Khi nói tới nhân cách, đa phần các nhà tâm lý học thuận theo định nghĩa "các mẫu hình liên quan thật sâu xa, bền bỉ của những suy tư, cảm xúc và hành vi phân biệt người ta với nhau".
Suốt thời gian dài, các lý thuyết gia cho rằng nhân cách không hề thay đổi dưới bất cứ phương thức ý nghĩa nào, một khi cá nhân đạt tới độ tuổi trưởng thành.
Tuy thế, nghiên cứu gần đây khuyến nghị: nhân cách thay đổi chẳng những ở độ tuổi trưởng thành mà còn cả ở tuổi già nữa.
Hai nhà tâm lý học Brent Roberts & Daniel Mroczek tiến hành xem xét lại tài liệu phản ánh cách chúng ta thay đổi ra sao khi trưởng thành.
Người trung niên dường như đạt điểm số nhất quán cao hơn so với người trưởng thành trẻ ở sự hài lòng, thỏa thuận và sống có lương tâm, chu đáo; song họ lại thấp điểm với chuyện lý giải sự việc ít nhiều vượt trội, phản ứng cảm xúc vững vàng và cởi mở.
Xem ra, sự thay đổi tính hài lòng, thỏa thuận diễn ra ấn tượng nhất khi lớn tuổi hơn, và đáng chú ý sau 50.
Điều cốt yếu cần nhớ, những sự thay đổi nhìn chung xảy đến trong nhân cách với hầu hết người có tuổi là họ dần trở nên niềm nở thân thiện, tự tin, trách nhiệm và bình thản hơn.
Thức nhận rằng nhân cách đổi thay theo suốt tháng năm đời mình thực sự tạo nên nhiều hàm ý lớn lao với mỗi một chúng ta. Không những chỉ quan tâm thay đổi luôn có khả năng diễn ra mà còn cần hiểu biết cách thức diễn ra sự đổi thay nữa.
Với tư cách là một khoa học, tâm lý học phải cung cấp tốt hơn hiểu biết về các trải nghiệm phát triển thực sự tác động tích cực tới nhân cách.
Đã có một vài nghiên cứu cho thấy một mối quan hệ mang tính cam kết thì gắn bó chặt chẽ với các nét nhân cách tích cực như sự nồng nhiệt và vững vàng cảm xúc.
Dưới góc độ cá nhân, thông tin này xác quyết khả năng thay đổi và mỗi ngày chúng ta có thể đưa ra các quyết định giúp bản thân mình hướng tới một con người tốt đẹp hơn.
May mắn thay, tâm lý học cũng có nghiên cứu tỏ lộ nền tảng sinh học của lối suy nghĩ tích cực, cho thấy làm thế nào mà một nhân sinh quan tràn đầy hy vọng lại có thể tác động tích cực tới sức khỏe.
Con người chúng ta vốn là giống loài tích cực mà. Thực tế, các nhà tâm lý học đã thiết lập từ lâu rồi rằng con người ta có xu hướng tích cực một cách không thật hợp lý.
'Định kiến lạc quan'-- như tên gọi-- giải thích sự kiện là chúng ta mong mỏi sống thọ hơn và thành đạt hơn, cũng như khuynh hướng ước tính quá thấp những thứ như bệnh tật hiểm nghèo và ly dị.
Mang bản chất thích nghi, xu thế vừa nêu-- theo tuyên bố của nhiều nhà nghiên cứu-- là quan điểm tích cực thôi thúc chúng ta lập kế hoạch cho tương lai và thậm chí, gây hiệu quả về lâu về dài với sức khỏe thể lý của chúng ta.
Nghiên cứu đăng trên tạp chí Newsweek vừa dẫn đẩy ý tưởng đi xa hơn, rằng cái nhìn lạc quan là một nét nhân cách dựa trên nền tảng thần kinh sâu sắc: khi chụp quét, bộ não của người lạc quan thực sự lóe sáng hoàn toàn khác biệt so với số đối tượng bi quan hơn khi họ nghĩ về các sự kiện tương lai.
Và giờ là lúc thích hợp để trình bày về người lớn tuổi.
Bài báo mô tả các nghiên cứu khẳng định rằng so với nhóm bạn trẻ thì ở người lớn tuổi, sự chú ý trải rộng ra nhiều; chính khả năng này khiến cho người lớn tuổi biết hết sức chính xác hơn hẳn bạn trẻ về một tình huống và thông điệp gián tiếp.
Chẳng hạn, người lớn tuổi phải dành thời gian nhiều hơn để đọc các thông điệp bị làm ngắt quãng bởi những cụm từ ngữ không ngờ nổi, song chính họ lại dễ dàng thành công hơn trong việc buộc phải trả lời các câu hỏi nằm - ngoài - câu - chữ.
Với đời sống thực, điều đó đem lại nhiều thuận lợi cho người lớn tuổi-- nơi mà thông tin rõ ràng không phải luôn luôn được xem là quan trọng hoặc sẽ trở nên quan trọng.
Có lẽ, ý nghĩ thông thường rằng người lớn tuổi thì khôn ngoan hơn xuất phát từ chuyện đối tượng lớn tuổi nắm giữ nhiều thông tin từ một tình huống, và họ có khả năng nối kết nó-- một cách so sánh-- với lượng thông tin phổ quát lớn hơn đã tích lũy được.
Xét theo một nghĩa, mọi sự đều mộng ảo và hão huyền, nhưng dù vậy, bạn tiếp tục làm với thái độ hài hước.[Rinpoche, Sogyal. (2006). Mỗi ngày trầm tư về sinh tử. Thế Hùng chuyển ngữ, Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, tr. 89].
Chẳng hạn, nếu bạn đang đi dạo thì không cần phải trang trọng hay e dè mà, hãy thảnh thơi đi hướng tới khoảng trống khoáng đạt chân lý.
Khi ngồi, bạn hãy là thành trì của chân lý.
Khi ăn, bạn hãy cho những thói tiêu cực và ảo tưởng của bạn vào cái bụng của chân không.
Và khi đi cầu, hãy coi như tất cả những u mê ám chướng đều được rửa sạch và bị cuốn đi.
Tôi lặng ngắm các cặp mẹ con nhiễm HIV/ AIDS rộn ràng tham gia lễ hội Vesak 2008 tại ngôi chùa cách không xa bến xe Giáp Bát ồn ào náo nhiệt.
Nắng chiều mùa hạ gay gắt thế mà vào đến chốn cửa thiền xem chừng bớt hanh hao, Pháp Vân như đám mây nhiệm mầu dịu mát che chở những thân phận bất hạnh.
Còn gặp nhau thì hãy cứ thươngHai khổ thơ trong bài Còn Gặp Nhau của nữ sĩ xứ Huế Tôn Nữ Hỷ Khương được chép trên mành treo cùng chiếc phong linh tre trúc; gặp lúc gió ghé qua là khua lắc, trêu đùa nhau ý nhị.
Tình người muôn thuở vẫn còn vương,
Chắt chiu một chút tình thương ấy
Gửi khắp muôn phương vạn nẻo đường.
Còn gặp nhau thì hãy cứ chào
Giữa miền đất rộng với trời cao,
Vui câu nhân nghĩa, tròn sau trước
Lấy chữ chân tình gửi tặng nhau.
Tối. Tại Viện Goethe, nghe nhân vật nổi tiếng Erich Wulff nói chuyện "Bạo lực trong và sau chiến tranh và những nỗ lực hàn gắn ở Đức".
Ông già ngoài 80 tuổi nhấn mạnh đến tâm thế không khắc phục nổi quá khứ Nazi của người Đông Đức; về nỗ lực lưu giữ sự vô tội của thế hệ thứ 3; rằng, sự tĩnh tâm trong mỗi con người là đích đến quá cao.
Những ý kiến trao đổi lưu tâm sâu sắc tới "sự im lặng tập thể", dối lừa; hiện tượng Mậu Thân 68 được dùng để soi xét, xử lý vấn đề của chính bản thân công dân Đức.
Như thế, thấy rõ ràng là cả Việt Nam và nước Đức chung một niềm đau khi nhìn câu chuyện chia cắt đất nước qua lăng kính so sánh văn hóa.
