Cái tôi

(ảnh)

Thêm một ngày tôi được sống mà hít thở khí trời trong lành ban mai, ngắm trăng tròn hiền dịu phía sau ngôi nhà cao tầng kia, thưởng thức tiếp bản First of May, và năm nay quyết định thay đổi phương thức tí chút- nghe trực tuyến trên mạng.

"Sự trục nhãn tiền quá- Lão tòng đầu thượng lai...": trước mắt việc đi mãi, trên đầu già tới rồi... Lâu lắm không tập viết chữ Hán những bài thơ Đường.

Già đầu, già tóc, già tai, già đủ thứ,... rồi liệu mình có già đời về âm nhạc?

Ùi. Hôm qua, thằng bé lớp 9 con chủ nhà trọ bảo em gái nó mới lớp 3 đã nắn nót chép trong vở lời bài hát Dằm trong tim: "Bao ngày qua, dù tình yêu đã xa; đêm từng đêm, nỗi nhớ chẳng phai nhòa. Bao ngày qua, từng lời anh nói yêu, vẫn còn đây, thật lòng không thể quên..."

Cô nhóc này vốn khá nhạy cảm và hay động lòng trắc ẩn. Biết đâu chừng, cháu mê thích ngắm nhìn VCD có nữ ca sĩ Lương Bích Hữu khóe mắt đa tình, thân hình thon gọn, ăn mặc gợi cảm, biểu diễn Giận nhau để yêu anh nhiều hơn: "...Và giọt nước mắt đầu tiên nghẹn ngào, vì em không thích, vì anh hiểu lầm, vì lời đã nói, chẳng được mấy khi em buồn lời nói vô tình..."

Việc lựa chọn âm nhạc nói chung, ca khúc trữ tình nói riêng rốt cục phản ánh sâu xa tính cách con người ta?

Đại khái thế, bởi tôi có cậu bạn thất tình trầm trọng cứ cài chuông chờ điện thoại bài Vị ngọt đôi môi: "Trong tình yêu, làm sao biết ai luôn chân thành? Trong tình yêu, làm sao biết ai hay lừa dối?..."

Lạ. Chưa rõ do nôn nao muốn lấy chồng gấp gấp, hay chỉ bỗng dưng cảm thấy quý trọng tình cảm gia đình thân thương ghê gớm, mà dạo này một nàng tôi quen kiên trinh cài di động Ba ngọn nến lung linh.

Và tôi nhớ, suốt tháng hè gần chục năm trước ở Đà Nẵng, hầu như đêm nào tôi cũng theo cậu bạn thân đến cái nhà hàng nổi trên dòng Hàn giang để uống bia Larue ướp lạnh, và thấm dần khí núi gió sông lồng lộng thổi Đời đá vàng qua sự trình bày của nam ca sĩ Tuấn Ngọc.

Quái thiệt, chủ yếu nghe mãi bài này khuya ơi khuya à, ngồi ghế mây sát quầy bar ngắm em D. da mặn nồng lẳng lặng chiều khách tua đi tua lại đĩa nhạc, mà từ tốn chạm chai đến 1- 2 giờ sáng mới về nhà ngủ; mặc kệ các em gái Tây da trắng, da màu ồn ào đưa đẩy, chọc thọt billiard gần đấy.

... Giới nghiên cứu tâm lý học từng viết báo cáo về mối quan hệ giữa âm nhạc yêu thích và nhân cách (Rentfrow & Gosling, 2003).

Đặc biệt, nhóm tác giả còn phát hiện tương quan các biểu tượng chung của những thể loại nhạc ưa thích với sự đáp ứng test Bảng hỏi Big Five (gồm các yếu tố: hướng ngoại, cởi mở với kinh nghiệm, nhiễu tâm, thỏa lòng và chu đáo).

Gợi ý ở đây là vai trò của tuổi tác trong mối quan hệ vừa nêu; nó tạo nên một số trực giác- có khả năng, tuổi tác đi kèm sự hiểu biết sành sõi âm nhạc. Kết quả, trình độ thưởng thức hay hơn phản ánh nhân cách của bạn, hoặc xem ra nhân cách vượt lên biểu lộ khiếu thẩm mỹ âm nhạc của bạn!

Để kiểm tra ý tưởng này, nhóm nghiên cứu khác sử dụng Bảng hỏi Nhân cách và Trắc nghiệm Ngắn gọn về Khung tham chiếu Âm nhạc (STOMP).

Xử lý số liệu cho thấy: quả thật là nó hỗ trợ ý tưởng rằng, các thể loại âm nhạc tham chiếu của số đối tượng trên 30 tuổi gắn kết mạnh mẽ hơn, so với số đối tượng trong độ tuổi 18-30 (Dean, Yu & Epps, 2007).

Các tương quan phát hiện ở số đối tượng 18-30 tuổi là giữa "sự cởi mở với kinh nghiệm" và 2 thể loại âm nhạc "trầm tư và phức hợp" và "mãnh liệt và nổi loạn" ( tương ứng r =0.4 & 0.19). Với số đối tượng trên 30 tuổi, tương quan càng nổi bật, giữa thể loại là "vui tươi và tùy thích" với mỗi một thứ trong hai yếu tố nhân cách "chu đáo" và "thỏa lòng" (tương ứng r = 0.29 & 0.31).

