Lướt báo hôm nay, giật nảy cả mình khi chạm cái tít Nghề trông điên, với lời mào đầu (chapeau) thật lạnh lùng:
Nhọc nhằn bậc nhất trong các nghề mưu sinh chính là những người được thiên hạ gọi chỏng lọn: Trông nom điên. Họ kiếm miếng cơm, manh áo trên những nụ cười quái gở, trên những tình huống không giống ai...Lê la, lung tung, bài báo xem chừng nhắm mục đích gây cười bằng những chi tiết câu khách, giọng văn bỡn cợt. Đó mới chỉ là kỳ 1 ("Ai là ai?"), báo Nông thôn Ngày nay còn rao: "Đón đọc kỳ 2: Phát bệnh vì người điên."
Nghe ra từ "điên" (madness) đã quá quen thuộc; nói chính xác hơn, nó bị đại chúng lạm dụng vô tư bởi một khái niệm mong manh, dễ vỡ.
Tiến trình nhân loại chứng tỏ không ít thiên tài, nhà phát minh, người mở đường, văn nghệ sĩ bị gán nhãn "điên" vào thời điểm này hoặc khác. Khi đó, "điên" đi kèm với một sự bùng nổ năng lượng gây sợ hãi, một thứ động lực siêu phàm, ngoài khả năng phàm tục của con người; và có thể, có cả sự trầm uất xâm nhập vào.
Lịch sử Việt Nam từng xuất hiện các vị vua, đại thần "điên" như các nhà sử học ghi nhận cụ thể:
...cuộc sống bị đè nặng dưới quyền lực của cõi linh thiêng, đã trở thành bất an đến cả tầng lớp trên của xã hội. Ông Hoàng Xuân Hãn trong khi lý giải sự kiện Lê Văn Thịnh hoá hổ chụp Nhân Tông đã nhận xét rằng ông này cũng như các vua Lý đời sau đều có thần kinh dễ xúc cảm. Suy diễn thêm thì thấy Lý Huệ Tông trở thành điên khùng (khi nổi cơn điên- năm 1217- đã tưởng tượng mình là một thiên tướng "tay cầm giáo và mộc, cắm cờ nhỏ vào búi tóc, đùa múa từ sáng tới chiều...") không phải không có nguyên nhân sâu xa trong truyền thống dòng dõi và thời đại.[Tạ Chí Đại Trường. (2006). Thần, Người và Đất Việt. Hà Nội: Nxb. Văn hoá- thông tin, tr. 108, tr.114].
Thực tế, một tên sát nhân sẽ được gọi là "tên điên" ngay cả khi hắn chẳng hề mắc triệu chứng tâm thần nào. Hầu hết đối tượng phạm tội giết người không phải bị bệnh tâm thần mà chúng là "lũ điên khùng".
Một trong những vấn đề của bệnh tâm thần là người mắc thiếu vắng một cái nhìn sáng suốt, hiểu thấu được nội tại của sự việc (insight); vì thế, nếu lỡ đánh mất năng lực này rồi thì anh ta cũng sẽ khăng khăng phủ định, cố cãi cho bằng được.
Mặt khác, khoa học phân loại bệnh tâm thần như hệ thống DSM chẳng hạn, còn nhiều bất cập, lệch lạc, phân biệt đối xử...
Y văn cho biết, ngay từ thế kỷ XVIII đã có cách tiếp cận bệnh tâm thần theo 2 hướng: nghiên cứu cách đối phó với bệnh tật- đặc biệt ở nông thôn, phản chiếu quan điểm của bác sĩ.
Trong những trường hợp không còn nghi ngờ gì đó là bệnh điên, thì bác sĩ như đại diện cho sự chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, cần chắc chắn rằng bệnh nhân phải bị cách ly khỏi xã hội. Với những trường hợp mà nguyên nhân và hoàn cảnh đòi hỏi tuyệt đối đánh giá của bác sĩ, thì có một bảng phân loại tiêu chí đánh giá dựa vào để chẩn đoán; ngoài ra, bác sĩ cũng cần tham cứu thông tin về bối cảnh xã hội của gia đình, hàng xóm, mục sư và nhân viên công vụ... Từ quan điểm y khoa, hoàn cảnh kinh tế- xã hội, phần lớn là không chịu trách nhiệm cho việc thiếu khả năng đưa ra cách điều trị cho bệnh nhân.
Cũng cần lưu ý rằng, cái gọi là sự điên thường cũng liên quan mật thiết đến các trải nghiệm tôn giáo và huyền học.
Còn về máu điên, thì lịch sử khoa huyết thanh học (serology) đã lần ra cuộc nghiên cứu đầu tiên tiến hành vào 1854 bởi vị bác sĩ tâm thần cô độc người Scotland, cho đến tuyên bố của đội ngũ các nhà di truyền học- vào tháng Giêng năm 2005- về sự phát triển của một trắc nghiệm máu thuộc hệ gen có thể phân biệt được chẩn đoán tâm thần phân liệt và rối loạn lưỡng cực.
Xét dưới góc độ giới, không thể không nhắc tới thuật ngữ "nymphomania" (chứng loạn dâm của phụ nữ): khái niệm về cái gọi là "sự điên khùng tử cung" ("madness from the womb"), và niềm tin- tồn tại suốt nửa sau thế kỷ XVII- hành vi được quy cốt ở động lực tính dục bất thường của phụ nữ, lại được duy trì đến tận hôm nay trong sự phân loại lâm sàng (ví dụ, ICD-10).
Gần gũi với không ít chị em trong cuộc sống đời thường, là những "cơn điên" khốn khổ khốn nạn xảy ra dính đến kinh nguyệt, mang tên gọi PMDD và PMS.
"Điên" quả là không đơn giản để được chấp nhận với nhiều định kiến, hiểu biết lạc hậu trời ơi đất hỡi.
Chí ít, khi tôi tình cờ nghe ai đó (thường là nam giới) buột mồm "(Em) điên à?" đa phần tôi đều nghĩ đến sự giận dỗi, bực tức và yêu quý mà đúng ra họ muốn dành riêng cho đối tượng thân thương qua câu nói cực kỳ dở hơi ấy.
Phân loại: Đầu tuần một từ, Đọc sách, Đời sống, Nghiên cứu, Sức khỏe tâm thần, Tâm bệnh học, Tâm thần phân liệt, Thời sự
Bài đăng Mới hơn Bài đăng Cũ hơn Trang chủ