Để rồi cuối ngày, lúc đứng đợi xe bus trên phố Nguyễn Biểu, cá nhân tôi thêm dịp nhận ra thế giới ta bà này thật đáng sống; nó luôn đón chờ được khám phá và không khỏi ngưỡng mộ Tạo hóa.
Nhất định nỗi đau thời dĩ vãng cần được tập trung mổ xẻ, vì tâm thế bình an cho người và cho mình, hướng tới một cộng đồng hạnh phúc.
(Ngón Tay Giữa của Ngày Tận Thế)
I think about dying. tôi suy tư về sự chết.
About disease, starvation, Về bệnh tật, đói sức,
violence, terrorism, war, bạo lực, khủng bố, chiến tranh,
the end of the world. thế giới tàn canh từ nay chấm hết.
It helps Trầm ngâm đẫm cực
keep my mind off things. giúp tâm trí tôi buông bỏ mọi điều.
Tròn một năm trước thế sự phân vân thì đã không đành rồi, mà cái nỗi lăn tăn cũng hóa dài rộng vô cớ vì mọi nhẽ mơ màng quá độ.
Tháng Năm này chợt tập đại thành lắm nàng đỏng đảnh...
Giá cả biến động, tình hình cơm gạo phập phù khiến đời sống dân nghèo thêm phần xất bất xang bang.
Chắc chắn tháng Năm đang sắp chạm mặt gần gũi đây sẽ quy tụ lắm nàng à ơi để các chàng độc thân nhún nhường thương lượng, chăm bẵm chuyện lập gia đình.
Lối suy nghĩ "mọi thứ đều tồi tệ dưới thời Saddam (Hussein)" đã phải trả giá bằng nỗi ô nhục tại nhà tù mang tên "Abu Ghraib" vừa vặn 4 năm nay, để lại nỗi sợ hãi và tâm trạng dễ dàng buông xuôi.
Một so sánh gần gũi và nóng hổi tính thời sự cho tháng Năm lắm nàng tôn thờ dân tộc chủ nghĩa.
Một ngày khởi đầu, mặc kệ Hà Nội mưa rơi rỉ rả thay cho vẻ khẽ khàng mát mẻ-- như thói thường bất trắc của dự báo thời tiết ba miền.
Tháng Năm hoa huệ chuông nở rộ, lắm nàng thành tâm ước nguyện My Wish những điều tốt lành, vì đây dường như là thời điểm ấn tượng của mọi điều có thể...
Tóm tắt sơ bộ cuốn 7 Tri Thức Tất Yếu Cho Nền Giáo Dục Tương Lai (Edgar Morin, UNESCO1999, Tia sáng 2007, Nguyễn Hồi Thủ dịch, tr. 13- tr. 19)
Chương I. Sự đui mù của nhận thức: sai lầm và ảo tưởng
- Điều đáng chú ý là giáo dục, nhằm truyền đạt tri thức, lại đui mù trước nhận thức của con người, những cơ cấu, những khuyết tật, những khó khăn, những xu hướng dẫn đến sai lầm và ảo tưởng của nó, và chẳng hề quan tâm gì đến việc làm cho người ta biết được cái nhận thức nghĩa là gì.
- Thật vậy, nhận thức không thể được xem là một công cụ có sẵn (ready made) có thể đem dùng mà không cần tìm hiểu bản chất.
Vì vậy, nhận thức về nhận thức phải được xem là một điều tất yếu hàng đầu để sửa soạn cho việc đối phó với những nguy cơ sai lầm và ảo tưởng vốn thường trực sống bám vào đầu óc con người.
Trong cuộc chiến sống còn để bảo vệ sự sáng suốt, vấn đề chính là làm sao vũ trang cho từng đầu óc con người.
- Trong giảng dạy cần đưa vào và phát triển việc nghiên cứu các đặc điểm trí óc, tinh thần, văn hóa của tri thức con người, những tiến trình và phương thức của nó, những xu thế cả về tâm lý và văn hóa hay đưa nó đến sai lầm và ảo tưởng.
Chương II. Những nguyên tắc để có một nhận thức thích đáng
- Một vấn đề chính luôn ít được chú ý là cần phát triển một nhận thức với khả năng nắm bắt những vấn đề tổng quát, cơ bản để đặt vào trong đó những nhận thức từng phần và địa phương.
- Sự thắng thế của một nhận định phân mảnh theo từng ngành, cái thường làm cho con người không thể chắp nối lại được các liên hệ giữa những bộ phận và các toàn thể, phải nhường cho một thứ nhận thức có khả năng nắm bắt những đối tượng trong bối cảnh, trong tổ hợp, trong tổng thể của chúng.
- Cần phát triển năng lực tự nhiên của đầu óc con người trong việc đặt tất cả những thông tin của nó vào một bối cảnh và một tổng thể.
Cần giảng dạy những phương pháp cho phép nắm bắt những tương quan và những ảnh hưởng tương hỗ giữa cái bộ phận và toàn bộ trong một thế giới phức tạp.
Chương III. Giảng dạy về hoàn cảnh con người
- Con người đồng thời mang các tính chất vật chất, sinh vật, tinh thần, văn hóa, xã hội, lịch sử.
Chính cái nhất thể phức hợp của bản chất con người này lại là cái hoàn toàn bị phân rã thành nhiều ngành trong giáo dục, và ngày nay không thể biết được con người là thế nào, trong khi mỗi cá nhân, ở bất kỳ đâu, đúng ra phải hiểu và ý thức được đặc điểm phức hợp của cả căn cước riêng tư lẫn căn cước mình có chung với những con người khác.
- Vì thế, hoàn cảnh con người phải trở thành một đối tượng cơ bản của tất cả mọi sự giảng dạy.
- Chương này chỉ ra bằng cách nào, từ những bộ môn hiện có, có thể nhận diện được tính thống nhất và tính phức hợp của con người bằng cách tập hợp và tổ chức những tri thức manh mún trong các khoa học tự nhiên và khoa học nhân văn, trong văn học và triết học, và cho thấy mối liên hệ không thể tách rời giữa tính thống nhất và tính đa dạng của tất cả những gì thuộc về con người.
Chương IV. Giảng dạy căn cước địa cầu
- Số phận từ nay mang tính chất toàn cầu của nhân loại là một thực tế then chốt khác đang bị giáo dục bỏ quên.
Nhận thức về các phát triển của thời đại toàn cầu và về căn cước địa cầu phải trở thành một trong những đối tượng hàng đầu của giáo dục.
- Nên giảng dạy lịch sử thời đại toàn cầu, bắt đầu bằng sự thông thương tất cả các lục địa với nhau từ thế kỷ XVI, chỉ ra bằng cách nào mà tất cả các thành phần của thế giới đã trở nên hỗ tương liên đới, nhưng không vì vậy mà che giấu những áp bức, thống trị đã hoành hành và đang còn tàn phá nhân loại.
- Sẽ phải chỉ ra mặc cảm về khủng hoảng toàn cầu đã trùm lên thế kỷ XX, để thấy rằng nhân loại từ nay đang cùng đứng trước những vấn đề sống còn, trở thành một cộng đồng mang cùng một số mệnh.
Chương V. Đương đầu với những bất xác định
- Khoa học đã dẫn chúng ta đến với nhiều xác tín, nhưng trong suốt thế kỷ XX nó cũng cho chúng ta thấy không biết bao nhiêu lĩnh vực không chắc chắn.
Giáo dục phải bao hàm một sự giảng dạy những bất xác định đã xuất hiện trong các khoa học vật lý (vật lý vi mô, nhiệt động học, vũ trụ học), trong các khoa học về tiến hóa sinh vật và khoa học lịch sử.
- Cần phải giảng dạy các nguyên tắc chiến lược cho phép con người đương đầu với những bất ngờ, đột biến, bất định, và cho phép điều chỉnh sự phát triển của chúng theo những thông tin nhận được trong quá trình hành động.
Cần học cách đi biển trong một đại dương đầy bất trắc xuyên qua những quần đảo của xác tín.
- Chưa bao giờ câu nói của nhà thơ Hy Lạp Euripide, cách đây hai mươi lăm thế kỷ lại cập nhật như thế: "Điều chờ đợi đã không xảy ra và một vị thần đã mở đường đến điều không chờ đợi."