Điều này có thể được lý giải ra sao?

Suy đoán là sự khác biệt tuổi tác do kết quả phát triển bản sắc. Nói chung thì người trẻ dấn thân nhiều căng thẳng để triển nở và định dạng bản sắc của chính mình. Một phần của tiến trình này có thể là sự "thử nghiệm" các thể loại âm nhạc khác nhau. Với người trưởng thành hơn, bản sắc thường ổn định rồi, vì thế sự gắn kết giữa các thể loại âm nhạc tham chiếu và nhân cách của họ có phần chắc chắn hẳn.

Liên hệ thực tế thấy cũng tạm chấp nhận được. Chẳng hạn, nhiều nữ sinh viên con nhà lành nhu mì ra phết vẫn muốn bản thân tự tin, hòa nhập cộng đồng dễ dàng nữa nên ríu rít rủ nhau đi tập nhảy hip hop; hoặc không ít cậu thanh niên chán đời vô vị mà liều phá cách, dựng thói quen hút thuốc lá, nuôi tóc dài, ăn mặc bụi bặm, mê mải mày mò nghe rock nặng bên ly café đen đặc không đá không đường...

(Nhân tiện, tình cờ thoáng thấy giới thiệu Nấm lùn di động; trẻ trung, nhí nhảnh, và sinh động, đượm mùi đời qua cách rap giọng Nam mộc tự nhiên nghe vui vui là.)

Đã thành quy luật: âm nhạc tuyệt vời xộc thẳng vào cảm xúc; nó xứng đáng trở thành công cụ giúp ta điều chỉnh tâm trạng một cách hữu hiệu.

Saarikallio & Erkkila (2007) điều tra cách thức người ta sử dụng âm nhạc để kiểm soát và cải thiện tâm trạng mình như thế nào, bằng việc phỏng vấn một số thiếu niên ở nước Phần Lan.

Dưới đây là các mục họ nêu ra:

1. Trò tiêu khiển. Ở cấp độ cơ bản nhất, âm nhạc tạo chức năng kích thích. Âm nhạc làm ta lên tinh thần trước khi rời khỏi nhà, cho ta tiêu khiển thời gian thú vị lúc rửa chén bát, là bạn đồng hành trên hành trình xe, tàu nhọc mệt dằng dặc đi du lịch, êm đềm ngồi đọc sách và càng phấn khích lướt web.

2. Hồi phục sức khỏe. Âm nhạc tăng thêm sinh khí vào sớm mai và làm bình lặng không gian đêm.

3. Cảm xúc mãnh liệt. Âm nhạc có thể để lại những trải nghiệm sâu thẳm, luồng rung động khó quên, nhất là khi ta tham gia trình diễn.

4. Giải trí. Âm nhạc khiến ta quên ưu phiền, khỏi vướng bận tâm trí với những ý nghĩ khó chịu, khỏa lấp nhanh chóng sự im hơi lặng tiếng.

5. Thải bỏ. Tìm ra được thứ âm nhạc phù hợp với nỗi niềm sâu kín có thể giúp ta phóng thích cảm xúc ngồn ngộn: gột rửa và thanh lọc tâm hồn.

6. Hoạt động tinh thần. Âm nhạc khuyến dụ ta mộng mơ, đằm mình về với những ký ức xưa cũ, thăm dò dĩ vãng đã qua.

7. Vỗ về, an ủi. Âm nhạc tạo điều kiện cho ta chia sẻ cảm xúc, trao đổi kinh nghiệm, kết nối với người quá cố.

Toàn bộ 7 chiến lược trên nhắm đến 2 mục tiêu: kiểm soát và cải thiện tâm trạng.

Một trong những vẻ đẹp của âm nhạc là cùng thời điểm, nó có thể thỏa nguyện không chỉ mỗi mục tiêu duy nhất. Âm nhạc phấn khích có thể gồm cả sự tiêu khiển, giải trí và hồi phục sức khỏe. Nhạc buồn bã, thấm đẫm tâm trạng có thể làm ta khuây khỏa, nâng đỡ hoạt động tinh thần và loại bỏ các xúc cảm bất xứng. Vô vàn ví dụ minh họa cho chúng.

Không nghi ngờ gì, âm nhạc giúp chúng ta học hỏi và hiểu biết tốt hơn cảm xúc của bản thân; tỷ như, chức năng tiêu khiển, giải trí góp phần điều chỉnh tâm trạng một cách hiệu quả, đồng thời âm nhạc lại hướng ta gắn bó sâu sắc với sự trầm tư mặc tưởng...

Có vẻ cách thức mỗi người chúng ta tiếp cận và sử dụng âm nhạc biến đổi theo một số yếu tố như lứa tuổi và văn hóa. Danh sách các trải nghiệm trên thuộc về 8 thiếu niên mới lớn (adolescent) ở xứ Bắc Âu.

Tôi tự hỏi không biết với mẫu nhỏ và đối tượng khá đặc trưng như thế, liệu chia sẻ của mấy người trẻ phương Tây này có chạm tới được ít nhiều trải nghiệm của riêng bạn.

Nếu thực sự chúng xa cách hoặc khác biệt, thì bạn sẵn lòng bổ sung điều chi vào danh sách?