhiên, dường như cũng có một số bước cơ bản giúp người trong cuộc tạo nên tình huống ngày càng thoải mái hơn cho tất cả: nên phản ứng cách chi, chuẩn bị như thế nào, nói và làm gì, phải tiếp tục liệu trình ra sao đây?

Khi thân chủ bắt đầu khóc, nếu không tin chắc lý do thì nên tránh một số đáp ứng như kiểu "Không sao cả, sẽ ổn thôi mà!" (nhà trị liệu biết chuyện đó như thế nào?); hoặc "Lúc này, không cần phải khóc thế" (điều gì khiến nhà trị liệu tuyên bố tự tin vậy?)

Hơn nữa, sự xúc chạm thể lý (chạm vai, nắm nhẹ tay chẳng hạn)-- nếu không biết lý do tại sao thân chủ khóc-- có thể gợi lại tổn thương thể lý hoặc cảm xúc (bị lạm dụng tình dục hồi bé chẳng hạn); một cách công bằng, sự tiếp xúc thể lý có thể được diễn dịch như là sự kiện thân chủ xúc động bởi những xúc cảm bối rối về nhà trị liệu.

Đáp ứng thông thường nhất: đưa cho thân chủ đang đổ lệ hộp khăn giấy. Đây là cử chỉ tích cực, hỗ trợ về phía nhà trị liệu, nó duy trì sự cam kết với thân chủ và cho họ một chút xao lãng thể lý khỏi những suy nghĩ căng thẳng. Rồi thân chủ sử dụng khăn mà lau nước mắt, trong khi đó nhà trị liệu có thời gian bình ổn và đợi thân chủ xong việc để tiếp tục cuộc trò chuyện.

Như nhiều người khác, tôi thích nghĩ rằng khóc là một cách thức giao tiếp. Không phải ai khi nói cũng nhìn thẳng vào mặt người đối diện (ngó xuống sàn nhà hoặc ngóng ra cửa sổ); nên khóc cũng là một cách truyền thông, và ta nên đợi cho họ ra dấu hiệu (bằng mắt hoặc các phương tiện khác) rằng ta được phép nói.

Thường thì những lời đầu tiên của thân chủ sau khi nín khóc sẽ ám chỉ rằng họ thật là ngớ ngẩn, họ không muốn làm phiền thế này, v.v... tạo cơ hội cho nhà trị liệu phản hồi nhằm bình thường việc khóc ("Nhiều người đến đây để khóc: đó là lý do vì sao chúng tôi có sẵn hộp khăn giấy"); và nhà trị liệu thiết lập viễn tượng của thân chủ theo kiểu phản ứng của họ- tuỳ thuộc cách tiếp cận trị liệu riêng ("Tôi tự hỏi những gì xảy đến trong cô khi cô bắt đầu khóc?")

... Nhìn chung, với những sinh viên và người tập sự mới vào nghề đang phải đương đầu trước vô vàn điều việc rắc rối, phức tạp của chuyên ngành tâm lý học, tâm thần học và sức khoẻ tâm thần thì bất cứ quy tắc, mẹo mực đơn giản và dễ nhớ nào xem ra cũng đều được chào đón nhiệt liệt!

Và tôi nhớ, một nữ thân chủ đã khóc ướt đẫm cả cái khăn tay bằng vải của tôi. Không có sẵn hộp khăn giấy bên cạnh, tôi chẳng thể biết xử lý cách nào hơn.

Thế vẫn còn rất may mắn, vì ở ngoài kia "trời cũng giăng sầu- cho từng cơn mưa lũ xoáy trong tâm hồn... thành phố buồn thiu..." khi người yêu tôi khóc...