Từ bỏ những quan niệm có tính quyết định luận về lịch sử, con người cho rằng có thể tiên đoán tương lai nhân loại, kiểm lại những sự kiện và biến cố lớn của thế kỷ này, tất cả đều bất ngờ, tính chất kể từ nay là ẩn số của cuộc phiêu lưu nhân loại, tất cả những điều đó phải thúc đẩy chúng ta sửa soạn tinh thần để đón nhận và đương đầu với cái bất xác định.
Cần tất cả mọi người có trách nhiệm giảng dạy xông ra tiền đồn của bất xác định trong thời đại chúng ta.
Chương VI. Giảng dạy sự thông cảm
- Sự thông cảm cùng một lúc là phương tiện và mục đích của sự trao đổi giữa con người với nhau.
Thế mà giáo dục nhằm mục đích làm cho con người cảm thông nhau lại hoàn toàn vắng bóng trong các giáo trình của chúng ta. Hành tinh này cần những thông cảm lẫn nhau từ mọi phía. Bởi tầm quan trọng của nó, và ở mọi giới tuổi nhằm phát triển sự thông cảm. Đó phải là công việc của nền giáo dục trong tương lai.
- Sự thông cảm lẫn nhau giữa những con người, gần cũng như xa, từ nay phải trở thành cốt tử thì các liên hệ loài người mới có thể thoát ra khỏi tình trạng man dã của sự bất thông cảm.
- Từ đó nảy ra một nhu cầu tìm hiểu về sự bất thông cảm, đến tận gốc rễ, phương thức và tác dụng của nó.
Một nghiên cứu như vậy càng trở nên cần thiết khi nó liên quan đến, không phải các biểu hiện mà là những gốc rễ của kỳ thị chủng tộc, của bài ngoại, của khinh miệt. Cùng lúc, nó sẽ tạo ra một trong những cơ sở chắc chắn nhất của nền giáo dục phụng sự hòa bình.
Chương VII. Đạo lý của nhân loại
- Giáo dục phải đưa đến một "đạo lý- con người"; nếu xét đến tính chất chứa ba loại thành phần của hoàn cảnh con người, cùng một lúc nó là: Loài ↔ Cá nhân ↔ Xã hội.
Trong hướng này, đạo lý cá nhân ↔ loài cần một kiểm soát lẫn nhau, xã hội kiểm soát cá nhân và cá nhân kiểm soát xã hội, tức là dân chủ, đạo lý cá nhân ↔ loài vào thế kỷ XXI kêu gọi tình đoàn kết địa cầu.
- Đạo lý phải tự hình thành trong các đầu óc từ việc ý thức rằng con người cùng một lúc là cá nhân, là thành phần của một xã hội, và là thành phần của một loài.
Một con người chúng ta mang trong mình ta cái thực tế bộ ba này. Vì thế, tất cả những phát triển thực sự của con người phải gồm sự phát triển cùng một lúc những độc lập cá nhân, những tham gia cộng đồng và cái ý thức mình thộc về nhân loại.
- Từ đó mở ra hai mục tiêu đạo lý - chính trị lớn của thiên niên kỷ mới: thiết lập một quan hệ kiểm soát lẫn nhau giữa xã hội và các cá nhân thông qua nền dân chủ, biến Nhân loại thành một cộng đồng toàn cầu.
Giáo dục phải đóng góp, không chỉ để làm cho chúng ta ý thức được về Quả đất- Quê hương [tên một tác phẩm của E. Morin & A.B. Kern, đã được dịch sang tiếng Việt năm 2002: Trái đất- Tổ quốc chung, tuyên ngôn cho một thiên niên kỷ mới] của mình, mà còn cho phép cái ý thức này thể hiện thành một ý chí nhằm thực hiện tư cách công dân địa cầu.
Tờ Psychology Today có một bài viết đánh giá cao tư duy huyền nhiệm (Magic Thinking), và tôi đoán nhiều người sẽ tìm đọc toàn văn nên ở đây chỉ nêu sơ qua vài vấn đề thú vị.
Đoạn cuối bài báo, còn nêu danh sách các lợi ích của tư duy huyền nhiệm; và bằng cách nào mà với một số dạng tư duy huyền nhiệm, khoa học lại có thể chứng minh là đúng đắn.
1. Mọi thứ có thể là điều thiêng liêng, bất khả xâm phạm
2. Mọi thứ có thể là đồ đáng nguyền rủa, tai họa4. Các nghi lễ đem lại cho ta may mắn
3. Tâm trí thống trị mọi thứ
5. Định danh cốt nắm quyền điều khiển
6. Khó xác định về nghiệp dĩ
7. Thế giới thật sống động
[Bức tranh Những Người Đang Ăn Khoai Tây của Vincent Van Gogh]
Tối 27.2 trời đất tê tái, lục tìm đọc lại lời thề Hippocrates, rồi tình cờ thấy bài viết của ông Bộ trưởng Bộ Y tế Việt Nam về Danh y Hải Thượng Lãn Ông; ngoài hai ý tưởng cơ bản-- hết mình cứu chữa cho người bệnh và sống đời trong sáng--, cá nhân tôi nhận ra phầm chất đáng quý cần gìn giữ đối với những ai hành nghề này: chấp nhận, tôn trọng sự khác biệt.
Cuộc sống nhân quần nơi nơi còn rất nhiều khốn khó, điêu đứng trước lắm hoàn cảnh đói rét, ốm đau, dịch tật, tai ương, bất công, chết chóc.
Đâu cứ gì tuổi 40, trẻ nhỏ đã sớm phải chịu cảnh bỏ học để chẳng mấy chốc lao theo dòng đời, bươn chải kiếm kế mưu sinh.
Tôi nhớ tờ giấy mang gam màu lạnh tô nguệch ngọac của cô bé lớp 5 mới vẽ chiều hôm kia tại phòng trị liệu (hai cái cây lưa thưa lá, một con gà cúi đầu và cô bạn thân không có mặt rõ ràng); theo lời bố em, cô bé uống thuốc chống trầm cảm theo toa thuốc của bác sĩ tâm thần từ 6 tháng nay.
Nỗi niềm u buồn, uất hận, thống khổ đậm chất hiện sinh thực chất ẩn chứa trong căn bệnh trầm cảm-- đề tài thời thượng quen thuộc.
Dưới góc độ chuyên môn lẫn đời thường, người ta hay phân chia trầm cảm do nguyên nhân "sinh học" hoặc khởi phát bởi "hoàn cảnh", đối lập giữa trầm cảm "lâm sàng" và "không lâm sàng",...
"Trầm cảm hiện sinh" xem chừng kết cục nảy nở vì những trăn trở, thao thức khôn nguôi, chẳng thể hài lòng về ý nghĩa cuộc đời, sự sống, cái chết,... dần dần đưa đối tượng chìm hẳn vào trầm cảm.
Trầm cảm hiện sinh có thể xảy đến khi người ta đối đầu với các kiểu dạng phức tạp thuộc loại vấn đề liên quan tới sự sống, cái chết, ý nghĩa ở đời,... (người yêu giã biệt mãi mãi, mất việc làm,.. hoặc chẳng xảy ra sự cố gì ghê gớm cả) của chính họ.
Là một trường phái, trào lưu triết học nổi tiếng, chủ nghĩa hiện sinh (existentialism) nhấn mạnh rằng con người ta được thúc đẩy bởi việc sống ý nghĩa đời mình chứ không phải bị quyết định từ Thượng đế, thánh thần hay các lực lượng ngoại giới.
Theo quan điểm chủ nghĩa hiện sinh, con người thì hoàn toàn tự do, và do đó, hoàn toàn chịu trách nhiệm về niềm hạnh phúc hay sự khốn khổ của chính mình. Mỗi một sinh thể người tự tạo ý nghĩa động cơ sống của bản thân, bất kể là thông qua công việc, sở thích, làm từ thiện, tôn giáo, quan hệ, con cái, gia đình, hay điều gì đấy khác.
Trầm cảm hiện sinh xem chừng được đặc trưng như là trạng thái tuyệt vọng độc nhất, thể hiện cảm nhận rằng đời chúng ta thực sự vô nghĩa lý. Nên biết, người mắc trầm cảm lâm sàng thông thường cũng có thể trải nghiệm các vấn đề hiện sinh dính dáng tới ý nghĩa đời họ- trong tiến trình trị liệu tâm lý nhằm chữa trị căn bệnh trầm cảm.
Thuốc men tỏ ra không hiệu quả bằng trị liệu tâm lý trong các trường hợp mắc trầm cảm hiện sinh. Nhân tiện, khám phá của các nhà nghiên cứu Anh quốc thật đáng ngạc nhiên: dữ liệu thuốc chống trầm cảm chứng tỏ nó không hiệu quả như ta vẫn tưởng lâu nay.
Và các cách thức giúp người mắc rối loạn lưỡng cực (bipolar) hồi phục, tìm lại trạng thái cân bằng là tha thứ, biết ơn và minh triết; câu chuyện sinh động của một phụ nữ Canada xứng danh anh hùng.
... Nỗi trầm buồn hiện sinh. Không biết bạn ra sao, tôi thì chưa từng nói rằng đời mình tốt hơn những thân phận nêu trên.
Bởi sống một cuộc sống có mục đích, đầy ý nghĩa luôn là thách thức lớn lao, đòi hỏi chúng ta ngẫm nghĩ thêm về các quyết định đã tiến hành, nhìn nhận xem hiện tại ta đang định vị nơi nào; quan trọng hơn nữa, nó thách thức chúng ta ra quyết định đôi lúc ở những bước chuyển đổi cực kỳ giá trị, nhằm duy trì ý nghĩa cuộc sống mà ta mưu cầu.
Và nỗi buồn đau hiện sinh trong cơn trầm cảm đọa đày nhiều khi giúp người ta nhận ra rằng, hành trình là trị liệu.
Có một Valentine lãng mạn và rộn rã; đắt đỏ kèm quảng cáo ma mãnh; vừa tiết kiệm lại cấm sex; chưa kể hàng loạt gợi ý chu đáo, cặn kẽ trong cái ngày lễ hội được du nhập từ trời Tây này.
Trưa qua, nhìn một cậu trai dìu cô bạn gái đã cởi bỏ dép, chỉ mang mỗi đôi tất mỏng lê bước qua các tảng đá sắc cạnh trên đường lên chùa Đồng (Yên Tử), lại nhớ về công trình dạo nào chứng thực serotonin dính dấp cả những ý tưởng ám ảnh lẫn sự hấp dẫn tình dục.
Yêu đương trở thành chủ đề nóng bỏng của khoa học thần kinh, với toàn bộ các cuộc thảo luận xoay quanh mỗi nó, cũng như vô số tìm tòi được công bố hàng năm.
Kẻ say đắm hay biểu hiện rõ ràng qua những niềm tin bất thường; chưa nói, phát hiện cho thấy chúng ta vốn quen lưu giữ niềm tin một cách tích cực thật khó hiểu và thái quá về người mình yêu.
Không ít trường hợp, người mắc hội chứng de Clerambault luôn nảy sinh hoang tưởng rằng ai đó phải lòng họ, ngay cả khi chưa từng gặp mặt nhau.
Điển cứu gốc của hội chứng vừa nêu là một phụ nữ 53 tuổi cho rằng vua George V thương thầm nhớ trộm bà và dấu hiệu không thể chối cãi của chuyện này là việc di chuyển một số màn cửa ở cung điện Buckingham.
Chủ đề hóa rồ dại điên khùng vì yêu tiếp tục hiện diện trong một số nghiên cứu mới nhất.
Chẳng hạn, một đề tài tiến hành vào 2007 đi sâu phân tích tình yêu ở lứa tuổi mới lớn cho thấy quá nhiều điểm tương đồng đầy ấn tượng giữa cường độ yêu đương lãng mạn và trạng thái tưng tưng (hypomania)-- triệu chứng của hưng- trầm cảm.
Nhân mùa Valentine, ngoài quan sát lý giải vì sao đàn ông không muốn lấy vợ, dưới đây là một số mẹo mực tâm lý rất đáng tham khảo:
@ Dùng lối trò chuyện thân tình tỏ lộ sự hữu ích, rộng lượng, mạnh mẽ và văn hóa của bạn. Cần tránh cách nói đùa cợt, tán dương sáo rỗng và ám chỉ tình dục.
@ Nếu bạn là đàn ông và đang tính chuyện hẹn hò với một cô gái nhân dịp Valentine, hãy thử chạm nhẹ vào cánh tay nàng khi bạn mở lời đề nghị. Nghiên cứu khẳng định cử chỉ đó sẽ khiến bạn trông có vẻ chủ động và hấp dẫn hơn.
@ Còn giả dụ bạn vừa chia tay, thì wow, vui lên đi, bởi bạn có thể hưởng lợi từ trải nghiệm ấy.
@ Với bạn gái to béo, gắng sắp xếp cái hẹn ăn tối trễ một chút. Nghiên cứu cho thấy là đàn ông đang đói bị những người phụ nữ mập thu hút.
@ Muốn gây hiệu quả trong dịp Valentine, cố làm cho các cô bạn gái mỉm cười với mình. Nghiên cứu phát hiện là điều này sẽ khiến bạn hấp dẫn hơn trong mắt các cô gái khác.
@ Cuối cùng, nếu bạn không những đẹp trai mà còn giàu có nữa, thì khôn ngoan nhất là nên giảm mức độ giàu có xuống. Bởi nghiên cứu chứng tỏ, phụ nữ đánh giá đàn ông đẹp trai ở địa vị trung lưu hấp dẫn hơn nhiều so với đàn ông đẹp trai ở địa vị thượng lưu.
Đang là thời điểm của tháng củ mật, song tôi vẫn thích gọi thêm riêng: tháng Cỏ non.
Những ngày giá rét ghê gớm này càng dễ làm tăng cảm giác buồn khổ.
Như đã biết, phát hiện của TS Tâm lý học Cliff về 24.01- ngày trầm uất nhất trong năm dựa trên công thức đặc biệt phát triển từ 3 yếu tố cơ bản: thời tiết khắc nghiệt; sự thất bại của các dự tính, quyết tâm đầu năm mới; và khoản nợ nần, chi phí phải trả cho việc mua sắm, ăn tiêu trong kỳ nghỉ cuối đông.
[Nếu thích tìm hiểu, bạn có thể tham khảo một cách tính toán khác; theo đó, ngày trầm uất nhất trong năm rơi vào trung tuần tháng 11; gì gì, xin đừng quên sự khác biệt giữa hai bán cầu, và mạng lưới điểm toàn cầu đích thị là một diễn đàn quốc tế với số lượng người tham gia ở Nam bán cầu dường như nhiều hơn.]
Lắng nhìn nhịp đi của mùa.
Những rổ, mẹt ổi tròn xanh be bé-- bày bán cách quãng triền đê dọc đường vào Bát Tràng, thuộc địa phận của thôn Hạ xã Đông Dư-- thật mướt mát.
Gió thông thốc xuyên mấy cái lều con che tạm bợ bằng tấm nhựa bay phần phật, hắt ra nọ, kia khuôn mặt dăm bà lão nhăn nheo e chừng quá ngưỡng vui buồn lâu lắm.
Hàng rong lún phún đó đây chẳng khác gì cây trái đến kỳ thì phải đơm hoa, điểm nụ.
So sánh mỹ miều thế liệu có a dua cùng lối quản lý cấm đoán mệnh lệnh hành chính thùi thụt vừa mới vội vàng ra đời đã kịp gây niềm oán thán sâu xa, trước khi chết yểu vì thiếu sức sống?
Về vùng quê chiêm trũng Hà Nam để xốn xang thấy ruộng lật mình cày ải. Vịt quây thành từng đàn le te quẫy đạp cũng chẳng đủ dậy sóng mênh mông.
Hàng cây gạo ven cánh đồng làng đâm chồi lặng lẽ; như thực như hư giữa sương giăng mưa bụi bời bời, khiến con gái hẹn hò đêm hôm nám má lạnh lùng.
Chợt tự hỏi những quê quán Cát Tường, An Đỗ liệu có ấm êm, sung túc như tên gọi muôn đời?
Tháng Cỏ non. Gấc chín đỏ nằm trơ trọi trên đám dây leo xác xơ mái nhà hàng xóm.
Mai sau nhớ lại, càng yêu người nồng nàn hơn nhờ những ngày giờ nối dài u ám tơ vương.
(Áo đỏ)
Tiếng gà gáy từ một vùng quê tĩnh lặng, trước khi đoàn tàu sầm sập chạy ngang qua; người gọi bảo đang leo lên cao trên tầng nhà, nên âm thanh lọc khá rõ.
Nghe giọng gà gáy cụt lủn, chẳng quá dài, đúng hai lần rồi tắt bặt hẳn.
Vào lúc ấy, tất cả chỉ có thế-- về một làng quê, cách Hà Nội chừng hơn một giờ ngồi xe ô tô.
Đã từng nghe gà gáy trong sương núi lạnh tím tái trên vùng cao Phó Bản, Đồng Văn (Hà Giang).
Thấy thấm thía cái tín hiệu ngỡ chừng quen thuộc lúc vi vu Vịnh Hạ Long tuyền nước và nước, quẩn quanh khách du lịch nói cười, mặc cả mấy cân cá, ốc ăn chơi gọi là.
Và một buổi chiều vẳng lại nhịp đếm thời gian thanh thản, chợt ngỡ ngàng đêm xuống khi lời chừng sắp cạn, trên bãi cỏ trong quần thể hồ Ba Bể (Bắc Kạn) .
... Giữa Thủ Đô vẫn sáng màu vàng bụi tre la ngà; đỏ mộc mạc những viên gạch cống làng làm đường đi của các đôi trai gái muốn kết đôi chung sống; mèo hàng xóm đâu đó động đực gào inh; và dĩ nhiên, gà nhốt trong cái hộp sắt cơi nới khu chung cư te tái góp mặt.
Không có gì ghê gớm, khoảnh khắc rồi sẽ vụt quên lãng này.
Logic ở đâu làm mình vụt nhớ cơn gió nồm tai quái sè sẽ làm thiu thức ăn; nhớ nắng hửng cuối năm hắt tia quyến luyến quê hương để rồi trông thấy "áo đỏ Người đưa trước giậu phơi..." (thơ Lưu Trọng Lư).
Mạ ơi!
Sức gợi giản đơn vậy, tiếng gà gáy nghe qua điện thoại di động.
(Ảnh: Định mệnh)
Vụ cô gái 21 tuổi phải chịu nhục hình suốt 13 năm trời ngay giữa quận nội thành của Thủ đô khiến thiên hạ choáng váng kêu trời.
Truyền thông trong nước đưa tin kiểm điểm trách nhiệm chính quyền phường, đặt ra những vấn đề pháp luật liên quan đến lao động trẻ em, bảo vệ người đi tố cáo,... về sự vô cảm, đạo đức lối sống,...
Báo Thiếu niên Tiền phong và Diễn đàn Thế hệ 8X (trang giải trí, kết bạn của giới trẻ Việt Nam)-- không hề thấy nói gì để bày tỏ thái độ chính thức, chia sẻ cảm xúc và suy tư trước cảnh ngộ khốn cùng đọa đày của một bạn gái cùng trang lứa.
Tôi thực sự quan tâm đến đứa con của đôi vợ chồng quán phở kia; chẳng tìm được dòng nào đề cập đến người trong cuộc này cả.
Ai là nạn nhân của những vụ bạo hành gia đình?
Nhiều nghiên cứu đã chứng tỏ, một số người dễ có khả năng trở thành đối tượng bị bạo hành:
- Mang hình ảnh bản thân kém cỏi.
- Tham gia vào hành vi lạm dụng.
- Bị phụ thuộc vào kẻ lạm dụng về mặt kinh tế và xúc cảm.
- Không chắc chắn về các nhu cầu riêng của chính bản thân mình.
- Lòng tự trọng thấp.
- Lưu giữ niềm tin phi thực tế là mình có thể làm thay đổi kẻ lạm dụng.
- Cảm thấy không có quyền hành để chấm dứt bạo lực.
- Tin rằng, ghen tuông là nền tảng của tình yêu.
Trong khi sự lạm dụng xảy đến với bất kỳ ai, thì phụ nữ thường dễ thành nạn nhân nhất và đàn ông hầu như đóng vai trò kẻ lạm dụng.
Một lần nữa, các nạn nhân vốn mang một số đặc trưng cơ bản. Phụ nữ là nạn nhân bạo hành gia đình thường:
- Lạm dụng rượu bia và các chất gây nghiện khác.
- Từng bị lạm dụng trước đây.
- Đang mang thai.
- Nghèo và sự hỗ trợ rất hạn chế.
- Có bạn tình lạm dụng rượu bia và các chất khác.
- Muốn rời bỏ kẻ lạm dụng.
- Yêu cầu một sự kiềm chế để chống lại kẻ lạm dụng.
- Mang niềm tin truyền thống rằng, phụ nữ phải phục tùng đàn ông...
Một nữ sinh viên Học viện Quan hệ Quốc tế nhắn tin vu vơ rằng hình như đông đã về...
Với riêng cá nhân tôi, cái lạnh giá hàm chứa sự quý báu mênh mông của vẻ trắng trong, trinh nguyên không màng diễn giải.
Mùa rét mướt lê thê sẽ lại giúp người đời tỉnh thức, chấp nhận đổi thay thậm cần thiết, và nó minh chứng giữa đất trời tiến trình thanh lọc tâm hồn phải chịu đựng bời bời hoang vắng.
Hồi hôm, mưa giăng trên những hàng cây; mưa rơi ướt đằm cỏ lạ; mưa gột rửa mặt đường nhếch nhác; cần gạt nước trên xe bus nhờ có mưa, xòe ra nhịp nhàng in dấu trong gương cuốn sách mở.
Quanh khu vực Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình, mặc kệ gió mưa, lắm đôi vẫn cứ mải mê tình tự.
Có lẽ, bản nhiên yêu thương đang nảy hạt mầm hạnh phúc và bình an lặng thinh, hòa cùng hơi ấm thịt da, nồng nàn bầu khí tự do, pha lẫn ồn ã bốn phương tứ phía ùa về thúc giục.
Chiếc chăn bông được dỡ từ trần nhà xuống. Len lén luồn qua khung cửa khép hờ, nỗi niềm tinh tuyền tí tách...
Dịu dàng giấc mơ mùa đông xuýt xoa chữa lành những muộn phiền, đớn đau của cả thế giới này.
Giờ thì đến cả cây bút của AP cũng viết bài cho rằng Việt Nam đang trải qua khoảnh khắc Paris Hilton, trong khi báo chí trong nước lại đặt câu hỏi tại sao và đưa tin rất rõ ràng, cứ như thể 4 sinh viên này là chủ mưu, nhân vật chính không bằng.
Dù vụ việc dần chuyển sang hẳn khía cạnh pháp lý của công tác định tội danh, song chắc chắn,dư luận sẽ còn chưa thôi bàn tán ngoài lề đủ thứ chuyện xa gần.
Ở đây, blog Cái tôi chỉ thử trình bày các yếu tố tâm lý nào đã tạo nên sự hài hước, từ hai câu chuyện ăn theo được chuyển tới lui mấy ngày qua theo đường YM.
@ Sáng nay, trông thấy Bush và Bin Laden ngồi uống cà phê Trung Nguyên, hai ông bàn tán một vấn đề gì đó rất rôm rả.Đọc hai mẩu ứng tác cực kỳ sát hợp thời sự này, tôi lại nghĩ ngay tới câu chuyện vào năm ngoái được cho là hài hước nhất thế giới.
Anh bồi bàn rất ngạc nhiên bèn từ tốn lại gần hỏi: ‘Thưa ngài, ngài có phải là G. Bush?’ ‘Ừ đúng, tao là Bush đây!’ ‘Thế mạn phép ngài cho hỏi hai ngài đang bàn tính chuyện gì thế ạ?’ ‘Tao đang bàn với anh Bin đây làm sao khủng bố chết 80.000 dân Việt Nam + con VA.’ Anh bồi bàn sửng sốt hỏi lại: ‘Tại sao lại là con VA vậy?’
Bush quay ra cười sằng sặc với Bin: ‘Ông thấy không, cái bọn Việt Nam này bây giờ nó chỉ quan tâm đến con VA thôi, chứ còn 80.000 dân kia có chết nó cũng mặc kệ.’
@ Thông báo gửi tới toàn bộ các trường tiểu học: Do ảnh hưởng của “vụ Vàng Anh" nên chỉ thị cho các trường thay đổi cốt truyện “Tấm Cám”: “Tấm chết đi biến thành chim vàng anh” nay đổi thành "Tấm chết đi biến thành chim vành khuyên" để tránh mang lại những ảnh hưởng tiêu cực tới học sinh. Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân.
Theo lý giải của giáo sư Wiseman, câu chuyện đoạt giải đấy đã bao chứa 3 yếu tố tạo nên lối đùa tếu, bỡn cợt thú vị: sự xao xuyến lăn tăn (anxiety), cảm giác ở thế thượng phong và thành phần ngạc nhiên.
Điều thực sự làm tôi quan tâm qua hai mẩu chuyện liên quan đến Vàng Anh dẫn trên là màu sắc gây hấn và cái ác lấp ló đằng sau mức độ xỏ xiên tinh vi, liên tưởng sắc sảo.
Vậy, đâu là tâm lý của chuyện hài mang chất bạo lực?
Kết quả nghiên cứu, chỉ ra mấy nét cơ bản sau:
- Xét từ góc độ giảm thiểu cảm xúc-- dưới cái nhìn Phân tâm học--, nguyên do chúng ta cười cợt là nhằm tìm lối thoát cho những tình cảm bị cấm đoán diễn đạt trực tiếp.
- Mặt khác, chúng ta cũng thấy rõ sự khác biệt giới tính (đàn ông dễ tìm thấy các câu chuyện cười mang tính bạo lực hơn so với phụ nữ).
- Ngoài ra, cũng cần phải kể đến phản ứng của nạn nhân (nếu nạn nhân phản ứng theo một cách thức không như mong đợi thì tất yếu sẽ gây cười).
- Và phụ thuộc vào trải nghiệm cá nhân nữa (nếu chúng ta từng kinh qua sự bạo lực trong đời, thì chuyện dễ khiến ta cười.)
Lý thuyết hài hước, vui đùa thực sự còn có thể được giới thiệu khá ngắn gọn, dễ thương như sau:
1. Các kích thích làm nảy sinh sơ đồ nhận thức (schema) về nó.
2. Sơ đồ nhận thức giúp ta diễn giải sự kiện và thiết lập những sự mong đợi sẽ có thể xảy đến.
3. Thông tin mới được trình bày là nguyên nhân tạo nên việc diễn giải lại.
4. Việc diễn giải lại gây cười, nếu điều gì đó bị thu hẹp, giảm bớt, khiến cho nó nhỏ nhặt hơn.
Cũng có 4 con bài tẩy khác cho thấy cách thức khiến điều gì đó gây cười:
5. Hoặc là người ta nghĩ rằng nó buồn cười, hoặc họ làm cho nó trở nên buồn cười hơn.
6. Không đặt thành vấn đề các động cơ hài hước (diễn viên hài/ kẻ hề thực sự phân biệt chủng tộc, kỳ thị giới tính, ám sợ đồng tính luyến ái?)
7. Thời gian để thấu hiểu sự hài hước (biểu đồ hình chữ U lộn ngược về thời gian X gây cười có thể giải thích điều này).
8. Những sự hiểu biết, kiến thức, quan sát phức tạp (bất cứ điều gì đưa ta tới tình huống: trải nghiệm cá nhân, tính cách độc đáo, luân phiên diễn dịch lại,...)
Rốt cục, cố công tìm tòi, giới thiệu mấy đi nữa thì điều đúng đắn nhất là: chẳng có chuyện gì ít khả năng gây cười hơn việc người ta thảo luận tại sao điều gì đó lại buồn cười đến thế.
Nhìn một điều hài hước qua lăng kính khoa học xem chừng mỗi lúc sẽ làm giảm độ buồn cười.
Dĩ nhiên, nhận định vừa nêu là buồn cười, vì blog Cái tôi đang gắng thu hẹp, giảm bớt cái ngố đó (bị quê độ, bẽ mặt).
Rồi đến một lúc, tự dưng mọi thứ là vẻ đẹp thật tự nhiên và hài hòa; bất kể xuân, hạ, thu, đông.
Kẻ yêu yếu điểm tinh khôi, khởi đầu một năm; người mê cảm giác lạnh giá đông về, ngày tàn tháng tận; gió, nắng hè tưng bừng với tuổi trẻ hăm hở kiếm tìm, định dạng bản sắc; còn lá vàng rơi lặng lẽ buồn thu qua, kiếp này nhưng nhức nhớ mong, hoài niệm,...
Vạn vật quanh đây, cả trong lòng mình nữa, dường như đều góp phần tạo cho ta nhận ra khoảnh khắc chẳng bao giờ lặp lại, thú vị nhất, quyến rũ nhất, có thể xảy đến bất ngờ dù đã dự tính trước rồi: giao mùa.
Nhìn thấy một viễn tượng; xem chừng chỉ có giao mùa ẩn chứa đầy tràn và sở hữu độc quyền điều ấy.
Giao mùa nói với nhân loại, chúng sinh về một cái gì chắc chắn trong mênh mông không- thời gian vô thủy vô chung. Trước ta, và sau ta-- thế giới này cứ thế hiện tồn vô tư, mãi mãi.
Giao mùa dạy ta đừng bao giờ lần lữa, thử ra thử vào như ướm cái áo nào vừa vặn, thích hợp. Duy nhất, luôn cần tận dụng tối đa để sống hết mỗi một khoảnh khắc, bây giờ và ở đây.
[ảnh: Vietimes]Không phải lạ lùng sao khi mà tâm ta không thể ở yên lâu hơn vài phút mà không bị xao lãng?
Đời sống sẽ chẳng còn gì hay ho và thú vị, khi không có một căng thẳng (stress) nào hết.
Nó quá hiếu động và lơ đãng đến nỗi thỉnh thoảng tôi nghĩ rằng, sống trong một thành phố hiện đại là ta đã giống những linh hồn đau khổ trong trạng thái trung gian sau khi chết., lúc mà tâm được mô tả là "đứng ngồi không yên" một cách khổ sở.
Ta bị chia cắt thành quá nhiều phương tiện khác nhau. Ta không biết mình thật sự là ai, hay ta nên hợp nhất mình với phương tiện nào của bản thân mình hoặc nên tin tưởng cái gì. Vì có quá nhiều giọng nói, lời kêu gọi và cảm xúc trái ngược tranh đấu giành quyền kiểm soát đời sống bên trong đến nỗi ta nhận thấy mình bị phân tán ở mọi nơi, mọi hướng.
Lúc đó, thiền định sẽ mang tâm về nhà.
[Rinpoche, Soyal. (2006). Mỗi ngày trầm tư về sinh tử. Thế Hùng dịch. Hà Nội: Nxb. Tôn giáo, tr.168]
Theo tài liệu của Mayo Clinic, đáp ứng căng thẳng- còn được biết như đáp ứng chống chọi hay bỏ chạy- xảy ra một cách tự động và nhanh chóng khi con người cảm thấy bị đe dọa.
Đáp ứng thể lý có thể làm tăng thêm sức mạnh và sự nhanh nhẹn, thời gian phản ứng nhanh hơn, và nhịp tim rồi huyết áp cũng vọt lên.
Hậu quả, xem chừng là đáp ứng chống chọi hay bỏ chạy đã hoạt động quá lâu để rồi dễ gây nên hiệu ứng tiêu cực cho sức khỏe như lắm nỗi phiền muộn tiêu hóa: hết đau dạ dày là đến ỉa chảy, lo hãi, cáu gắt, mất ngủ và trầm cảm,...
Thường, vào những lúc căng thẳng không phải ai cũng đủ khả năng để nhớ về hình ảnh tuổi thơ. Rằng bạn đang ở nhà, ba mẹ bạn la mắng, hét ỏm tỏi vì mấy cái trò đùa nghịch ồn ào của lũ con cái.
Có thể, bạn từng cảm thấy thái độ đó của bậc sinh thành thật mang hơi hướng bạo lực. Song giờ đây, bạn nhớ về quãng đời ấy như một cái gì mình phải tất yếu trải qua-- trong khổ đau và hoan lạc.
Và dĩ nhiên, đó là câu chuyện về sự hợp nhất giữa thân xác và tâm trí, cũng như những hệ lụy do tiến trình thiếu kết nối giữa chúng mà giờ đây người trưởng thành đang phải gánh chịu.
Đó là chủ đề dành chia sẻ trong một dịp thích đáng khác.
Bởi vì lúc này, đơn giản chúng ta đang ở nhà.
(Bên dưới cánh mũi)
Như từng đề cập, hỏi là một câu chuyện dài bất ngờ đầy thú vị và việc rèn luyện kỹ thuật này không dễ đoán định hồi kết.
Các nhà trị liệu tâm lý hướng theo cách tiếp cận giải quyết vấn đề (de Shazer, 1988) đã thăm dò phương thức thân chủ biết họ cảm thấy tốt hơn, bằng Câu hỏi Huyền nhiệm sau:
Giả định vào một đêm nọ, khi bạn đang ngủ say thì điều huyền nhiệm xảy ra và vấn đề đã được giải quyết. Bạn biết nó ra sao? Đâu là sự khác biệt?Và tại sao, tại sao chính các nhà trị liệu lại không nêu lên câu hỏi cho chính mình cơ chứ:
Giả định tối nay, trong lúc ngủ say thì điều huyền nhiệm biến bạn thành một nhà trị liệu khá giỏi hơn. Làm thế nào bạn biết nó xảy ra? Những gì bạn muốn lưu ý về sự thay đổi cách thức bạn đang làm việc?Thực tế, nhiều chuyên gia tham vấn và trị liệu tâm lý thỉnh thoảng tự hỏi bản thân và hỏi cả đồng nghiệp, để rồi nhận được một loạt câu trả lời tương tự thế này:
* Tất cả thân chủ của tôi đều cảm thấy tốt hơn.Liên quan vấn đề hỏi han, thực tiễn cũng cho thấy là việc hạn chế, thu hẹp một số đáp ứng bằng câu hỏi mở hay câu hỏi đóng- trong một số trường hợp này khác- có thể là yêu cầu không thích hợp với nhiều nhà trị liệu, song nó xem chừng lại đem đến nhiều hỗ trợ cho thân chủ.
* Tôi luôn biết những gì cần làm ở bất kỳ tình huống nảy sinh trong trị liệu.
* Mọi can thiệp tôi tiến hành khi trị liệu sẽ có hiệu lực.
* Nếu gặp một vấn đề thì tôi đủ khả năng phát hiện và xử lý nó.
* Không hề có lời nào của tôi gây rối bời cho thân chủ.
* Tôi luôn luôn trong trạng thái phù hợp mỗi khi thân chủ cần đến tôi.
* Thân chủ sẽ cùng hợp tác với các chiến lược trị liệu tôi đề nghị.
* Các thân chủ sẽ hàm ơn vì sự hỗ trợ mà tôi đã dành riêng cho họ.
* Các thân chủ sẽ không bao giờ thử thao tác với tôi.
* Tôi sẽ không bao giờ cảm thấy hụt hẫng, tức giận hoặc lo sợ xuyên suốt tiến trình trị liệu.
Cân nhắc kiểu câu hỏi mở hay đóng là kỹ năng trị liệu quan trọng thường được nhấn mạnh trong các cuộc hội thảo và sách giáo khoa, song nó hay bị sao lãng khi hành nghề.
Câu hỏi mở cơ bản dùng cho việc thu thập thông tin ("Kể cho tôi biết về thời thơ ấu của cô"), còn câu hỏi đóng thì nhằm làm rõ hơn thông tin được cung cấp ("Có phải cô từng bị lạm dụng hồi bé?").
Các câu hỏi đóng thu hẹp sự lựa chọn; chúng chỉ cho phép số lượng đếm trên đầu ngón tay các đáp ứng (ví dụ, có hoặc không) mà chẳng hề thoát khỏi khung tham chiếu của câu hỏi ("Tôi cảm thấy không thoải mái khi đề cập chuyện đó").
Nhiều thân chủ không thật quả quyết để tránh qua một bên câu hỏi, và cảm thấy áp lực với những thông tin tỏ lộ vội vã (hoặc nói dối) trước những câu hỏi đóng.
Một số nhà trị liệu có thể cảm nhận "câu hỏi đóng thì xấu, câu hỏi mở thì tốt". Họ gắng sử dụng chỉ duy nhất các câu hỏi mở để không hạn chế hay gây áp lực cho thân chủ. Ý định xem chừng đáng vinh danh, song hiệu quả là từ bỏ trách nhiệm đưa ra sự chọn lựa thích hợp giữa các đáp ứng.
Các câu hỏi đóng đem tới cho thân chủ cơ hội thoát khỏi các lựa chọn không cần thiết và chưa tương xứng. Thử xem xét sự khác biệt sau:
* Cô thích lần gặp tới sẽ vào lúc nào?Nếu ta thực sự muốn thân chủ chọn sáng thứ Bảy hơn, ngay cả khi ta chỉ làm việc từ thứ Hai đến thứ Sáu, hãy hỏi câu thứ nhất. Nếu ta chỉ có thể sắp xếp được từ ngày 12 đến ngày 17 thì hai câu hỏi đầu khiến thân chủ hụt hẫng ("Làm ơn, tuần tới ạ"; "Xin lỗi, tôi không bố trí được, phải sau tuần tới nữa.")
* Khoảng mấy tuần nữa chúng ta nên gặp nhau lại?
* Cô thích gặp nhau vào ngày 12 hay ngày 17?
Các câu hỏi mở nên được dùng khi mọi đáp ứng đều cho phép. Khi ranh giới các đáp ứng tích cực thu hẹp lại, định khung thích hợp bằng một câu hỏi đóng sẽ hỗ trợ nhiều hơn là hạn chế thân chủ.
Dĩ nhiên, lỡ mà các thân chủ đưa ra câu trả lời chưa thực tế lắm thì nhà trị liệu sẽ thương lượng, thoả thuận trở lại với các mục tiêu thực tế, dễ có khả năng hoàn mãn.
Từ trải nghiệm cá nhân, một khi thân chủ nhanh chóng nhất trí muốn gặp lần tới- với thời điểm xác định cụ thể- thì tôi biết câu hỏi của mình đã thực sự hoàn thành nhiệm vụ.
Vì đó là dấu hiệu hứa hẹn cuộc trị liệu tiếp tục sẽ có nhiều cơ may thành công tốt đẹp thêm nữa.
Bất chấp sự cố lún nhà tại khu Đô thị mới Văn Quán (Hà Tây), hằng đêm vẫn lặng lẽ những chiếc xe máy dựng sát các đôi trai gái đứng cách quãng nhau khá đều, dưới các hàng cây mới lớn. Sừng sững toà nhà cao tầng; bóng tối và sự tĩnh lặng che chở cho câu chuyện hẹn hò thêm phần thi vị.
Dù là đối tượng trong cuộc đang phải vật lộn với "con quỷ giờ ngọ" , song tôi không chắc rằng đây là vấn đề của chính mình khi đọc bài báo trên tờ DailyMail vừa đăng tải vào hôm qua.
Theo đó, qua điều tra thái độ của người dân Anh về đời sống của chính họ, cho biết đàn ông ở độ tuổi 35-44 đụng phải cuộc khủng hoảng trung niên và hạnh phúc tụt xuống mức thấp nhất.Độ tuổi trên làm cho đàn ông trở thành những thành viên bất mãn tột bậc của xã hội, điểm số dưới cả lứa tuổi vị thành niên lẫn người già- và phụ nữ ở mọi lứa tuổi.
Tôi từng băn khoăn, không thực sự tin rằng lớn tuổi hơn, khôn ngoan hơn. Cũng chẳng còn thuộc diện trai 30 tuổi đang xoan , chưa bao giờ nghĩ mình già đời về âm nhạc song tôi thấy mình luôn bị cuốn hút bởi bản tính vui tươi ở người đầu xanh tuổi trẻ -"những người duy nhất có khả năng chuyển đổi hầu như mọi hoàn cảnh để làm cho nó thêm phần phấn khích, khoái sướng và giải trí tiêu sầu".
Các nhà nghiên cứu nhận thấy, độ tuổi 35-44 hành hạ người đàn ông cho đến khi 65 tuổi để bắt đầu vui hưởng cuộc đời như họ từng làm thuở mới đôi mươi.
... Hầu hết đàn ông bảo những năm tháng vô tư lự thời trai trẻ (khoảng 16- 24 tuổi) là giai đoạn hạnh phúc nhất đời, với điểm số trung bình 7.55/ 10.
... Báo cáo phát hiện, các cô thanh nữ kém sôi nổi so với bạn trai cùng trang lứa, xếp sự sung mãn của mình 7.3/ 10. Phụ nữ cho rằng, những năm tồi tệ nhất là từ 25 đến 34 tuổi khi họ phải chăm bẵm con cái, song càng lớn tuổi họ càng sung mãn để rồi chạm đến ngưỡng thoải mái (7.65/10 điểm) khi vượt qua tuổi 65.
Đa phần mọi người đều xếp thời gian sinh viên Đại học là đẹp nhất, gần sát ngay sau đó là những năm tháng nghỉ hưu.
Những ngày tháng này thật tràn đầy ý nghĩa, tôi nhận ra sự bình an nội tại; nỗi xao xuyến mênh mông, rung động sâu thẳm của người đang yêu như mới lần đầu; bằng cách sống- thật đích đáng- chứ không triết lý về cuộc sống, mọi thứ thể nhập làm một, hài hoà với tâm thế chấp nhận đi cùng với sự đổi thay.
Có thể, độ tuổi 35-44 khó khăn hơn hết thảy bởi đàn ông dần nhận ra đây là giai đoạn của sự thu hẹp và loại bỏ; anh ta học hỏi thuần thục phương thức tiết kiệm năng lượng vì biết rõ ràng mình nên tập trung đầu tư cho các mục tiêu quan trọng hàng đầu: gia đình, tâm linh và công việc.
Chân thật với bản thân, người đàn ông trải qua sự khủng hoảng tuổi trung niên nhờ tính nhẫn nhịn, khiêm cung, dũng cảm và hài hước.
Chủ quan tôi nghĩ, 40 tuổi mới bắt đầu sống. Đơn giản bằng cách sống, vấn đề của thế giới là vấn đề của chính cá nhân ta.
Là người không ngừng nỗ lực học hỏi, đàn ông cố gắng hạn chế sự khốn khổ tất yếu này. Nếu bạn biết một vài mẹo vặt, làm ơn để lại lời nhắn...
Hầu như 10 câu hỏi đều ở tình thái khuyên nhủ "nên"; thăm dò Bạn là người theo nữ quyền? gợi sự tò mò và chút ít ngại ngần riêng tư; cuối cùng, đây là kết quả của tôi:
You Are 90% FeministLà nam giới, tôi chưa bao giờ nhìn nhận nữ quyền khá đơn giản và gọn gàng như bảng hỏi trên; thực tế chứng tỏ, nữ quyền không thể chỉ bao gồm những quyền lợi đặc biệt của phụ nữ- chắc chắn, nữ quyền phải chứng tỏ một cảm nhận thật công bằng và sâu xa giữa quyền lợi của nam giới và phụ nữ.
You are a total feminist. This doesn't mean you're a man hater (in fact, you may be a man).
You just think that men and women should be treated equally. It's a simple idea but somehow complicated for the world to put into action.
Hơn thế nữa, tôi nghĩ, để sự bình đẳng mở rộng với cả đôi bên thì phụ nữ cũng cần tỏ rõ trách nhiệm trong sự dấn thân vì sự nghiệp giới, chứ tuyệt nhiên không chỉ biết tin tưởng và hy vọng vào một tương lai tốt đẹp.
Vâng, đúng là còn lắm khó khăn để phong trào nữ quyền trở thành hành động cụ thể, sát sườn và thiết thực với mỗi một chị em- ở bất cứ đâu trên thế giới này.
Họ là 3 người đàn ông ở các độ tuổi khác nhau; một, nhà toán học phương Tây lừng danh từng đạt giải Nobel, hai nhân vật còn lại đều đang làm giám đốc kinh doanh, mang quốc tịch Việt Nam.
Báo Đại Đoàn Kết, số 85/ 19.7.2007 đăng bài Biến khu vực Hồ Gươm thành phố Wall giới thiệu dự án độc nhất vô nhị tại Việt Nam của TS. Trần Ngọc Bình (cựu chiến binh, thương binh 2/4)- Giám đốc Công ty Thương binh Thượng Bình:
... khẳng định tiêu chí “lớn nhất nước, hiện đại ngang tầm quốc tế” để đưa ra căn cứ lập dự án là: “Muốn được kế thừa ý tưởng của các cụ tiền bối đã chọn Hồ Gươm làm trung tâm Kinh đô!” và “Hà Nội đang muốn tìm chọn một vị trí để xây dựng Trung tâm Tài chính như ở Luân Đôn Anh, Niu Yóoc - Mỹ!”.Tờ VietNam Net thì có bài "Không đi tắt đón đầu, Việt Nam sẽ còn lẹt đẹt lâu" phỏng vấn ông Trần Phương, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ nghiên cứu & phát triển các sản phẩm trí tuệ (thuộc Hội Liên hiệp Khoa học Kỹ thuật Việt Nam) đang muốn "thử nghiệm để marketing" một phương pháp giáo dục đi tắt đón đầu với nhận định "giáo dục Việt Nam- con kiến bò ngang", sau khi học sinh lớp 6 do ông dạy đã giải được đề thi Đại học.
(Ông Trần Phương cũng là tác giả đóng góp ý kiến 2 năm trước Tiếc cho một dự án quy hoạch Hà Nội bị bỏ quên?)
Và cuối cùng là nguyên mẫu của bộ film tiểu sử đạt giải Oscar A Beautiful Mind nay đã 79 tuổi John Nash; ngườimắc tâm thần phân liệt thể hoang tưởng vào cuối những năm 1950 này phát biểu tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA) khẳng định rằng, bệnh tâm thần có thể là kết quả về mặt khác của những tiến hoá lành mạnh trong sự đa dạng tâm thần.
Chủ tịch APA Pedro Ruiz, M.D., nhận định về nhân vật John Nash:
Đây là người đàn ông từng mắc một bệnh tâm thần cực kỳ nghiêm trọng, tuy vậy ông đã có những cống hiến nổi bật mang tầm cỡ thế giới cho nhân loại. Với việc nhấn mạnh vào khả năng hồi phục và chức năng hoàn mãn của bệnh tâm thần, Nash là một biểu tượng và hình mẫu lý tưởng. Ông chứng tỏ với cộng đồng về tiềm năng to lớn thuộc chức năng và sự cống hiến của bệnh tâm thần.Trong buổi tối, đọc liên tiếp mấy bài bài báo về ba con người khác biệt, tự dưng tôi nhớ tới vị thần huyền thoại Janus hai mặt, là cổng ngõ, lối vào, con đường đi qua, sự khởi đầu và kết thúc.
Và tôi để ý lại dòng dính bắt giới thiệu về bộ film A Beautiful Mind: "Anh ấy đã thấy thế giới theo cách mà không một ai có thể tưởng tượng ra nổi."
Có cần thiết xác định, và thực sự chỉ tồn tại duy nhất một thực tế không- như các nhà triết học phân vân.
Đánh giá một hành vi, con người nào đấy thật không hề đơn giản; cho dù việc sử dụng các thuật ngữ máy tính để ví von về cách làm việc của bộ não và tâm trí con người trở thành phổ quát, thì chắc chắn là thực tiễn phức tạp hơn rất nhiều so với các lý thuyết xử lý thông tin.